Ημέρες ορειβασίας

Ημέρες ορειβασίας

Κυριακή, 18 Αυγούστου 2019

Η προστασία των ορεινών δασών είναι πολιτική επιλογή

 του Κώστα Παπακωνσταντίνου

Το ελατοδασος της Φτέρης, Αιγιάλεια, λίγους μήνες προτού καεί, το 2007

Τα ελατοδάση της Κεντρικής και Νότιας Ελλάδας κινδυνεύουν από μέτωπα πυρκαγιών οι οποίες ξεκινούν από τα χαμηλά υψόμετρα και οι δυνάμεις πυρόσβεσης τις αφήνουν να κατευθυνθούν προς το βουνό, μακριά από καλλιέργειες και περιουσίες. Πρόκειται για μια καθαρά πολιτική επιλογή: "καλύτερα να χαθεί το δάσος παρά περιουσίες". Αυτή η ιεράρχηση πρέπει να αλλάξει. Τα ελατοδάση αποτελούν πρώτη προτεραιότητα κατάσβεσης. Είναι πολύτιμα, αναντικατάστατα και (σε αντίθεση με τα πευκοδάση) δύσκολα ανακάμπτουν μετά τη φωτιά (με τις σημερινές συνθήκες, πολλά δεν πρόκειται να ανακάμψουν ποτέ).


Τα ελατοδάση είναι σπουδαία και αναντικατάστατα
Τα ελατοδάση στις μεσογειακές περιοχές της Κεντρικής, Νότιας και Δυτικής Ελλάδας αποτελούν μια ιδιαίτερη περίπτωση δασών. Είναι μια σκούρα ζώνη υγρής «ψυχρής» βλάστησης, που αρχίζει από τα 700-800 μ. και καταλήγει μέχρι τα όρια της ζώνης των δέντρων, στα 1.800 μ. Πιο χαμηλά, επικρατεί η θερμή και εύφλεκτη μεσογειακή βλάστηση με σκληρόφυλλους θάμνους και πευκοδάση. Το έλατο (γένος Abies) είναι δέντρο των ψυχρών εύκρατων δασών. Τα ελατοδάση της Νότιας Ελλάδας αποτελούνται από το περίφημο Κεφαλλονίτικο Έλατο Abies cephalonica (επειδή ο αμιγής πληθυσμός του είδους υπάρχει στον εθνικό δρυμό του Αίνου στην Κεφαλλονιά – διεθνώς είναι γνωστό ως «Ελληνικό Έλατο»). Αυτό το "ελληνικό" έλατο αποτελεί εκπρόσωπο μιας ομάδας ελάτων που «ξέμειναν» από τις εποχές των παγετώνων και σιγά σιγά προσαρμόστηκαν στις σκληρές συνθήκες των βουνών των άνυδρων περιοχών της Μεσογείου, της Β. Αφρικής και της Μ. Ανατολής.



Η τυπική ζώνη του ελατοδάσους στη Νότια Ελλάδα: πάνω από τη ζώνη των θάμνων και κάτω από την αλπική άδεντρη ζώνη. Δυτική Ζήρεια, Κορινθία (το χωριό είναι η Γκούρα)



Τυπικό ελατοδάσος της Νότιας Ελλάδας σε απότομη πλαγιά με σκληρό, πετρώδες έδαφος. (Μικρόνι, ΝΑ Παναχαϊκό)

 Στο μεγαλύτερο μέρος της εύκρατης ζώνης τα ελατοδάση έχουν δευτερεύουσα σημασία επειδή αποτελούν ένα μικρό μόνο μέρος των «ψυχρών» δασών, τα οποία έχουν αρκετά άλλα είδη κωνοφόρων (ορεινά πεύκα, ερυθρελάτες κ.λπ.) ή φυλλοβόλων δέντρων (οξιές, σημύδες κ.λπ.). Αυτή είναι και η εικόνα που σταδιακά επικρατεί προς τη Β. Ελλάδα. Πιο νότια, όμως, σε Στερεά, Εύβοια, Πελοπόννησο (τοπικά, και στην Κ-Δ Μακεδονία) τα ελατοδάση (μερικές φορές μαζί με το Μαυρόπευκο Pinus nigra) είναι το μοναδικό απομεινάρι υγρού και (σχετικά) ψυχρού δάσους. Συχνά πρόκειται για πραγματικές οάσεις - για «νησιά» σκιερών δασών και «κάψουλες» δροσερού τοπικού μικροκλίματος ανάμεσα στις θερμές ή/και άνυδρες μεσογειακές περιοχές. Αυτό φαίνεται και από τους καλύτερους βιοδείκτες – τα πουλιά. Τον Ιούνιο θα βρούμε σε ένα ελατοδάσος της Αττικής ή της Πελοποννήσου να φωλιάζουν τσίχλες, κοκκινολαίμηδες και άλλα είδη που στα πεδινά τα γνωρίζουμε ως τυπικούς χειμερινούς επισκέπτες από το Βορρά. Μια εικόνα δροσερής εύκρατης Ευρώπης τη στιγμή που 200 μέτρα πιο κάτω όλα «ψήνονται» στον ήλιο.

Τα ορεινά ελατοδάση είναι εντυπωμένα στη συλλογική συνείδηση ως δροσερό θερινό καταφύγιο και σύμβολο της ορεινής ελληνικής παράδοσης. Στη σκιά του έλατου ξεκαλοκαίριαζαν οι οικογένειες των κτηνοτρόφων και στήνονταν τα πανηγύρια. Από τις αρχές του 20ου αιώνα αρκετά ξενοδοχεία κατασκευάστηκαν «στα έλατα» για λογαριασμό της αστικής τάξης (δημοφιλές θέρετρο του μεσοπολέμου), όπως και σανατόρια που αξιοποιούσαν το καλό κλίμα. Τα έλατα όμως ήσαν και το ασφαλές δασικό καταφύγιο του κλέφτη, του ληστή, του αντάρτη και του κάθε δίκαια ή άδικα κατατρεγμένου. Συγκλονιστικό είναι το πόσες αφηγήσεις ανταρτών περιλαμβάνουν την ίδια αναφορά: τον αγώνα να φτάσουν «στα έλατα» για να γλιτώσουν.

Η αξία των ελατοδασών δεν είναι μόνο ιστορική ή πολιτιστική. Παρέχουν πολύτιμες υπηρεσίες ως οικοσυστήματα. Δύο από αυτές είναι ανεκτίμητες σήμερα, τη στιγμή που η Ελλάδα και η Νότια Ευρώπη αντιμετωπίζουν τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής: Διατηρούν ένα δροσερό μικροκλίμα που επηρεάζει ευνοϊκά μια ευρύτερη περιοχή γύρω από αυτά (ιδίως τα πεδινά, που δέχονται τη δροσερή αύρα του βουνού), και διατηρούν το χιόνι για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, εμπλουτίζοντας τις πηγές και εξασφαλίζοντας καθαρό νερό στα πεδινά. Χωρίς αυτά τα δάση, μεγάλες περιοχές που τώρα έχουν ευνοϊκό κλίμα και επάρκεια νερού μπορεί να γίνουν αγνώριστες. Επίσης προστατεύουν από τη διάβρωση τις απότομες πλαγιές, παρέχοντας προστασία στα πιο χαμηλά υψόμετρα.

