Γιώργου Φουρτούνη : Απορίες του (μετα)δομισμού

 

 

 

Β Ι Β Λ Ι Ο Π Α Ρ Ο Υ Σ Ι Α Σ Η  

 

 

οι εκδόσεις Εκτός Γραμμής σας προσκαλούν

 

στην παρουσίαση του βιβλίου 

 

Απορίες του (μετα)δομισμού

Εμμένεια, αστάθμητο, υποκείμενο

 

 

Δευτέρα, 27 Απριλίου 2026, 7:30 μ.μ.

 

MatchPoint

Αινιάνος 1, Πεδίον Άρεως

 

Στο βιβλίο αυτό συγκεντρώνονται ορισμένα από τα σημαντικότερα κείμενα του ερευνητικού έργου του Γιώργου Φουρτούνη, που εκτείνεται σε διάστημα σχεδόν τριών δεκαετιών.

Ο συγγραφέας, μελετώντας κριτικά μείζονες συνεισφορές στοχαστών όπως ο Λουί Αλτουσέρ, ο Ζακ Ντερριντά, ο Ζιλ Ντελέζ, ο Ζακ Λακάν, ο Μισέλ Φουκώ, το Τζούντιθ Μπάτλερ, ο Ετιέν Μπαλιμπάρ, εντοπίζει κρίσιμες θεωρητικές απορίες στην πραγμάτευση των εννοιών που αποτέλεσαν το κοινό θεωρητικό τους διακύβευμα: των εννοιών της δομής και του υποκειμένου, και συνακόλουθα της εμμένειας, της δομικής αιτιότητας, του αστάθμητου, του όλου, της ιδεολογίας, όπως επίσης της τομής και της επιστήμης.

Τολμά έτσι να αναμετρηθεί με ερωτήματα που μοιάζει να μένουν αναπάντητα από τη δεκαετία του 1960, στήνοντας με κάθε του κείμενο ένα ερευνητικό εργαστήρι παραγωγής νέων προσεγγίσεων, συλλογισμών και προτάσεων, και επικαιροποιώντας εκ νέου μια από τις πιο κρίσιμες αναζητήσεις της ριζοσπαστικής θεωρίας.

 

θα μιλήσουν:

 

Μάκης Κακολύρης

καθηγητής σύγχρονης φιλοσοφίας, ΕΚΠΑ

 

Άννα Μαρία Παπαγιαννάκου

υδ φιλοσοφίας

 

Χάρης Ράπτης

επίκουρος καθηγητής φιλοσοφίας των μέσων, Πάντειο Πανεπιστήμιο

 

Έλενα Τζελέπη

αναπληρώτρια καθηγήτρια φιλοσοφίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

 

 

fb event

Βιβλιοπαρουσίαση: Απορίες του (μετα)δομισμού - Γιώργος Φουρτούνης

 

 

❦

 

ΤΟ ΚΙΤΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΞΟΧΙΚΗΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ

 

Του Γιάννη Σχίζα

 

     Σήμερα ο πόλεμος μεταξύ Ιράν και Εβραίων- Αμερικανών δεν αφήνει περιθώριο για  πιο εκλεπτυσμένες σκέψεις. Η απειλή κατά του ενεργειακού πλούτου είναι προφανής, ο πόλεμος προβλέπει μια κρίση του δυτικού κόσμου αρκετά σοβαρή.  Μεγάλο μέρος των πόρων που κατευθύνονται στην εξοχική κατοικία, φαίνονται να διάγουν μια εποχή επανεξέτασης. Αυτό διαδραματίζεται, παρά το γεγονός ότι παρουσιάζεται σε ορισμένες χώρες ένα φαινόμενο «υπερτουρισμού», που τροφοδοτεί ιδιαίτερα τη ζήτηση  δομημένου χώρου : Ακυρώνοντας διάφορες τάσεις στο παρελθόν, που ήθελαν την ελληνική πραγματικότητα να έρχεται δεύτερη στην κατοχή κατοικιών, αμέσως μετά την περίπτωση της Ταϊβάν  ! (1)

 

Κατά τα άλλα , ισχύουν οι προτάσεις που γίνονταν δεκτές, ρητά ή σιωπηρά,  από τη πλειοψηφία των μορφωμένων ανθρώπων :  Ότι ο πολιτισμός δεν είναι απλά και μόνο πολιτιστικός πρωταθλητισμός, δεν είναι  μόνο οι  εκφράσεις των κορυφαίων παραγόντων της τέχνης και του λόγου, αλλά είναι επίσης και δραστηριότητες μαζικής κλίμακας. Είναι  οι εξωτερικεύσεις  των μεγάλων ομάδων του πληθυσμού ,  που εκπέμπουν  υπαρξιακά νοήματα και αισθητικές αντιλήψεις, που θωπεύουν ή αντίθετα  τραυματίζουν τον  συλλογικό ψυχισμό. Είναι εκφράσεις  σε διάφορους τομείς , που τελούν σε κατάσταση συγκοινωνούντων δοχείων, που καθορίζουν τη δημόσια αισθητική και τους «μέσους όρους» του κοινωνικού πολιτισμού.

Μια τέτοια δραστηριότητα με πολιτιστική σημασία είναι η   διαχείριση των κτιριακών μορφών και των κτιριακών όγκων  στον ευρύτερο χώρο της υπαίθρου. Διαχείριση  στην οποία  περιλαμβάνεται και η συσχέτιση  αυτών των μορφών και όγκων  με το περιβάλλον,  ανθρωπογενές ή   φυσικό.          Εάν ισχύει αυτό που εισήγαγαν διάφοροι   οικολογίζοντες  ψυχαναλυτές ή οικολόγοι επιδιδόμενοι  στην ψυχανάλυση ,  δηλαδή ότι η  πόλη  εκτός από όλα τα άλλα  είναι   και ψυχότοπος , τότε η  ίδια ιδιότητα  ανήκει και στο ευρύτερο  τοπίο.