Τα ορεινά δάση (ιδίως τα ελατοδάση) διατηρούν το χιόνι για μεγάλο διάστημα
και επιτρέπουν τον εμπλουτισμό των υπόγειων νερών

Στο καμένο δάσος, το χιόνι λιώνει γρήγορα και το νερό χάνεται επιφανειακά

Τα ελατοδάση απειλούνται
Η κλιματική αλλαγή ενισχύει την σπουδαιότητα των ελατοδασών αλλά ταυτόχρονα τα κάνει πιο ευάλωτα, καθώς αυτά πλέον περιστοιχίζονται από συνθήκες ολοένα πιο αφιλόξενες. Το Κεφαλλονίτικο έλατο μπορεί να αντέχει την ξηρασία και τα φτωχά εδάφη, δεν παύει όμως να είναι … έλατο. Έχει ανάγκη κάποιες ειδικές συνθήκες (χώμα, σκιά, υγρασία κ.λπ.) για να αναπτυχθεί. Σε αρκετά ελατοδάση, ιδίως αυτά που βρίσκονται σε φτωχά εδάφη στο πιο χαμηλό υψομετρικό τους όριο ή είναι απομονωμένα, αυτές οι συνθήκες συντηρούνται («μετά βίας») από το μικροκλίμα που δημιουργούν τα ίδια τα δέντρα. Αν χαθούν τα έλατα, αυτομάτως θα επικρατήσουν συνθήκες διάβρωσης, ζέστης, ξηρασίας και έντονου φωτισμού και η επαναφορά του δάσους θα είναι αδύνατη. Εδώ ακριβώς βρίσκεται ο μεγάλος, μη αντιστρεπτός κίνδυνος για τα ελατοδάση από τις δασικές πυρκαγιές.
Καμένο ελατοδάσος στον Κλωκό, 2007. Τα ερείπια 
ανήκουν σε εγκαταλελειμμένο ξενοδοχείο του μεσοπολέμου  

Μολονότι οι δασικές πυρκαγιές είναι μέρος του φυσικού κύκλου στη Μεσόγειο και η μεσογειακή φύση είναι προσαρμοσμένη να ανακάμπτει μετά από αυτές, τα ελατοδάση δεν συμπεριφέρονται όπως η υπόλοιπη μεσογειακή βλάστηση. Ενώ τα μεσογειακά πευκοδάση, ιδίως εκείνα με τη Χαλέπιο και την Τραχεία Πεύκη (Pinus halepensis και P. brutia) καίγονται εύκολα αλλά και ανακάμπτουν εύκολα μετά από αυτές, τα ελατοδάση δεν είναι προσαρμοσμένα στην πυρκαγιά. Καίγονται μεν πιο δύσκολα (έχουν περισσότερη υγρασία και λιγότερο ρετσίνι) αλλά ανακάμπτουν πολύ δύσκολα ή καθόλου. Αυτό οφείλεται σε δύο κρίσιμες διαφορές στον τρόπο με τον οποίο αντιδρούν τα έλατα μετά την πυρκαγιά σε σχέση με τα πεύκα: στο πώς ριζώνουν τα νέα δεντράκια και στο πού βρίσκονται οι σπόροι για να αρχίσει η νέα γενιά. Το πεύκο φυτρώνει αμέσως μετά τη φωτιά σε γυμνό έδαφος και οι σπόροι του ήδη βρίσκονται στο καμένο δάσος, μέσα στα κλειστά κουκουνάρια των καμένων δέντρων (τα πεύκα φέρουν όλο το χρόνο «στοκ» από κλειστά κουκουνάρια, τα οποία είναι προγραμματισμένα να ανοίξουν μερικές μέρες μετά την έκθεσή τους στις υψηλές θερμοκρασίες της πυρκαγιάς). Άρα, όσο μεγάλη κι αν είναι μια καλοκαιρινή καταστροφή σε ένα πευκοδάσος, το φθινόπωρο αυτό θα είναι γεμάτο με σπόρους και την επόμενη χρονιά με πευκάκια.
Ελατάκια που φυτρώνουν στη σκιά άλλων δέντρων 
και θάμνων

Το έλατο διαφέρει εντελώς από το πεύκο και στις δύο περιπτώσεις. Δεν φυτρώνει αμέσως μετά την πυρκαγιά, καθώς έχει μια χρονοβόρα και απαιτητική διαδικασία για να εγκατασταθεί και να αναπτυχθεί. Στα πρώτα στάδια τα ζωής του χρειάζεται σκιά και υγρασία. Αν δεν υπάρχουν άλλα έλατα για να παρέχουν αυτές τις συνθήκες, πρέπει πρώτα να αναπτυχθούν θάμνοι και άλλα δασικά δέντρα και μετά, ανάμεσα σε αυτά, να εγκατασταθούν τα ελατάκια.  Δεύτερον, με το που θα καεί το ελατοδάσος, αυτόματα χάνονται και οι σπόροι, καθώς το έλατο δεν διαθέτει ώριμα κλειστά κουκουνάρια το καλοκαίρι - όλοι οι κώνοι του ωριμάζουν τον Οκτώβριο. Άρα, αν ένα ελατοδάσος καεί,  ο μόνος τρόπος να βγουν νέα ελατάκια είναι να μεταφερθούν με τον αέρα σπόροι από ζωντανά έλατα που βρίσκονται σε μια ακτίνα μερικών εκατοντάδων μέτρων. Αν αυτά δεν υπάρχουν … τέλος.

Όταν, λοιπόν, ένα ελατοδάσος χαθεί από πυρκαγιά, ακολουθούν δύο πιθανά σενάρια:

1. Αν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές (μεγάλα υψόμετρα, βόρειες πλαγιές, πλούσια εδάφη, ήπιες κλίσεις και άθικτο ελατοδάσος σε κοντινή απόσταση) και δεν υπάρξει βόσκηση, οι σπόροι από έλατο θα αναπτυχθούν στη σκιά των θάμνων που θα φυτρώσουν στο ανοιχτό έδαφος. Σε εξαιρετικά καλές συνθήκες, αυτό μπορεί να γίνει σχετικά γρήγορα, ακόμη και σε κάλυψη από απλό γρασίδι ή σε σκιερά γυμνά μέρη. Συνήθως, όμως, θα περάσουν μερικές δεκαετίες μέχρι να αναπτυχθεί πρώτα ψηλή βλάστηση από μακία ή πεύκα, προτού αρχίσουν να ξεπροβάλλουν τα ελατάκια πάνω από το «προδάσος» (όπως το αποκαλούν οι δασολόγοι). Σε 100 χρόνια μπορεί να ξαναγίνει νεαρό ελατοδάσος. Θα αργήσει, αλλά θα ξαναγίνει.

2. Αν οι συνθήκες είναι αντίξοες (χαμηλά υψόμετρα, νότιες πλαγιές, απότομες κλίσεις, φτωχό ή υπερβοσκημένο έδαφος και δεν έχει μείνει ελατοδάσος σε κοντινή απόσταση) το ελατοδάσος μπορεί πρακτικά να μην επανέλθει ποτέ. Ακόμη και αν δεν υπάρξει βόσκηση, οι ηλιοκαμένες γυμνές ασβεστολιθικές πλαγιές δεν θα μπορέσουν ποτέ να αποκτήσουν συνθήκες κατάλληλες για να φυτρώσουν ελατάκια. Σε πολλές περιπτώσεις, η απώλεια του ελατοδάσους θα οδηγήσει ταχύτατα σε ερημοποίηση. Υπάρχουν ήδη αρκετές περιοχές όπου γυμνές πλαγιές στέκονται εκεί που άλλοτε υπήρχαν υγρά σκοτεινά δάση. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι η Λευκάδα, όπου δεν υπάρχει ούτε ένα έλατο στον κεντρικό γυμνό ασβεστολιθικό όγκο που ονομάζεται Ελάτη. Σχεδόν γυμνό είναι και το Παναχαϊκό και μεγάλα τμήματα άλλων βουνών. Στη Σικελία, το εκεί αντίστοιχο ενδημικό έλατο (Abies nebrodensis) έχει σχεδόν εξαφανιστεί.

Μεγάλες εκτάσεις που αρχικά καλύπτονταν από ελατοδάση τώρα είναι πλέον γυμνές 
μετά από το συνδυασμό πυρκαγιάς-αποψίλωσης-βόσκησης. Παναχαϊκό


Καμένο ελατοδάσος στο Ανατολικό Παναχαϊκό, εκτεθειμένο στη συνεχή βόσκηση, 
χωρίς καμία ένδειξη ή προοπτική αποκατάστασης

Είναι, συνεπώς, πολύ σημαντικό να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να μη χαθούν τα ελατοδάση, διότι σε αντίθεση με τα πευκοδάση -για τα οποία η πυρκαγιά δεν είναι καταστροφή (το αντίθετο: τα πεύκα αξιοποιούν εξελικτικά την πυρκαγιά για να απαλλαγούν από άλλα δέντρα ανταγωνιστές και να φυτρώνουν αμέσως μετά μόνα τους)- για τα ελατοδάση είναι συχνά μη-αντιστρεπτή καταστροφή.

Όλοι θα συμφωνήσουν ότι είναι σημαντικό να προσέχουμε τα ελατοδάση – αυτό όμως, δεν αρκεί. Τα ελατοδάση κινδυνεύουν όχι από έλλειψη φύλαξης αλλά από έλλειψη σχεδίου και από τις αποφάσεις που παίρνονται κατά την ώρα της πυρκαγιάς.


Πώς και γιατί καίγονται τα ελατοδάση
Τα ελατοδάση δεν καίγονται εύκολα, ούτε ξεκινά εύκολα μια πυρκαγιά μέσα σε αυτά. Έχουν αρκετή υγρασία, δεν έχουν πολύ ρετσίνι και συνήθως στερούνται εύφλεκτου υπόροφου από θάμνους και πευκοβελόνες. Μπορούμε να ψήνουμε και να γλεντάμε κάτω από τα έλατα χωρίς κίνδυνο να καούμε – κάτι που θα ήταν αδιανόητο μέσα σε ένα πεδινό πευκοδάσος. Είναι αλήθεια ότι, υπό ορισμένες ακραίες συνθήκες (στεγνού χειμώνα -οπότε τα έλατα δεν έχουν αρκετή υγρασία- και καύσωνα το καλοκαίρι), μπορεί, θεωρητικά, μια πυρκαγιά να ξεκινήσει μέσα σε κάποιο άνοιγμα με θάμνους και να κάψει και τα γειτονικά έλατα, όμως αυτό είναι σπάνιο. Επίσης, όταν τα έλατα συνυπάρχουν με μαυρόπευκα, μπορεί μαζί με τα «ξερά» (πεύκα) να καούν και τα «χλωρά» (έλατα). Όμως, αυτές οι ορεινές πυρκαγιές (συνήθως από κεραυνό) αποτελούν ειδική περίπτωση. Το πραγματικό πρόβλημα, με τα αμιγή ελατοδάση, σχετίζεται με τις πυρκαγιές που ξεσπούν στην εύφλεκτη μεσογειακή ζώνη πιο χαμηλά.

Οι πυρκαγιές συνήθως δεν ξεκινούν μέσα στα ελατοδάση. Αρχίζουν από τα χαμηλά υψόμετρα, στη μεσογειακή ζώνη με θάμνους ή πεύκα. Από εκεί, μια συνηθισμένη μεσογειακή πυρκαγιά συνήθως σταματά όταν φτάσει στα πρώτα έλατα. Αν όμως δημιουργηθεί μεγάλο πύρινο μέτωπο, με φλόγες που θα υψωθούν δεκάδες μέτρα, ενισχυμένη από ένα δυνατό άνεμο (π.χ., ένα καυτό λίβα ή καταβάτη βοριά), σε μια πολύ ζεστή μέρα (ιδίως σε μια χρονιά με σχετικά άνυδρο χειμώνα και περιορισμένη υγρασία στα δέντρα) η πυρκαγιά μπορεί να φτάσει στο ελατοδάσος και να επεκταθεί ανεξέλεγκτη από τα πεύκα και τους θάμνους στα έλατα. Σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις όπου κάηκαν ελατοδάση (το 2007 και παλιότερα), το ολοκαύτωμα ξεκίνησε σε πευκοδάση και θαμνότοπους χαμηλότερων υψομέτρων και μετά επεκτάθηκε ως μέτωπο στο βουνό. Έτσι κάηκαν ελατοδάση στον Ταΰγετο και τον Πάρνωνα, στην Αρκαδία, στην Αχαΐα (Κλωκός), στην Εύβοια και, φυσικά, στην Πάρνηθα. Σε κάποιες από αυτές τις περιπτώσεις όλα έγιναν πολύ γρήγορα και δεν μπορούσε κανείς να αντιδράσει. Σε άλλες, όμως, η φωτιά έκαιγε για πολλές ώρες ή και μέρες σε γειτονικές περιοχές προτού επεκταθεί στα ελατοδάση.

Αυτός ο κίνδυνος πάντα υπήρχε για τα ελατοδάση και υπάρχουν ιστορικές αναφορές για πυρκαγιές σε αυτά. Όμως σήμερα ο κίνδυνος είναι πολύ μεγαλύτερος λόγω των υψηλότερων θερμοκρασιών αλλά και της εγκατάλειψης της ημιορεινής ζώνης, που έχει δημιουργήσει εκτεταμένους εύφλεκτους θαμνώνες και πευκοδάση εκεί όπου άλλοτε επικρατούσαν ανοιχτοί βοσκότοποι και το (δύσκολο να καεί) μωσαϊκό του παραδοσιακού αγροτικού τοπίου με αμπέλια και ποικίλες άλλες καλλιέργειες.
Πυρκαγιά στα Γεράνεια, Ιούλιος 2018. Ξεκίνησε χαμηλά, κοντά στην Κινέτα, απλώθηκε σε ολόκληρο το πευκοδάσος στα πεδινά (αφήνοντας και ένα άκαυτο μέρος) και άρχισε να ανεβαίνει τις πλαγιές. (Φωτ. Λευτέρης Σταύρακας)

Πυρκαγιά στα Γερνάνεια, Ιούλιος 2018. Αφού έκαψε τα πεύκα στις Νότιες πλαγιές του βουνού (Αριστερά), η φωτιά έφτασε στα έλατα κοντά στην κορυφή του βουνού. Εκεί ευτυχώς συνάντησε αραιό ελατοδάσος και έτσι το μέτωπο έκαψε μόνο τα πρώτα έλατα χωρίς να επεκταθεί στο υπόλοιπο πυκνό ελατοδάσος στα Βόρεια (Δεξιά).  (φωτ. Λευτέρης Σταύρακας)

Νεαρά έλατα που φύτρωσαν αφού πρώτα αναπτύχθηκαν πυκνοί θάμνοι. (πρόποδες Μαινάλου, Λεβίδι)

Αφού φύτρωσαν και αναπτύχθηκαν στη σκιά των θάμνων, τα νεαρά έλατα  κάποια στιγμή ξεπερνούν σε ύψος 
και σκιάζουν τους θάμνους και, τελικά, θα γίνουν ελατοδάσος. Αυτή η διαδοχή μετά την πυρκαγιά (συμπεριλαμβανομένου του χρόνου να αναπτυχθούν πρώτα οι θάμνοι και εφόσον όλες οι υπόλοιπες συνθήκες είναι ιδανικές) διαρκεί αρκετές δεκαετίες. Ανατολικές πλαγιές Παναχαϊκού, κοντά στην Πιτίτσα.

Τα πευκοδάση είναι ο χώρος από όπου ξεκινούν οι πυρκαγιές 
που καταλήγουν στα ορεινά και καίνε τα έλατα
Απαιτείται ειδικό σχέδιο για τη διαφύλαξη των ελατοδασών από τις πυρκαγιές…
Επομένως, η πραγματική προτεραιότητα για τη σωτηρία των ελατοδασών δεν είναι τόσο το να φυλάσσονται τα ίδια, αλλά το να μην αφήσουμε τις πυρκαγιές που θα ξεκινήσουν σε γειτονικές περιοχές να επεκταθούν σε αυτά. Σε κάθε περιοχή όπου υπάρχουν ελατοδάση θα πρέπει να υπάρχει σχέδιο που θα προβλέπει, ανάλογα με τον άνεμο, όλα τα σενάρια επέκτασης πυρκαγιάς σε αυτά από τις περιοχές χαμηλότερων υψομέτρων που τα περιβάλουν. Τα σενάρια θα πρέπει να εστιάζουν σε ένα συγκεκριμένο ζήτημα: την πιθανότητα να δημιουργηθεί μέτωπο πυρκαγιάς που θα έρθει σε επαφή με τα ελατοδάση. Σε πολλές περιοχές, τα ελατοδάση είναι ασφαλή επειδή περιβάλλονται από περιοχές με αραιή βλάστηση ή καλλιέργειες που δεν καίγονται εύκολα (π.χ. αμπέλια). Αλλού, όμως, τα ελατοδάση βρίσκονται σε άμεση επαφή με πυκνούς θαμνότοπους και πεύκα. Αυτές οι περιπτώσεις αποτελούν προφανή hot spots για επιφυλακή και το σχέδιο θα πρέπει να εντοπίσει  τα σημεία εκείνα από όπου το μέτωπο μιας πυρκαγιάς στα χαμηλότερα υψόμετρα μπορεί να περάσει στα έλατα.