Ἡ μελῳδὸς Κασσιανὴ καὶ τὸ τροπάριό της

 

 

                                                                                Τοῦ κ. Κων. Ἰ. Δάλκου, Φιλολόγου,

                                                                             ἐπιτ. Δ/ντοῦ τοῦ 3^ου Λυκ. Αἰγάλεω

 

 

Ἡ διάλεξη ἔγινε τὴν 26^η Μαρτίου 2026 στὸ Πολιτιστικὸ Κέντρο τοῦ Δήμου Αἰγάλεω «Γιάννης Ρίτσος»

 

Κυρίες καὶ κύριοι

 

   Ὁ φίλος Πρόεδρος τοῦ Πολιτιστικοῦ Συλλόγου «Ἱερὰ Ὁδὸς» κ. Σταμάτης Σέρβος μοῦ ζήτησε νὰ ὁμιλήσω ἀπόψε ἐπικαίρως γιὰ τὴν ὑμνογράφο Κασσιανὴ καὶ τὸ πασίγνωστο τροπάριό της, τὸ δοξαστικὸ δηλαδὴ τῶν ἀποστίχων τοῦ ὄρθρου τῆς Μ. Τετάρτης, τὸ ὁποῖο ψάλλεται τὸ βράδυ τῆς Μ. Τρίτης, στὴν ἀκολουθία τοῦ «Νυμφίου». Καὶ λέγω «ἐπικαίρως», διότι σὲ λίγες ἡμέρες θὰ εἰσέλθουμε στὴν ὄντως Μεγάλην Ἑβδομάδα.

Δὲν εἶναι βεβαίως σήμερα τοῦ τρέχοντος συρμοῦ καὶθεωρεῖται«ἔργον οὐχὶ κοινῶς παραδεδεγμένης χρησιμότητος», ὅπως θὰ ἔλεγεν ὁ Παπαδιαμάντης, τὸ νὰ ἀσχολῆται κανεὶς γενικῶς μὲ ἱερὰ πρόσωπα καὶ κείμενα. Σ’ αὐτά, σὺν τοῖς ἄλλοις, ἔχει δυστυχῶς ἑρμητικῶς κλεισθῆ ἡ θύρα τοῦ ἑλλαδικοῦ σχολείου, παρὰ τὴν ὁμολογούμενη ἀπὸ τοὺς εἰδικοὺς ὄχι μόνον θρησκευτική, ἀλλὰ καὶ φιλολογική,γλωσσική,αἰσθητική, φρονηματιστικὴ καὶ ἐθνικὴ ἀκόμη ἀξία τους.Ἀντ’ αὐτῶν ἑκόντες - ἄκοντες κι ἐμεῖς, ἀλλὰ κυρίως τὰ παιδιά μας, εἴμαστε ἐκτεθειμένοι στὴν πλέον ἀναιδῆ ἀπαξίωση καὶ ἀποδόμηση παντὸς τοῦ ἀγαθοῦ, στὴν ἐπιθετικὴ προβολὴ ἑνὸς προκλητικοῦ διεθνοῦς καὶ ἐντόπιου ἠθικοῦ, αἰσθητικοῦ καὶ πολιτικοῦ καρκατσουλιοῦ, τὸ ὁποῖο σὺν τοῖς ἄλλοις ἀναισχύντως φορεῖ τὸ προσωπεῖο τοῦ ἐκσυγχρονισμοῦ καὶ τῆς προόδου.

   

Ο «Πολιτισμός» πηγή δυστυχίας

 

 Του Γιάννη Σχίζα

(συνολικό κείμενο)

 

 

 

Αυτός ο  τίτλος προέρχεται  από ένα βιβλίο του Φρόϋντ, όπου ο πρωτοπόρος ψυχαναλυτής πραγματεύεται τις   συνέπειες του Πολιτισμού στην ανθρώπινη ύπαρξη και ειδικά στα ένστικτά της : Συνέπειες μάλλον κατασταλτικές, αφού ο Πολιτισμός επιβάλλει στα άτομα την τήρηση ορισμένων κανόνων. Τις συνέπειες αυτές μπορεί  να έχει επαυξημένες ο πολιτισμός στη σημερινή συγκυρία, όπου αναδύεται   το “δευτερογενές” ένστικτο της ανάδειξης και της καρεκλοθηρίας, πολύ συχνά με αντίτιμο την «ψυχή»  των  συντελεστών του... 

 

 

 

Σε μια εποχή   αναμετρήσεων,  πηγαινοέρχονται  οι “υψηλές” αναλύσεις για το πολιτισμό και όλοι τονίζουν την μεγάλη  αξία του , το γεγονός πως δεν είναι «κερασάκι στην τούρτα» - που λένε οι διάφοροι αναλυτές  (1).   Την ίδια ώρα όμως  ο λαϊκός πολιτισμός επιχειρεί να σταθεί στον κόσμο των ιδεών και της πρακτικής, αξιοποιώντας  τους στίχους του     Μπέρτολτ Μπρεχτ  για τις «Ερωτήσεις ενός εργάτη που διαβάζει»:

 

«Ποιος έχτισε τη Θήβα την εφτάπυλη;
Στα βιβλία δεν βρίσκεις παρά των βασιλιάδων τα ονόματα.
Οι βασιλιάδες κουβάλησαν τ’ αγκωνάρια;

Και τη χιλιοκαταστραμμένη Βαβυλώνα,
ποιος την ξανάχτισε τόσες φορές; Σε τι χαμόσπιτα 
της Λίμας της χρυσόλαμπρης ζούσαν οι οικοδόμοι;