Ελατοδάσος σχετικά ασφαλές από πυρκαγιά καθώς κάτω από αυτό υπάρχει αραιή
 βλάστηση, όπου δεν μπορεί να σχηματισθεί μέτωπο πυρκαγιάς (Ανατολικό  Παναχαϊκό)


Απομεινάρι ελατοδάσους (το βορειότερο της Πελοποννήσου, κοντά στο Καστρίτσι, Πάτρα)
 σε μεγάλο κίνδυνο από πυρκαγιά, καθώς κάτω από αυτό υπάρχουν πυκνοί και ψηλοί θάμνοι, όπου μπορεί να δημιουργηθεί μεγάλο μέτωπο πυρκαγιάς
… και για τη διάσωσή τους την ώρα της πυρκαγιάς
Δεν αρκεί όμως ούτε η επιφυλακή και το σχέδιο που θα συντάξουν ειδικοί (μολονότι προφανώς τέτοιο σχέδιο δεν υπήρχε το 2007). Το κυριότερο είναι οι κρίσιμες αποφάσεις που θα ληφθούν την ώρα της πυρκαγιάς. Υπήρξαν περιπτώσεις (το 2007 και παλιότερα) όπου την ώρα της φωτιάς η προτεραιότητα δόθηκε σε περιουσίες και καλλιέργειες, αφήνοντας το μέτωπο να «φύγει προς το βουνό». Δεν λήφθηκε καθόλου υπόψη ότι «το βουνό» διαθέτει οικοσυστήματα που προσφέρουν πολύτιμες υπηρεσίες (νερό, κλίμα, οικοσυστήματα) που, αν αποτιμηθούν, θα αποδειχτεί ότι αξίζουν πολύ περισσότερα εκατομμύρια από ότι μερικές δεκάδες εκτός σχεδίου κτίσματα ή μερικές εκατοντάδες ή και χιλιάδες στρέμματα καλλιέργειες. Μπορεί αυτό να φαίνεται ωμά αντικοινωνικό, όμως, στις σημερινές εφιαλτικές προοπτικές της κλιματικής αλλαγής, δεν έχουμε την πολυτέλεια να κλείνουμε τα μάτια στην πραγματικότητα. Τα ελατοδάση είναι πολύτιμα και πολλά από αυτά δεν πρόκειται να επανέλθουν αν χαθούν. 

Άρα, τα ελατοδάση πρέπει να μπουν στην πρώτη γραμμή προτεραιότητας. Όπως οι κατοικημένες περιοχές, θα πρέπει να αποτελούν το πρώτο πράγμα που θα προστατευθεί τη στιγμή μιας πυρκαγιάς. Μαζί με τα ώριμα ελατοδάση, προτεραιότητα θα πρέπει να αποτελούν και εκείνα που ανακάμπτουν δεκαετίες μετά από προηγούμενη πυρκαγιά. Συχνά, αυτά φαίνονται ως απλοί θαμνότοποι όπου, αν προσέξουμε, θα δούμε να ξεπροβάλλουν ελατάκια πάνω από τις κορυφές των θάμνων ή ανάμεσα στα άλλα δέντρα. Σε 20 – 30 χρόνια αυτές οι περιοχές θα είναι κανονικό δάσος που θα σκιάσει τους θάμνους και θα τους περιορίσει. Είναι κρίμα να χαθούν αυτά τα μελλοντικά δάση από μια «συνηθισμένη» μεσογειακή πυρκαγιά που θα αφεθεί να κάψει τους θάμνους που τα περιβάλουν.


Η σωτηρία των ελατοδασών είναι, τελικά, πολιτική απόφαση
Με αυτή την ανάλυση δεν μπαίνουμε στα χωράφια των δασικών ή των πυροσβεστών. Στόχος είναι οι πολιτικοί τους προϊστάμενοι, εκείνοι, δηλαδή, που (υποτίθεται ότι) εγκρίνουν τον σχεδιασμό και που, κυρίως, δίνουν ή έχουν τη δυνατότητα να δώσουν εντολές κατά την κρίσιμη ώρα της πυρκαγιάς: δηλαδή ο Υπουργός και ο Γ.Γ. της Αποκεντρωμένης και στη συνέχεια ο Περιφερειάρχης και ο Δήμαρχος (οι δύο τελευταίο δεν έχουν δυνατότητα εντολών, ωστόσο έχουν «ειδικό βάρος» κατά τη λήψη αποφάσεων που αφορούν τον τόπο τους).

Οι πολιτικά υπεύθυνοι για την πολιτική προστασία πρέπει να ενημερωθούν για την ανάγκη να αντιμετωπίζουμε προνομιακά τα ελατοδάση, λόγω της ιδιαίτερης αξίας που έχουν για τις ανθρώπινες κοινωνίες –ιδιαίτερα σε συνθήκες κλιματικής αλλαγής-  και της μεγάλης δυσκολίας ανάκαμψής τους. Στη συνέχεια, θα πρέπει να ζητούμε από αυτούς δύο απλά πράγματα:

1. Να έχουν ειδικό σχέδιο προστασίας των ελατοδασών κατά τον σχεδιασμό της πολιτικής προστασίας (όχι μόνο μέσα και γύρω από αυτά, αλλά κυρίως στην ευρύτερη πεδινή ζώνη από όπου ένα μέτωπο πυρκαγιάς θα επεκταθεί σε αυτά)
2. Να δίνουν ειδική προτεραιότητα στα ελατοδάση κατά τη φάση της πυρόσβεσης (όχι μόνο όταν απειλούνται άμεσα, αλλά και όταν οι πυρκαγιές μαίνονται στην ευρύτερη πεδινή ζώνη από όπου το μέτωπο μπορεί να επεκταθεί σε αυτά) και να ζητούν από τους συντονιστές να δράσουν ανάλογα 

Η σωτηρία κάποιων ελατοδασών μπορεί να εξαρτηθεί από ένα τηλεφώνημα την κρίσιμη εκείνη ώρα: από το τυποποιημένο «αρχηγέ, να μην καούν περιουσίες» να περάσουμε στο «αρχηγέ, να μην καεί το δάσος». Χρειάζεται θάρρος για αυτό, διότι μπορεί να σημαίνει ότι κάποιες δυνάμεις πυρόσβεσης θα μεταφέρουν την προσοχή τους από κάποιες καλλιέργειες ή εκτός σχεδίου κτήρια στο πώς να «κόψουν» το μέτωπο της φωτιάς πριν αυτό φύγει προς το βουνό και κάψει το ορεινό δάσος. Αυτό, δηλαδή, που δεν έγινε στην περίπτωση της Πάρνηθας. Συνήθως, όμως, δεν θα χρειαστεί να φτάσουμε σε τέτοιο δίλημμα, αν υπάρχει από την αρχή σχεδιασμός.

Βασικός είναι και ο ρόλος των πολιτών, των οργανώσεων και των εθελοντικών ομάδων, ώστε να υπάρχει η ανάλογη πολιτική πίεση κατά την ώρα των κρίσιμων αποφάσεων. Μόνο έτσι θα αλλάξουν στάση και τα ΜΜΕ, για να περάσουν από το στερεότυπο «δεν κινδυνεύουν κατοικημένες περιοχές» στο «οι δυνάμεις προσπαθούν να αποκόψουν το μέτωπο της πυρκαγιάς πριν αυτή φτάσει στα έλατα…».
Τα υπεύθυνα όργανα δασοπυρόσβεσης (υπηρεσίες και συμβούλια πολιτικής προστασίας) πάντα θα διαβεβαιώνουν ότι "μεριμνούν για όλα", υπονοώντας ότι μέσα στα "όλα" περιλαμβάνονται και τα ελατοδάση. Δεν αρκεί αυτό. Το ζήτημα είναι πολιτικό: όλοι γνωρίζουν πως δεν μπορούν να γίνουν όλα και γι αυτό χρειάζονται προτεραιότητες. Και πρώτη προτεραιότητα στη σημερινή εποχή είναι τα πολύτιμα για τον άνθρωπο οικοσυστήματα.     