Τη νύχτα που το Σινικό τείχος αποτέλειωσαν 
που πήγανε οι χτίστες; Η μεγάλη Ρώμη
είναι γεμάτη αψίδες θριάμβου. Ποιος τις έστησε; Πάνω σε ποιους 
θριαμβεύσανε οι Καίσαρες; Το Βυζάντιο το χιλιοτραγουδισμένο
μόνο παλάτια είχε για τους κατοίκους του;

Ακόμη και στη μυθική Ατλαντίδα,
τη νύχτα που την ρούφηξε η θάλασσα,
τ’ αφεντικά βουλιάζοντας, με ουρλιαχτά τους σκλάβους τους καλούσαν.(2)

 

 

Ο Μπρεχτ εδώ  μιλάει για τον μόχθο της εργατικής τάξης,

ΚΑΛΟ ΜΗΝΑ! ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ ΜΕ ΕΑΡΙΝΕΣ ΕΥΧΕΣ

Ο ζωγράφος, ποιητής, θεωρητικός της τέχνης, εικαστικός performer Κώστας Ευαγγελάτος συνεχίζει τον Απρίλιο τις λογοτεχνικές, εικαστικές και θεωρητικές του δράσεις.

Την Πέμπτη 2 Απριλίου 2026, ώρα 6.30μ.μ-8.00μ.μ. θα δώσει διάλεξη για τον ΑΝΤΡΕ ΜΑΛΡΩ (1901-1976) στο Λογοτεχνικό Εργαστήρι Πειραιά "ΕΝ ΠΛΩ", στο χώρο της Β' Ενότητας Δήμου Πειραιά, Ι. Δραγάτση 1. Επετειακή αναφορά στον κορυφαίο Γάλλο συγγραφέα, διανοητή και πολιτικό. 

Έχουν κυκλοφορήσει δύο διεθνείς ποιητικές ανθολογίες στην αγγλική γλώσσα με συμμετοχή του Κώστα Ευαγγελάτου, με θεματολογία την σχέση του ανθρώπου με την φύση και το αναζητούμενο νόημα της ζωής. Τίτλοι των ανθολογιών από τις εκδόσεις "Common Literature": MAN V.S. NATURE και "WHAT IS THE MEANING OF LIFE?". (Διατίθενται από την Amazon).

Δημοσιεύθηκαν επίσης πρόσφατα θεωρητικά άρθρα του: Στο νέο τεύχος "Φωνή Λογοτεχνών", με τίτλο: "Ο φυτικός κόσμος στα διαδραστικά έργα του εικαστικού δίδυμου HANTOU".

Άρθρο του στο νέο τεύχος του πολιτιστικού περιοδικού "Θρόισμα" για τον Ελληνογάλλο πρωτοπόρο χαράκτη ΔΗΜΗΤΡΗ ΓΑΛΑΝΗ (1879-1966) καθώς και άρθρο του στο περιοδικό "Συλλογές", τεύχος Απριλίου 2026, για τον σπουδαίο εξπρεσιονιστή,  εικονοκλάστη Αυστριακό ζωγράφο ΕΓΚΟΝ ΣΙΛΕ (1890-1918).

Με αφορμή τα 200 χρόνια από την Ηρωική ΕΞΟΔΟ του Μεσολογγίου το 1826, θα γίνει επετειακά διαδυκτιακή ανάρτηση με εικαστικά έργα Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών από το εμπλουτισμένο με νέα αποκτήματα "Lord BYRON' S Room" στη συλλογή της Σύγχρονης Πινακοθήκης Villa "Ροδόπη" στο Αργοστόλι της Κεφαλονιάς. 

 

COSTAS EVANGELATOS ART EST

 

Πληροφορίες: 210 7294259, 6944621286

 

www.rodopicollection.blogspot.com

 

Κ. ΕΥΑΓΓΕΛΑΤΟΣ, STOP.jpg

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2026. ΚΩΣΤΑΣ ΕΥΑΓΓΕΛΑΤΟΣ, ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΕΧΝΗΣ ART-EST.jpg

ΦΩΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ, ΑΠΡΙΛΙΟΣ

Ο «Πολιτισμός» πηγή δυστυχίας – Μέρος πρώτο

 

ΠΟΝΤΙΚΙ, Γιάννης Σχίζας
Αυτός ο τίτλος προέρχεται από ένα βιβλίο του Φρόυντ, όπου ο πρωτοπόρος ψυχαναλυτής πραγματεύεται τις συνέπειες του Πολιτισμού στην ανθρώπινη ύπαρξη και ειδικά στα ένστικτά της: Συνέπειες μάλλον κατασταλτικές, αφού ο Πολιτισμός επιβάλλει στα άτομα την τήρηση ορισμένων κανόνων. Τις συνέπειες αυτές μπορεί να έχει επαυξημένες ο πολιτισμός στη σημερινή συγκυρία, όπου αναδύεται το «δευτερογενές» ένστικτο της ανάδειξης και της καρεκλοθηρίας, πολύ συχνά με αντίτιμο την «ψυχή» των συντελεστών του…

Σε μια εποχή αναμετρήσεων, πηγαινοέρχονται οι «υψηλές» αναλύσεις για τον πολιτισμό και όλοι τονίζουν τη μεγάλη αξία του, το γεγονός πως δεν είναι «κερασάκι στην τούρτα» – που λένε οι διάφοροι αναλυτές.1 Την ίδια ώρα όμως ο λαϊκός πολιτισμός επιχειρεί να σταθεί στον κόσμο των ιδεών και της πρακτικής, αξιοποιώντας τους στίχους του Μπέρτολτ Μπρεχτ για τις «Ερωτήσεις ενός εργάτη που διαβάζει»:

«Ποιος έχτισε τη Θήβα την εφτάπυλη; / Στα βιβλία δεν βρίσκεις παρά των βασιλιάδων τα ονόματα. / Οι βασιλιάδες κουβάλησαν τ’ αγκωνάρια; / Και τη χιλιοκατεστραμμένη Βαβυλώνα / ποιος την ξανάχτισε τόσες φορές; Σε τι χαμόσπιτα / της Λίμας της χρυσόλαμπρης ζούσαν οι οικοδόμοι; / Τη νύχτα που το Σινικό Τείχος αποτέλειωσαν / πού πήγανε οι χτίστες; Η μεγάλη Ρώμη / είναι γεμάτη αψίδες θριάμβου. Ποιος τις έστησε; Πάνω σε ποιους / θριαμβεύσανε οι Καίσαρες; / Το Βυζάντιο το χιλιοτραγουδισμένο / μόνο παλάτια είχε για τους κατοίκους του; / Ακόμη και στη μυθική Ατλαντίδα, / τη νύχτα που την ρούφηξε η θάλασσα, / τ’ αφεντικά βουλιάζοντας, με ουρλιαχτά τους σκλάβους τους καλούσαν».2

Ο Μπρεχτ εδώ μιλάει για τον μόχθο της εργατικής τάξης, όμως επιπλέον υπαινίσσεται για τη σχεδιαστική και εγκεφαλική εργασία που κατέβαλαν τόσοι και τόσοι αφανείς άνθρωποι: την εργασία που παρήγαγε πολιτισμό, που όρθωσε έργα τέχνης και οικοδομήματα εκπάγλου καλλονής, που έμεινε εν τούτοις αθέατη και άγνωστη.

Μερικά ποιήματα του Μπέρτολτ Μπρεχτ

 

TOY  Γιάννη Σχίζα

«Πολλά ο άνδρας δεν ζητά. Ένα απλώς: Να μην του σπας τους όρχεις». Από το «Έκτο σονέτο», σε μετάφραση Γιώργου Κεντρωτή.

Όποιος διαβάζει τη συλλογή «Σάουνα και συνουσία» του Μπέρτολτ Μπρεχτ, ποιήματα σε μετάφραση Γιώργου Κεντρωτή, χάνει πάσαν ιδέα για την υπόσταση του Μπρεχτ ως ποιητή – μετόχου του αριστερού κινήματος και υποστηρικτή των δικαίων της εργατικής τάξης! Τα ποιήματα αυτά κινούνται σε μια ημι-πορνό σφαίρα, αν και οι συνθήκες που περιγράφουν είναι πολύ πιο τολμηρές. Η πρόκληση είναι μεγάλη, είναι αμφίβολο εάν διορθώνεται με ένα γράμμα που απευθύνει ο Κεντρωτής στους αναγνώστες:

«Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ έγραψε σε όλες τις περιόδους της ζωής του για όλα τα υποκείμενα του έρωτα: Για μονήρεις ερωτευμένους, για ερωτευμένα ζευγάρια, για συζύγους, για πόρνες, για προαγωγούς πορνών, για τους πάντες. Τίποτα το “ερωτικό” δεν του ήταν ξένο, από το αμείκτως “αγνό” ίσαμε το παμμείκτως “πρόστυχο”».

Εμείς ας συμμεριστούμε την άποψη του Ευαγγελιστή Ιωάννη, ας υποθέσουμε ότι κάθε αμαρτία εξομολογουμένη έχει όλες τις πιθανότητες να παύσει να είναι αμαρτία, οπότε χωρίς περιορισμούς μπορούμε να προχωρήσουμε στα «άλλα» ποιήματα: Αυτά που είχαν συγκλονιστική επίδραση στη νεολαία πολλών εποχών…

Όσοι ήθελαν να αλλάξουν τον κόσμο

Παλιά σε μια ελληνική αφίσα φιγουράριζε ένα ποίημα του Μπρεχτ, υπέροχα λιτό και, παρά τον ακραίο χαρακτήρα του, δηλωτικό της πολιτικής συνοχής που έπρεπε να έχουν οι ενδιαφερόμενοι ν’ αλλάξουν τον κόσμο. Υποθέτω ότι το ποίημα δεν αναφερόταν γενικά και αόριστα σε έναν οποιονδήποτε πολιτικό χρόνο, αλλά στο πνεύμα που έπρεπε να κυριαρχεί «δευτερόλεπτα» πριν από τη φάση μιας μεγάλης επαναστατικής εκτόξευσης:

«Κανένας ή όλοι / Όλα ή τίποτα / Ένας δεν έχει ελπίδες / Όπλα ή αλυσίδες / Κανένας ή όλοι / Όλα ή τίποτα».

Ο εξεγερμένος διανοούμενος Μπέρτολτ Μπρεχτ φαντασίωνε, αν όχι «Όλα», τουλάχιστον πολλά από αυτά που θα μπορούσαν να συνθέσουν το μέλλον της κοινωνίας. Επίσης όμως φαντασίωνε και τα της τύχης του «ονόματός» του, θυμίζοντας κατά τούτο έναν άλλον εξεγερμένο διανοούμενο, τον Μαγιακόφσκι, που εναπέθετε τη δικαίωσή του σε έναν απώτατο χρόνο:

«Όταν θα παρουσιαστώ / στου φωτεινού σας μέλλοντος / την Κεντρική Επιτροπή / θα ’ρθω πάνω από τη συμμορία της ποίησης / των πλεονεχτών και σαλταδόρων / σείων / σα μπολσεβίκικη ταυτότητα / κομματική / τους εκατό τόμους μαζί / όλων μου των κομματικών βιβλίων…»¹

Όμως ο Μπρεχτ ήταν αρκετά στοχαστικός ώστε να ομολογεί τη νεανική ματαιοδοξία του και τη διάθεσή του να κηρυχθεί «διατηρητέος», κι ακόμη να κατανοεί το ρεύμα της κοινωνικής αλλαγής, που μπορεί να ξεπερνάει τις επιδόσεις του παρελθόντος και να απαλείφει τις παλιές ταυτότητες. Γι’ αυτό δεν επέσειε «τους τόμους των βιβλίων του» όπως ο Μαγιακόφσκι, αλλά αναρωτιόταν για τη διατηρησιμότητα του ονόματός του σε μια άλλη κοινωνική κατάσταση:

«Γιατί να ψάχνεις τον ψωμά όταν υπάρχει αρκετό ψωμί;… / Γιατί / να υπάρχει παρελθόν όταν υπάρχει / Μέλλον; / Γιατί / Ν’ αναφέρεται τ’ όνομά μου;».²

Προς το παρόν βέβαια, τόσα χρόνια μετά τον θάνατό του, το όνομά του εξακολουθεί να αναφέρεται και οι στίχοι του λένε πολλά και διάφορα με διαχρονική αξία. Ο Μπρεχτ στιχούργησε για τα δίκαια του κόσμου της εργασίας με έναν τρόπο που δεν ήταν στεγνά προπαγανδιστικός, αλλά ούτε και κομψευόμενος ή περίπλοκος.

ΑΦΙΕΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

 

 9 Φεβρουαρίου ’26

                       Η  α π ο δ ό μ η σ η  τ ης  Ε λ λ η ν ι κ ή ς  Γ λ ώ σ σ α ς

                                                                                 ΕΡΑΤΟΣΘΕΝΗΣ Γ. ΚΑΨΩΜΕΝΟΣ

 

   Υπάρχει ένα αξίωμα στη θεωρία του πολιτισμού. Αναγκαίος όρος ύπαρξης για κάθε πολιτισμό είναι η φυσική του γλώσσα. Κανείς πολιτισμός δεν μπορεί να υπάρξει, αν δεν έχει στο κέντρο του τη δομή μιας φυσικής γλώσσας. Και καμιά φυσική γλώσσα δεν μπορεί να υπάρξει, αν δεν είναι βαθύτατα ενταγμένη στο συγκεκριμένο πολιτισμικό περιβάλλον όπου γεννήθηκε και αναπτύχθηκε σε πλήρες σύστημα. Με άλλα λόγια, γλώσσα και πολιτισμός συνδέονται στενά με μια σχέση αλληλεξάρτησης και αμοιβαίου προσδιορισμού· όχι έτσι, στον αέρα, αλλά, όπως είναι ευνόητο, στη συνείδηση της ανθρώπινης κοινότητας η οποία έχει αυτόν τον πολιτισμό και αυτήν τη φυσική γλώσσα[1].

Η γλώσσα είναι πρότυπο πολιτισμικό φαινόμενο, «σύστημα-πιλότος», όπως την ονόμασαν. Αυτό θέλει να πει ότι οι φυσικές γλώσσες είναι το πληρέστερο σύστημα που διαμόρφωσαν οι ανθρώπινες κοινωνίες: σύστημα οργάνωσης, σύστημα σημασίας, σύστημα επικοινωνίας. Και γίνεται φυσιολογικά το υπόδειγμα για τη συγκρότηση ανάλογων δευτερογενών συστημάτων, πολιτισμικών δομών και θεσμών. Αυτό σημαίνει ότι η δομή της γλώσσας επηρεάζει τη δομή του πολιτισμού. Καθορίζει τον τρόπο που ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται, κατανοεί και ερμηνεύει τον κόσμο. H δομή της γλώσσας συναρτάται, λοιπόν, με τη λειτουργία του εγκεφάλου. Και συνεπώς, φαινόμενα αποδόμησης της γλώσσας έχουν αρνητικό αντίκτυπο στη λειτουργία της σκέψης.

Συχνά ερχόμαστε αντιμέτωποι με φαινόμενα που παραβιάζουν ανεπίγνωστα τους κανόνες της γλώσσας στη φωνητική, μορφολογία, σύνταξη (από παραδρομή, ανεπάρκεια, ημιμάθεια, κ.ά.π.), φαινόμενα που μας ενοχλούν μεν αλλά τα προσπερνούμε με συγκατάβαση. «Με τα λάθη εξελίσσεται η γλώσσα», σύμφωνα με ένα γνωστό στερεότυπο. – Όχι μόνο με τα λάθη, θα παρατηρούσαμε εμείς. Πρωτίστως με τους «νόμους αυτορρύθμισης» και τους ιδιαίτερους «νόμους μετασχηματισμού», που ενυπάρχουν σε κάθε σύστημα ως δυνατότητες μετεξέλιξης προς διάφορες κατευθύνσεις, συμβατές ωστόσο προς το  πνεύμα του συστήματος, όχι τυχαίες, όπως ένα σημαντικό μέρος από τα λάθη των ανθρώπων που τη μιλούν, μάλιστα των αλλοδαπών «μετοίκων».

 

Δημοκρατία και Ανισότητες

 

του Δημήτρη Οικονόμου ( Άρθρο μου στην “Εφημερίδα των Συντακτών” )   Η Δημοκρατία δεν υποβαθμίζεται μόνο όταν περιορίζονται τυπικά οι ελευθερίες. Υποβαθμίζεται όταν οι ανισότητες διευρύνονται τόσο, ώστε η πολιτική ισότητα να παύει να ισχύει στην πράξη. Όταν η κοινωνική θέση καθορίζει το ποιος έχει πρόσβαση στα δικαιώματα, ποιος μπορεί να διεκδικήσει και ποιος μένει αόρατος, τότε η Δημοκρατία λειτουργεί άνισα. Και μια άνιση Δημοκρατία είναι μια προβληματική Δημοκρατία. Στην Ελλάδα, αυτή η σύνδεση γίνεται όλο και πιο εμφανής. Παρά το αφήγημα της ανάπτυξης, μεγάλα τμήματα της κοινωνίας βιώνουν μια καθημερινότητα ανασφάλειας. Η ακρίβεια, το στεγαστικό και η επισφαλής εργασία περιορίζουν όχι μόνο το εισόδημα, αλλά και τη δυνατότητα συμμετοχής. Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν υψηλά ποσοστά κινδύνου φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού, ιδιαίτερα για τους νέους. Όταν η επιβίωση απορροφά όλη την ενέργεια, η πολιτική συμμετοχή υποχωρεί. Έτσι, οι ανισότητες δεν είναι απλώς κοινωνικό πρόβλημα· μετατρέπονται σε δημοκρατικό έλλειμμα.