Το δάσος της Θάνας, Νότιο Παναχαϊκό

Σάββατο, 17 Αυγούστου 2019

Ολέ, θυμός και αίμα

    

                                                         
Τα Κανάρια Νησιά, που φλέγονται αυτές τις μέρες από πυρκαγιές, ανάλογες με αυτές της Εύβοιας -και καταστρέφουν τους πνεύμονες του μεγάλου νησιού- είναι πλέον η μοναδική ισπανική Περιφέρεια στην οποία ισχύει ακόμη η απαγόρευση των φονικών ταυρομαχιών.

 Ίσως γιατί ποτέ δεν είχαν αδυναμία στις ταυρομαχίες οι κάτοικοι της πιο απομακρυσμένης από τη Μαδρίτη ισπανικής γης στα ανοιχτά της δυτικής Αφρικής.
Όπου αλλού είχε επιβληθεί η απαγόρευση αυτού του βάρβαρου “σπορ”, με πρωτοβουλία αριστερών περιφερειακών κυβερνήσεων, ακυρώθηκε από το Συνταγματικό Δικαστήριο της Μαδρίτης το 2018. Οι δικαστές υποστήριξαν ότι, αφού η ταυρομαχία αναδείχθηκε το 2013 σε εθνικό πολιτιστικό αγαθό, μόνο το κεντρικό κράτος μπορεί να αποφασίσει για μια τέτοια απαγόρευση. Συνεπώς οι Περιφέρειες καλά θα κάνουν να κάτσουν στ’ αυγά τους και να μην επιβάλλουν αναίμακτες ταυρομαχίες. “Ο θάνατος του ταύρου στο τέλος του αγώνα είναι αναπόσπαστο κομμάτι του θεάματος” αποφάνθηκαν οι δικαστές.

Τα βασανιστήρια δεν είναι πολιτισμός

Την περασμένη Παρασκευή, λοιπόν, για πρώτη φορά μετά το 2017 θανατώθηκαν ταύροι στο Coliseo Balear στην Πάλμα Ντε Μαγιόρκα.

Αίθουσες τέχνης

                                              

  Είκοσι εννέα εξαίρετοι πίνακες της νεοελληνικής ζωγραφικής, από τις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης και του Ιδρύματος Ε. Κουτλίδη, παρουσιάζονται στην έκθεση «Άρωμα Γυναίκας» στην Εθνική...

Είκοσι εννέα εξαίρετοι πίνακες της νεοελληνικής ζωγραφικής, από τις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης και του Ιδρύματος Ε. Κουτλίδη, παρουσιάζονται στην έκθεση «Άρωμα Γυναίκας» στην Εθνική Πινακοθήκη - Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου Παράρτημα Ναυπλίου έως και τις 21 Μαρτίου 2020. Τα έργα της έκθεσης επιχειρούν να προβάλουν την εικόνα της γυναίκας μέσα από αντιπροσωπευτικές προσωπογραφίες και ηθογραφικές σκηνές. Πρόκειται για δημιουργίες των σημαντικότερων Ελλήνων ζωγράφων που υμνούν τη γυναίκα, ενώ παράλληλα μας μιλούν έμμεσα για τη θέση της μέσα στην ελληνική κοινωνία. Στην έκθεση παρουσιάζονται έργα των ζωγράφων: Αριστείδη Οικονόμου, Γεώργιου Άβλιχου, Νικηφόρου Λύτρα, Νικολάου Γύζη, Γεώργιου Ιακωβίδη, Θεόδωρου Ράλλη, Iάκωβου Ρίζου, Παύλου Μαθιόπουλου, Περικλή Βυζάντιου, Θάλειας Φλωρά - Καραβία, Σοφίας Λασκαρίδου, Νικόλαου Λύτρα, Κωνσταντίνου Παρθένη, Γιάννη Μόραλη κ.ά.

Ελληνικές Γεωργικές Ασφαλίσεις




Στο προεκλογικό πρόγραμμα της Νέας Δημοκρατίας «Ισχυρή Ανάπτυξη, Αυτοδύναμη Ελλάδα», ανάμεσα στους 16 άξονες πολιτικής, στον 14ο Άξονα «Αναγέννηση της γεωργίας και της κτηνοτροφίας» δεν εντοπίζουμε κάτι για τον ΕΛΓΑ (τουλάχιστον σε αυτό που έχω στα χέρια μου).

Στις άμεσες  προτεραιότητες της νέας κυβέρνησης ανά υπουργείο, στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων επισημαίνονται: Η διασφάλιση σταθερών πόρων από τη νέα Κ.Α.Π., Η εισαγωγή νέου νόμου για τους συνεταιρισμούς, Η μείωση της φορολογίας στο 10% για όλες τις ομάδες παραγωγών και τα συνεργατικά σχήματα και η αντιμετώπιση των παράνομων ελληνοποιήσεων στα αγροτικά προϊόντα με εντατικοποίηση των ελέγχων.

Στην συνέντευξη τύπου της 22/7/2019, για την παρουσίαση των νέων Γενικών Γραμματέων του ΥπΑΑΤ ο κ. Υπουργός όταν ρωτήθηκε για τον ΕΛΓΑ έκανε σαφές ότι πρόκειται για έναν Οργανισμό στον οποίο παρατηρούνται πλήθος χρόνιων προβλημάτων τα οποία απαιτούν ολοκληρωμένο επανασχεδιασμό και όχι λύσεις εμβαλωματικές. Παράλληλα δικαίωσε τους αγρότες και παραγωγούς οι οποίοι παραπονούνται για την καθυστέρηση καταβολής των αποζημιώσεων ενώ οι ίδιοι είναι συνεπείς ως προς την καταβολή των ασφαλίστρων τους.

Ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων τόνισε ότι στο πρόγραμμα της Νέας Δημοκρατίας υπάρχει σαφής αναφορά και δέσμευση στο ζήτημα της ασφάλισης των αγροτών, όπου αναφέρεται ότι η λύση που θα δοθεί προβλέπει και την ανάμειξη της ιδιωτικής ασφάλισης. «Περιμένουμε την αναλογιστική μελέτη να δούμε πού βρισκόμαστε. Θα καταλήξουμε σε μια λύση την οποία θα διαβουλευτούμε και στην οποία θα περιλαμβάνεται και ο ιδιωτικός τομέας», πρόσθεσε ο κ. Μ. Βορίδης.

Με ιδιώτες ή όχι, οι αναλογιστικές μελέτες μπορούν να αντιμετωπίσουν τους μετρήσιμους κινδύνους, ΟΧΙ ΤΙΣ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΕΣ. Και η κλιματική αλλαγή δημιουργεί φαινόμενα επιταχυνόμενα χωρίς να υπάρχουν μετρήσιμα ιστορικά στοιχεία, για να στηριχθεί μια αναλογιστική μελέτη. Αλλά ούτε ρυθμό μεταβολής, ή/& ταχύτητα μεταβολής των προβλημάτων μπορούμε να υπολογίσουμε.

Λί­α Με­γά­λου-Σε­φε­ριά­δου : Μά­θη­μα ἀ­νά­γνω­σης







ΉΤΑΝ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ τοῦ 1948, σὲ μιὰ ἐ­παρ­χια­κὴ πό­λη τῆς Ἑλ­λά­δας, ὅ­ταν ἕ­να μι­κρὸ ἀ­γό­ρι πρω­το­πῆ­γε σχο­λεῖ­ο μὲ πλά­κα καὶ κον­τύ­λι. Κά­θε με­ση­μέ­ρι, γυρ­νών­τας σπί­τι, περ­νοῦ­σε ἀ­πὸ τὸ κα­φε­νεῖ­ο τῆς γει­το­νιᾶς. Ἡ μη­τέ­ρα του εἶ­χε πα­ρα­κα­λέ­σει τὸν κα­φε­τζῆ νὰ τοῦ δί­νει τὴν ἄ­χρη­στη ἐ­φη­με­ρί­δα τῆς πε­ρα­σμέ­νης μέ­ρας, «γιὰ νὰ ἐ­ξα­σκεῖ­ται τὸ παι­δὶ στὴν ἀ­νά­γνω­ση».