Εξόρυξη δίχως σύνορα…

 

Του Δρ. Πέτρου Τζεφέρη, Γενικός Διευθυντής Ορυκτών Πρώτων Υλών του Υπ. Περιβάλλοντος και Ενέργειας

Η Γη υπήρχε πολύ πριν από εμάς και θα συνεχίσει να υπάρχει πολύ μετά. Οι γεωλογικοί της κύκλοι εκτείνονται σε χρονικές κλίμακες που καθιστούν την ανθρώπινη παρουσία  και δράση ως μια στιγμιαία παρένθεση. Τα βουνά, οι ωκεανοί και τα ορυκτά δεν γεννήθηκαν για να εξυπηρετούν πολιτικά σύνορα ή εθνικές ιστορικές αφηγήσεις. Δημιουργήθηκαν ως μέρος ενός ενιαίου, αδιάσπαστου πλανητικού συστήματος που υπακούει στους δικούς του κανόνες.

Οι φυσικοί πόροι της Γης δεν ανήκουν σε κράτη ή φυλές. Αποτελούν κοινό θεμέλιο και παρακαταθήκη της ανθρώπινης ύπαρξης. Αυτή η πραγματικότητα διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνομαι την εξόρυξη, τη βιομηχανία επεξεργασίας των πρώτων υλών και την ευθύνη της ηγεσίας. Αν η φύση δεν γνωρίζει σύνορα, τότε ούτε η διαχείρισή της μπορεί να περιορίζεται από αυτά.

Ο  κόσμος σήμερα κινείται δυστυχώς προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η γεωπολιτική και η  περιφερειοποίηση -που επανέρχεται δριμύτερη και αντικαθιστά την παγκοσμιοποίηση όπου αυτό είναι γεωπολιτικά εφικτό (και προσοδοφόρο!)- έχουν άλλη άποψη επιβάλλοντας αποκλεισμούς στον τομέα των πρώτων υλών, ειδικότερα των κρίσιμων. Ο οικονομικός περιφερισμός εξελίσσεται σε μια ολοένα και σημαντικότερη τάση της παγκόσμιας οικονομίας.  Ο μισός κόσμος είναι υπό ανάπτυξη, καταδυναστεύοντας τον άλλο μισό που προσπαθεί να επουλώσει τις προηγούμενες πληγές του…εξαιτίας της ανάπτυξης!  Εμπορικοί πόλεμοι, κυρώσεις και περιορισμοί πόρων αναδεικνύονται ως αποτέλεσμα γεωπολιτικής ισχύος, αλλά στην πραγματικότητα αντανακλούν πρόσκαιρα οφέλη, ανασφάλεια και φόβο.

Γιατί οι Πόλεις μας είναι «Άσχημες»;

 

Δρ. Μιχαήλ  Α.  Βιδάλης   *

 

Η Αισθητική Υποβάθμιση των Ελληνικών Πόλεων

 

Η λέξη «άσχημος» προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό «ἄσχημος», σύνθεση του στερητικού α- («δεν») και του «σχήμα» («μορφή», «εμφάνιση»), δηλαδή, «αυτός που δεν έχει σχήμα (καλό)» ή «άσχημη μορφή». Στην αρχαιότητα σήμαινε «δυσμορφία» αλλά και «άπρεπος, ανάρμοστος» (ηθικά), ενώ στα νεότερα ελληνικά η σημασία επικεντρώθηκε στην εξωτερική εμφάνιση.

Υπό αυτήν την διευκρίνηση, οι πόλεις μας, εκτός ολίγων εξαιρέσεων - όπως το Ναύπλιο, ή η Ερμούπολη της Σύρου - είναι αντιαισθητικές, κοινώς, «άσχημες». Για αυτήν την αστική αισθητική υποβάθμιση, οι λόγοι δεν είναι μόνον «καλλιτεχνικοί», αλλά, πολιτικοί, ιστορικοί και οικονομικοί. Όμως ουσιαστικά, οι λόγοι είναι πολιτικοί, διότι οι εκλεγμένοι πολιτικοίμας κυβερνούν, ελέγχουν τα οικονομικά της χώρας και γράφουν την ιστορία, γεγονός που επιβεβαιώνειάλλη μία φορά τη διαχρονική ανεπάρκεια του εγχώριου πολιτικού προσωπικού…

Οι πόλεις απαρτίζονται από το δομημένο χώρο και τον περιβάλλοντα χώρο, ήτοι, τα κτίσματα και τους ελεύθερους χώρους. Δυστυχώς, στη χώρα μας, και τα δύο είναι συχνά αντιαισθητικά. Για τους ακόλουθους λόγους:

1.     Έλλειψη πολεοδομικού σχεδιασμού

Οι πόλεις μας αναπτύχθηκαν άναρχα. Αντί οι πόλεις να επεκτείνονται βάσει ενός κεντρικού πλάνου (με πάρκα, πλατείες και φαρδείς δρόμους), η δόμηση προηγούνταν του σχεδιασμού. Η Πολιτεία διαχρονικά είναι ανίκανη, η δε πολιτική τάξη εξυπηρετεί συμφέροντα ή "κλείνει το μάτι" τρόπον τινά στους ψηφοφόρους (Δηλαδή, «Κτίσε αυθαίρετα και θα σου το νομιμοποιήσω»)...

• Στενοί δρόμοι: Χτίστηκαν ψηλές πολυκατοικίες σε δρόμους που είχαν αρχικά σχεδιαστεί για άμαξες ή χαμηλά σπίτια.
• Απουσία πρασίνου: Η ανάγκη για μέγιστη εκμετάλλευση του οικοπέδου εξαφάνισε τις αυλές και τους ελεύθερους χώρους.

2.     Το Σύστημα της Αντιπαροχής

Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο, η Ελλάδα χρειαζόταν άμεσα στέγαση για τα κύματα εσωτερικής μετανάστευσης προς τις πόλεις. Το κράτος, μη έχοντας πόρους, θέσπισε την αντιπαροχή, μία Ελληνική πρωτοτυπία που θα μπορούσε να λειτουργήσει προς όφελος των μικρο-ιδιοκτητών και της κοινωνίας:

Οι ιδιώτες έδιναν το οικόπεδό τους (και τη μονοκατοικία/νεοκλασικό που υπήρχε εκεί) σε έναν εργολάβο.Ο εργολάβος έχτιζε μια πολυκατοικία και έδινε στον ιδιοκτήτη μερικά διαμερίσματα ως αντάλλαγμα.Το αποτέλεσμα: Κατεδαφίστηκαν χιλιάδες διατηρητέα - αρχιτεκτονικά στολίδια - για να χτιστούν βιαστικά "τσιμεντένια κουτιά" χωρίς ενιαίο σχέδιο. 

3.     Η Νομοθεσία και ο Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός (ΓΟΚ)

Για πολλά χρόνια, ο νόμος επέτρεπε ή και επέβαλλε, συγκεκριμένους τύπους δόμησης που οδήγησαν στην ομοιομορφία. Μία μη δημιουργική και καταπιεστική ομοιομορφία.

Δυστυχώς, η "αθηναϊκή πολυκατοικία" με τα συνεχή μπαλκόνια και τις τέντες έγινε το μοναδικό πρότυπο.

Γιάν­νης Πα­τί­λης: Ζή­σης Σα­ρί­κας. Ἕνας ὀξὺς ἐλευ­θε­ρια­κὸς πα­ρα­τη­ρη­τὴς τῆς νε­ο­ελ­λη­νι­κῆς πραγ­μα­τι­κό­τη­τας

 

planodion on 1 Ἰανουάριος 2026 Γιάν­νης Πα­τί­λης (Ἀφιέρωμα στὸν Ζήση Σαρίκα, 1/22) Ζή­σης Σα­ρί­κας Ἕνας ὀξὺς ἐλευ­θε­ρια­κὸς πα­ρα­τη­ρη­τὴς τῆς νε­ο­ελ­λη­νι­κῆς πραγ­μα­τι­κό­τη­τας ΖΗ­ΣΗΣ ΣΑ­ΡΙ­ΚΑΣ εἶ­ναι ἕνας ἀπὸ τοὺς πιὸ πα­ρα­γω­γι­κούς, ἀφα­νεῖς καὶ ἀθό­ρυ­βους ἐρ­γά­τες τῶν σύγ­χρο­νων ἑλ­λη­νι­κῶν γραμ­μά­των. Γεν­νή­θη­κε τὸ 1953 στὴ Θεσ­σα­λο­νί­κη καὶ σπού­δα­σε Νε­ο­ελ­λη­νι­κὴ Φι­λο­λο­γία καὶ Φι­λο-σο­φία στὸ ΑΠΘ. Στοὺς πε­ρισ­σό­τε­ρους εἶ­ναι γνω­στὸς ὡς με­τα­φρα­στής – καὶ δι­καί­ως, διό­τι τὸ με­τα­φρα­στι­κό του ἔρ­γο εἶ­ναι τε­ρά­στιο, καὶ ἐλά­χι­στοι τὸ γνω­ρί­ζουν στὸ σύ­νο­λό του. Πε­ρι­λαμ­βά­νει με­τα­φρά­σεις 60 καὶ πλέ­ον βι­βλί­ων, ἀπὸ τέσ­σε­ρις γλῶσ­σες (γερ­μα­νι­κά, ἀγ­γλι­κά, γαλ­λι­κὰ καὶ ἱσπανι­κά), τό­σο λο­γο­τε­χνι­κῶν/θε­α­τρι­κῶν ὅσο καὶ θε­ω­ρη­τι­κῶν/φι­λο­σο­φι­κῶν, μὲ τὸ ὄνο­μά του καὶ μὲ ψευ­δώ­νυ­μο (Δη­μή­τρης Ρῆ­σος). Ἔχει ἐπί­σης ὑπάρξει ἐπι­με­λη­τὴς/διευ­θυν­τὴς σει­ρῶν σὲ διά­φο­ρα ἐκ­δο­τι­κά, σὲ φο­ρεῖς τo­πι­κὴς αὐ­το­διοί­κη­σης καὶ στὸ ΑΠΘ. Ἀπο­κο­ρύ­φω­μα τῆς με­τα­φρα­στι­κῆς του προ­σφο­ρᾶς εἶ­ναι ἡ πα­ρου­σί­α­ση τῶν Ἁπάν­των τοῦ Νί­τσε (ἀπὸ τὶς ἐκ­δό­σεις Πα­νο­πτι­κόν) σὲ 16 τό­μους.        Ἐκτὸς ἀπὸ με­τα­φρα­στὴς εἶ­ναι ὅμως καὶ δη­μιουρ­γι­κὸς συγ­γρα­φέ­ας, ὑπὸ δι­πλῆ μά­λι­στα ἰδιό­τη­τα, λο­γο­τε­χνι­κὴ ὅσο καὶ δο­κι­μιο­γρα­φι­κή.

Δώστε μας πίσω το έδαφος!