       Ἀ­πὸ τὸν και­ρὸ ποὺ ὁ πα­τέ­ρας εἶ­χε ὁ­δη­γη­θεῖ στὴ φυ­λα­κή, δὲν ὑ­πῆρ­χε κα­νεὶς ἄλ­λος στὸ σπί­τι ποὺ νὰ γνω­ρί­ζει γράμ­μα­τα. Μὰ τὸ μι­κρὸ ἀ­γό­ρι, χά­ρη στὴν ἐ­φη­με­ρί­δα τῆς πε­ρα­σμέ­νης μέ­ρας, ἔ­μα­θε μέ­χρι τὰ Χρι­στού­γεν­να νὰ δι­α­βά­ζει νε­ρά­κι.

       Σύμ­φω­να μὲ τὴν ἐ­πι­θυ­μί­α τῆς μη­τέ­ρας του, πρώ­τη δου­λειὰ μό­λις ἔ­φτα­νε σπί­τι, ἦ­ταν νὰ τὴν ἀ­νοί­ξει στὴ δεύ­τε­ρη σε­λί­δα καὶ νὰ δι­α­βά­σει με­γα­λό­φω­να τὸν κα­τά­λο­γο μὲ τὰ ὀ­νό­μα­τα τῶν ἐ­κτε­λε­σμέ­νων. Ὅ­ταν τε­λεί­ω­νε, ἡ μη­τέ­ρα καὶ ἡ για­γιὰ ἔ­κα­ναν τὸν σταυ­ρό τους. Τὰ μι­κρὰ ἀ­δέρ­φια του συ­νέ­χι­ζαν νὰ παί­ζουν.

Παρασκευή, 16 Αυγούστου 2019

Ο πικρός συμβολισμός των προτεραιοτήτων των Ελλήνων


4 Αυγούστου έγινε το κακό και τα πρώτα πλάνα που ήρθαν στη δημοσιότητα «μίλησαν» για την αιτία του: φοίνικες κατεστραμμένοι στη σειρά κι από κάτω τα νέα βλαστάρια τους πίσω από την πεσμένη μπασκέτα... Οι αρχές, όπως όλες οι τοπικές αρχές απανταχού της χώρας, φρόντισαν να «στολίσουν» με φοίνικες την περιοχή αλλά όχι και να συντηρήσουν ή να ελέγξουν την κατάσταση της μπασκέτας.
Γιατί οι προτεραιότητες των Νεοελλήνων, αρχόντων και αρχομένων, είναι πρώτα απ’ όλα, πάνω απ’ όλα, το ίματζ και η γκλαμουριά, που συμβολίζουν με στρεβλό τρόπο οι φοίνικες.
Η φοινικολαγνεία μετρά πάνω από δύο δεκαετίες, από τα τέλη του 1990, όταν η χώρα προετοιμαζόταν για τους Ολυμπιακούς Αγώνες και εισήχθησαν αθρόα Κανάριοι φοίνικες για τον στολισμό και την «τουριστικοποίηση» της χώρας. Μαζί τους εισήχθη και το κόκκινο σκαθάρι που τους κατέστρεψε μαζί με τους (σχετικά) λίγους ιστορικούς φοίνικες που υπήρχαν.

Πέμπτη, 15 Αυγούστου 2019

Το πνεύμα του Γουντστοκ, 50 χρόνια μετά

BG: Woodstock - die Lieder und ihre politischen Inhalte (picture-alliance/AP)

της Κριστίνα Χόρστεν

«Εδώ ακριβώς ήταν» και δείχνει τον τόπο που έγινε το φεστιβάλ μια ξανθιά γυναίκα. Όχι στο Γούντστοκ, όπως θα νόμιζε κανείς αλλά στην περιοχή Μπέθελ, μια ώρα με το αυτοκίνητο μακριά μέσα από μια διαδρομή με λίμνες, ρυάκια, λόφους και θερινές κατοικίες Ορθόδοξων Εβραίων. «Εδώ είναι ο αυθεντικός χώρος του Φεστιβάλ μουσικής και τέχνης του Γούντσοκ». Εδώ ακριβώς βρίσκονταν ο Μίχαελ Λανγκ, συνδιοργανωτής του Φεστιβάλ με τον γαλακτοπαραγωγό Μαξ Γιασγκούρ και κι άλλους γαιοκτήμονες, όταν έσφιξαν τα χέρια και δεν απέμειναν παρά μόνο 4 εβδομάδες πριν την έναρξη του φεστιβάλ με μουσικές σκηνές, συγκροτήματα και πουλημένα 100.000 εισιτήρια. 

Ἀ. Κ. Χρι­στο­δού­λου :Ὁ «Ἀ­να­νάς»



 

 



 

Η ΑΠΟΔΕΙΞΗ πὼς ἡ κω­μι­κο­τρα­γι­κὴ ἱ­στο­ρί­α τοῦ Ἀ­να­νί­α Ἀ­να­νιά­δη ὑ­πῆρ­ξεν ἀ­λη­θι­νή, ὅ­σο ἀ­πί­στευ­τη κι ἂν φαν­τά­ζει, βρί­σκε­ται στὰ χέ­ρια μου. Εἶ­ναι, τί ἄλ­λο, ἕ­να βι­βλί­ο! Ὅ­μως πρὶν τὸ ξε­φυλ­λί­σω γιὰ νὰ πει­στεῖ­τε, θὰ ἀ­φη­γη­θῶ ὅ­σα ἔ­μα­θα ἀ­κού­ον­τας πό­σο γε­λοῖ­ο ὑ­πῆρ­ξε στ ἀ­λή­θεια τὸ εὐ­γε­νές, ὑ­πο­τί­θε­ται, βι­βλι­ο­θη­ρι­κὸ πά­θος τοῦ Ἀ­να­νιά­δη. Θὰ δι­και­ο­λο­γή­σε­τε τό­τε τὰ σπαρ­τα­ρι­στὰ γέ­λια τῆς πλα­τεί­ας στὸ παλ­κο­σέ­νι­κο ποὺ εἶ­χε στή­σει ὁ ξυ­πα­σμέ­νος φρου­τέμ­πο­ρος, πα­ρι­στά­νον­τας τὸ φά­σμα τοῦ βι­βλι­ο­θη­κά­ριου Δη­μη­τρί­ου τοῦ Φα­λη­ρέ­ως, χω­ρὶς νὰ ἀ­κού­ει τὴν μπη­χτὴ ἀ­πὸ τὴν πλέμ­πα πὼς χα­ρά­μι­ζε ὁ ἀ­νί­δε­ος φορ­τί­α ἀ­κρι­βο­πλη­ρω­μέ­νων ἀ­να­νά­δων – ὅ­σα ξε­φόρ­τω­νε στὴ λα­χα­να­γο­ρὰ τοῦ Βό­λου γιὰ νὰ ἀν­ταλ­λά­ξει ἀ­μέ­σως τὴν πα­χυ­λὴ εἴ­σπρα­ξη μὲ τί­τλους βα­ρύ­γδου­πων βι­βλί­ων.

Τετάρτη, 14 Αυγούστου 2019

Και οι γάτες έχουν ψυχή στη Συρία

GMF 2016 Keyvisuals Syrien Kämpfer und Katze (picture-alliance/AP Photo/A. Lubaki)

Κι όταν σταματούν οι βομβαρδισμοί ο Μοχάμεντ Αλάα αλ Ντζαλίλ βγαίνει από την κρυψώνα του. Πρέπει να προσέχει πού βάζει τα πόδια του στα ερείπια των σπιτιών, στην περιοχή δράσης των ανταρτών γύρω από την πόλη Ιντλίμπ. Ο 44χρονος ανήκει στους διασώστες. Κάτω από τα χαλάσματα, αναζητά τη ζωή ή δείγματα ζωής. Σε αυτήν την ειδική αποστολή τώρα δεν ψάχνει για ανθρώπους, αλλά για ζώα. Να σώσει γάτες.
«Αγαπώ τις γάτες»
Ο Αλάα έχει σώσει εκατοντάδες γάτες από τα ερείπια του Χαλεπίου Ο Αλάα έχει σώσει εκατοντάδες γάτες από τα ερείπια του Χαλεπίου

Νί­κου Νι­κο­λα­ΐδη: Les toiletes d’ Έve



 
 


 
ΠΡΙ ΔΕΙ Ο ΑΔΑΜ τὴ γυ­μνό­τη­τα τῆς Εὔ­ας, δὲν εἶ­χε μα­ρα­θεῖ ἀ­κό­μη τὸ λού­λου­δο στὸν ἐ­πί­γει­ο πα­ρά­δει­σο. Γι' αὐ­τό, τὸ πρά­σι­νο φό­ρε­μα ποὺ τῆς φό­ρε­σε, τὴν ἔ­κα­νε νὰ χα­μο­γε­λά­σει μέ­σα στὴ ντρο­πή της.

Ὅ­ταν σὲ λί­γο εἶ­δε τὰ φύλ­λα μα­ρα­μέ­να, ἔ­νι­ω­σε τὴν πρώ­τη-πρώ­τη πί­κρα.

        Τὸ χα­μό­γε­λο ξα­νάρ­θε, μὲ τὸ νέ­ο, τρι­αν­τα­φυλ­λὶ φό­ρε­μα ποὺ τῆς ἔ­φε­ρε· μὰ γρή­γο­ρα, ἐ­δά­κρυ­σε πά­νω στὰ μα­ρα­μέ­να τρι­αν­τά­φυλ­λα. – Ἦ­ταν τὸ πρῶ­το-πρῶ­το δά­κρυ τῆς γυ­ναί­κας.

        Γλή­γο­ρα ξα­στέ­ρω­σε ἡ μα­τιά της, μέ­σα στὸ νέ­ο κί­τρι­νο, καὶ πρὶν τὰ χρυ­σάν­θε­μα κρε­μα­στοῦ­νε μα­ρα­μέ­να, εἶ­δε τὸν ἄν­τρα της νὰ ψά­χνει γιὰ με­νε­ξέ­δες, καὶ χα­μο­γέ­λα­σε τὸ πιὸ εὐ­τυ­χι­σμέ­νο της χα­μό­γε­λο, στὴ σκέ­ψη:  π ὼ ς  τ ὰ  π ρ ά ­μ α ­τ α  δ ὲ   θ ά  '­ν α ι  π ι ὰ  α ἰ ­ώ ­ν ι α.

 

Πη­γή: Νίκου Νικολαΐδη τοῦ Κύπριου, Ὁ χρυ­σὸς μύ­θος, ἐπιμέλεια Λευ­τέ­ρης Παπα­λεο­ντίου, Μικρο­φιλο­λογι­κὰ Τε­τρά­δια, ἀρ. 19 (Πρώτη ἔκ­δο­ση, Κά­ϊ­­ρο, 1939). (ΠΛΑΝΟΔΙΟΝ)

Τρίτη, 13 Αυγούστου 2019

Ἡ­ρὼ Νι­κο­πού­λου: Ἡ μά­σκα



 


 
ΕΣΚΥΨΕ καὶ φί­λη­σε μὲ λα­χτά­ρα τὸ φρυγ­μέ­νο, στε­γνὸ στό­μα τοῦ ἄν­τρα μὲ τὴ μά­σκα. Πᾶ­νε δέ­κα μέ­ρες ποὺ δὲν τὴν ἔ­βγα­λε λε­πτό, ἔ­ψα­ξε κι ἀ­πό­ψε μά­ται­α γιὰ τὰ μά­τια του. Θυ­μή­θη­κε τὰ Κα­λο­καί­ρια στὸ χω­ριό, ἐ­κεῖ­νο τὸ βρά­δυ στὴ ρε­μα­τιά, μα­κριὰ ἀ­πὸ τὸν ἔ­λεγ­χο τοῦ πα­τέ­ρα καὶ τὰ δια­ρκῆ σχό­λια τῆς μά­νας τους. Τὸ παι­δι­κό του σῶ­μα ἄ­χνι­ζε, κι ἄρ­χι­σε νὰ τὴν ψά­χνει δι­στα­χτι­κὰ μέ­ς στὸ σκο­τά­δι, κι ἐ­κεί­νη, ἡ μι­κρό­τε­ρη ἀ­π’ τὰ κο­ρί­τσια, χτυ­πο­κάρ­δι­σε καὶ μπουμ­πού­κια­σε ἀ­πό­το­μα μέ­σα ἀ­πὸ τὴν ἀ­παί­τη­σή του. Καὶ τό­τε σφα­λι­στὰ τὰ εἶ­χε τὰ μά­τια του. Πο­τὲ δὲν ξα­να­λα­χτά­ρι­σε ἔ­τσι οὔ­τε μὲ τὰ παι­διὰ οὔ­τε μὲ τὰ ἐγ­γό­νια της.

       Δί­πλα τους τὸ μη­χά­νη­μα τοῦ ὀ­ξυ­γό­νου πά­φλα­ζε μα­ταί­ω­ση σὰ με­τρο­νό­μος. Τῆς ζή­τη­σε ψι­θυ­ρι­στὰ τὴν πά­πια, τὸν βο­ή­θη­σε μὲ χέ­ρια γυ­μνὰ καὶ τὸν κοι­τοῦ­σε λαί­μαρ­γα, τώ­ρα ποὺ αὐ­τὸς πά­λι κρυ­βό­ταν, τὸν με­γά­λο της ἀ­δελ­φὸ ποὺ ἔ­χα­νε.

       Ἀ­π’ τὴν μι­σά­νοι­χτη πόρ­τα ἡ γυ­ναί­κα του πα­ρα­κο­λου­θοῦ­σε βου­βή.

Δευτέρα, 12 Αυγούστου 2019

15ο Διεθνές Φεστιβάλ Κλασικής Μουσικής Κυκλάδων


  
Την Τρίτη 13 Αυγούστου στην Ερμούπολη της Σύρου, το φιλόμουσο κοινό θα έχει την ευκαιρία να απολαύσει μια μοναδική συναυλία μουσικής μπαρόκ στο εμβληματικό και ιστορικό θέατρο Απόλλων. Ο περίφημος κόντρα τενόρος Νίκος Σπανάτης συμπράττει με την Ορχήστρα Δωματίου του Φεστιβάλ Κυκλάδων απαρτιζόμενη, όπως κάθε χρόνο από διακεκριμένους διεθνείς και Έλληνες καλλιτέχνες, σε ένα πρόγραμμα με αριστουργηματικά φωνητικά και ορχηστρικά έργα της μουσικής μπαρόκ, όπως την πασίγνωστη καντάτα "Widerstehe doch der sünde" και το κοντσέρτο για βιολί & όμποε  σε ρε ελάσσονα (BWV 1060) της πνευματικότητας της μουσικής του Μπαχ, το δημοφιλές και δραματικό "What power art thou" απο τον Βασιλιά Αρθούρο του Πέρσελ, τα δεξιοτεχνικά ορχηστρικά κοντσέρτα του Βιβάλντι για βιολί "L'estro armonico"σε λα ελάσσονα και για δύο βιολιά σε λα μείζονα έργο 3, αρ.5, (RV 519), την θριαμβευτική άρια του βασιλιά "Vivi tiranno" από την όπερα «Ροντελίντα» και την άρια της απόγνωσης του ιππότη Ρινάλδου "Cara sposa, amante cara" του Χέντελ και το διάσημο και γαλήνιο "Cum dederit" από το Nisi Dominus του Βιβάλντι. Στο τσέμπαλο ο μαέστρος Μιχάλης Παπαπέτρου και στη μουσική διεύθυνση ο δραστήριος μαέστρος Νικόλαος Χαλιάσας.

Κυριακή, 11 Αυγούστου 2019

O εναλλακτικός τουρισμός δεν είναι ουτοπία


 
Του  Γιάννη Σχίζα*

Αυτά τα καλοκαίρια είναι αλήθεια πως χορταίνουμε από τουρισμό – και γι αυτό μάλλον "υπεύθυνος" είναι ο νόμος των "συγκοινωνούντων δοχείων", δηλαδή  οι συνθήκες που επικρατούν στην ανατολική Μεσόγειο και  στη Εγγύς  Ανατολή... Όμως κοντά στον συναλλαγματοφόρο τουρισμό με τις απίθανες  απαιτήσεις από τις εγχώριες  κοινωνίες, υπάρχει και ένας άλλος τουρισμός, που διεκδικεί μια απόλαυση ποιότητας.
Να ξεκινήσουμε πριν απ΄όλα από το γεγονός ότι υπάρχει  αποστασιοποίηση  από τη φύση ως στοιχείο έλξης  και ότι  οι χώροι υποδοχής των  επισκεπτών υποβάλλονται πλέον σε   εξωραϊσμούς  και γενικώς  «σκηνοθετούνται»,  χάνοντας   την αυθεντικότητά τους.

Σάββατο, 10 Αυγούστου 2019

ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΑΓΡΑΦΑ ΧΩΡΙΣ ΑΙΟΛΙΚΑ

  
Σήμερα τα βουνά κλάψανε μαζί με εμάς 
 Δεν είχε ακόμα χαράξει η Δευτέρα 5η Αυγούστου και το ραντεβού των ανθρώπων, που για 18 ημέρες κατασκηνώνουν στην αυτοοργανωμένη κατασκήνωση «Ελεύθερα Άγραφα χωρίς αιολικά», στο οροπέδιο Καραμανώλη, ήταν από πολύ νωρίς στην Καρδίτσα. Εκεί, ενωμένοι με ντόπιους και με ανθρώπους που ήρθαν από άλλες θεσσαλικές πόλεις, κατευθυνθήκαμε προς το δημαρχείο με σκοπό να εμποδίσουμε τη δημοπρασία δασικών εκτάσεων για τη διέλευση πυλώνων υψηλής τάσης ρεύματος για τις ανεμογεννήτριες (που σημαίνει υλοτόμηση, τσιμεντάρισμα, διάνοιξη δρόμων). Στους όρους ενοικίασης αυτών των εκτάσεων υπάρχει ο πρωτοφανής όρος πως η εταιρία «δεν έχει καμία υποχρέωση να αποκαταστήσει το τοπίο», σε περίπτωση διακοπής ή/και ακύρωσης των έργων.  

Παρασκευή, 9 Αυγούστου 2019

Έφυγε από τη ζωή ο σπουδαίος Έλληνας καλλιτέχνης Takis

Ο σπουδαίος Έλληνας καλλιτέχνης Παναγιώτης Βασιλάκης, γνωστός με το όνομα Takis, απεβίωσε σήμερα το πρωί σε ηλικία 94 ετών.

 

Ο Takis υπήρξε μια από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της ελληνικής αλλά και της παγκόσμιας εικαστικής σκηνής. Πρωτοπόρος της κινητικής τέχνης, ξεδίπλωσε το καλλιτεχνικό του ταλέντο μετά το πέρας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και επιβλήθηκε προσφέροντας μια διαφορετική προσέγγιση της κινητικής τέχνης. Καλλιτέχνης αυτοδίδακτος εκ πεποιθήσεως, κατάφερε να δημιουργήσει μια άρρηκτη σύνδεση ανάμεσα στην τέχνη και τις επιστήμες συνδυάζοντας στοιχεία της φύσης και της φυσικής στη γλυπτική του.


Γεννήθηκε το 1925 στην Αθήνα. Ξεκίνησε την καλλιτεχνική του πορεία σε ηλικία περίπου 20 ετών, παρά το γεγονός ότι η οικογένειά του δεν αποδεχόταν την κλίση του προς τις καλές τέχνες, σε ένα υπόγειο εργαστήρι, όταν έρχεται σε επαφή με τα έργα του Picasso και του Giacometti.
Το 1952 δημιουργεί το πρώτο του ατελιέ με τους παιδικούς του φίλους και καλλιτέχνες Μίνω Αργυράκη και Ραϋμόνδο στην περιοχή της Ανάκασας. Τα πρώτα έργα του ήταν προτομές από γύψο και γλυπτά από σφυρήλατο σίδηρο εμπνευσμένα και από τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό αλλά και από καλλιτέχνες όπως ο Picasso και ο Giacometti. Στα τέλη του 1953 αναχωρεί για το Παρίσι.


Τα τρία περίπου επόμενα χρόνια ταξιδεύει και ζει ανάμεσα στο Παρίσι και στο Λονδίνο

Περπατώ, περπατώ εις την παραλίαν της Ρεθύμνης….

     
του Δημήτρη Μπριασούλη*

Το σπίτι του Ροδάκη στην Αίγινα

του Τάση Παπαϊωάννου 

 

Η ιστορία του σπιτιού του Ροδάκη στην Αίγινα μοιάζει τελικά με μυθιστόρημα. Χτίστηκε από τον ίδιο το 1884 σε μια όμορφη πλαγιά του Μεσαγρού. Ο πρώτος που το πρόσεξε, ήταν ο σπουδαίος Γερμανός αρχαιολόγος Adolf Furtwangler, ανασκαφέας του ναού της Αφαίας. Μετά, ο Δημήτρης Πικιώνης το μελέτησε και το αποτύπωσε, ενώ αργότερα οι δύο φίλοι, Τζούλιο Καΐμη και Klaus Vrieslander, το έκαναν ευρύτερα γνωστό με την έκδοση του βιβλίου τους το 1934. Ένα σπίτι που έκτοτε ύμνησαν ποιητές, αρχιτέκτονες, καλλιτέχνες. Γιατί δεν είναι μόνο ο τρόπος που είναι σοφά χτισμένο, η αρμονική σχέση του με το φυσικό τοπίο ή τα μοναδικά γλυπτά που το συντρόφευαν, αλλά αυτό το βαθύτερο και ουσιώδες που εκφράζει και συμβολίζει. Ένα σπουδαίο δίδαγμα για κάθε αρχιτέκτονα, ιδίως στις μέρες μας.

Κάθομαι αντίκρυ του και το παρατηρώ. Ο κύριος μακρόστενος όγκος του κόντρα στις υψομετρικές καμπύλες του εδάφους, και στη συνέχειά του, στο ψηλότερο σημείο, το πατητήρι να δεσπόζει, ενώ μία χαμηλότερη πτέρυγα στέκει εγκάρσια και δημιουργεί ένα καθαρό Γ, οργανώνοντας με σαφήνεια τον χώρο της αυλής που βλέπει στον νοτιά.

Οι συγκρούσεις ταχύπλοων σκαφών με θαλάσσιες χελώνες συνεχίζονται στο Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου


  Πότε θα επιβληθούν τα προβλεπόμενα πρόστιμα;

 

Τέλη Ιουλίου 2019, είκοσι χρόνια μετά την ίδρυση του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου στη Ζάκυνθο (ΕΘΠΖ) και μαθαίνουμε για  νέο τραυματισμό θαλάσσιας χελώνας λόγω σύγκρουσης με σκάφος στον κόλπο του Λαγανά.

«Είναι το  δεύτερο περιστατικό φέτος και ήταν αναμενόμενο γιατί καθημερινά καταγράφουμε πολλές παραβάσεις, που τις κοινοποιούμε στις αρμόδιες αρχές, αλλά δεν επιβάλλονται κυρώσεις» λέει η Anna Lamaj, υπεύθυνη του προγράμματος του ΑΡΧΕΛΩΝ στη Ζάκυνθο.

Εν τω μεταξύ, οι χιλιάδες τουρίστες που επισκέπτονται τον κόλπο του Λαγανά φέτος, αρχίζουν να αντιλαμβάνονται ότι τα μέτρα προστασίας δεν τηρούνται και αρκετοί εκφράζουν την  δυσαρέσκειά τους στέλνοντας σχετικά σχόλια στον ΑΡΧΕΛΩΝ.