 της Οικολογικής Συμμαχίας

Το έδαφος γι’ αυτούς είναι απόβλητο ή σκουπιδοδοχείο, είναι κομμάτι φύσης δίχως εγγενή αξία, φύση νεκρή και άψυχο τεχνικό υλικό, διαχειρίσιμο άκριτα και κατά το δοκούν. Το έδαφος μπορεί να δηλητηριάζεται, να θρυμματίζεται και να σωρεύεται κάπου ημιθανές, να μαραζώνει καλυπτόμενο με ότι το αδιανόητο, με ασφάλτους, τσιμέντο και πλακόστρωτα, με δρόμους, χώρους στάθμευσης, αεροδρόμια, βιομηχανικές, εμπορικές, τουριστικές και αθλητικές εγκαταστάσεις, με χώρους διαχείρισης αποβλήτων ή και με περιβαλλοντοκτόνες ΑΠΕ, μπορεί να βιάζεται και να δολοφονείται κάθε στιγμή και κάθε λεπτό.
 
Το έδαφος γι’ αυτούς μπορεί να αποψιλώνεται, να διαβρώνεται, να συμπιέζεται, να καλύπτεται και να σφραγίζεται, να ερημοποιείται, και να φτωχεύει δραματικά σε πολύτιμες για τη ζωή οικοσυστημικές υπηρεσίες και λειτουργίες. Γιατί κανείς τους δεν αντιλαμβάνεται ότι ο τρόπος με τον οποίο το χρησιμοποιούν είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες υποβάθμισης του περιβάλλοντος και υποβάθμισης της ποιότητας ζωής. Γιατί δεν είναι ικανοί να αντιληφθούν ότι μόνο το έδαφος μετατρέπει τον θάνατο σε ζωή και τις ακαθαρσίες σε τροφή, όπως έγραφε ο William B. Logan. Γιατί αυτοί έχουν χάσει πια την ενσυναίσθηση με αυτό τον κόσμο και εμείς κάθε ελπίδα για μια καλύτερη ποιότητα ζωής.
 
---------------------------------------
«Το έδαφος είναι ποίηση», κατά τον Άλντο Λέοπολντ, είναι μια πλούσια και σύνθετη ιστορία - μείγμα γεωλογίας, βιολογίας και βαθύ χρόνου - πολύπλοκο πλέγμα των οικολογικών σχέσεων για τη διατήρηση της ζωής και καθοριστικό αφήγημα της εξελικτικής ιστορίας ενός τοπίου και ενός τόπου.
 
Το έδαφος αποτελεί ένα από τα πολυτιμότερα αγαθά ως ένας από τους κρισιμότερουs πάροχους οικοσυστημικών υπηρεσιών:
- Αποτελεί πεπερασμένο, μη ανανεώσιμο και μη ανθεκτικό, πόρο που καταστρέφεται εύκολα, ο σχηματισμός του οποίου είναι εξαιρετικά μακρόχρονος - περί τα 2.000 χρόνια για μόλις 10 εκ.
-

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εκτός Γραμμής

  

 

-αναζητήστε το βιβλίο στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων στην Αθήνα, Ασκληπιού 57,

και σε ενημερωμένα βιβλιοπωλεία σε όλη την Ελλάδα-

 

Pierre Macherey 

Φουκώ και Μαρξ

Το παραγωγικό υποκείμενο

ΤΡΙΤΗ ΕΚΔΟΣΗ - ΕΠΑΥΞΗΜΕΝΗ

 

Μετάφραση: Τάσος Μπέτζελος

Σελίδες: 128 | ISBN: 978-618-87699-3-9 | Σχήμα: 14x20,7 cm | Τιμή: 10,60 €

ΣΕΙΡΑ: ΠΑΡΕΚΚΛΙΣΕΙΣ

 

 

Είναι αδύνατον να στοχαστούμε σήμερα την ιστορία χωρίς να χρησιμοποιήσουμε μια σειρά από έννοιες που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με τη σκέψη του Μαρξ και χωρίς να τοποθετηθούμε σε έναν ορίζοντα που περιέγραψε και όρισε ο Μαρξ. Τελικά, θα μπορούσαμε να αναρωτηθούμε αν υπάρχει κάποια διαφορά μεταξύ τού να είναι κανείς ιστορικός και του να είναι μαρξιστής.

Michel Foucault

 

  

 

Ο Πιερ Μασερέ ακολουθεί σε αυτή τη μελέτη το μονοπάτι που οδηγεί από τον Φουκώ στον Μαρξ και επιχειρεί να διαβάσει ορισμένες από τις κομβικές έννοιες του Μαρξ υπό το φως των αναλύσεων του Φουκώ.

Ηλίας Σεκέρης, ΝΑ ΞΑΝΑΜΑΘΟΥΜΕ ΝΑ ΦΑΝΤΑΖΟΜΑΣΤΕ. Η σκέψη του Καστοριάδη & η πράξη της ελευθερία

 

Ηλίας Σεκέρης, ΝΑ ΞΑΝΑΜΑΘΟΥΜΕ ΝΑ ΦΑΝΤΑΖΟΜΑΣΤΕ. Η σκέψη του Καστοριάδη & η πράξη της ελευθερίας, Αθήνα: Αυτολεξεί, Νοέμβριος 2025, σελ. 214, διαστάσεις 21×14, ISBN 978-618-88138-0-9. Επιμέλεια: Ιωάννα-Μαρία Μαραβελίδη | Εξώφυλλο: Τόνια Λέντζου | Σελιδοποίηση: Απόλλωνας Πετρόπουλος, aftoleksi@gmail.com, www.aftoleksi.gr

Από το οπισθόφυλλο: Πώς μπορεί η ανθρώπινη κοινωνία να επιτύχει την αυτονομία της; Πώς μπορούν οι άνθρωποι να χειραφετηθούν από τις δομές και τους θεσμούς που έχουν παγιωθεί σε μορφές ετερονομίας και καταπίεσης; Η πρόταση του Καστοριάδη επαναφέρει τη ριζοσπαστική σύλληψη της φαντασίας στο κέντρο της πολιτικής. Μας καλεί να αμφισβητήσουμε το κανονικό και να τολμήσουμε να διατυπώσουμε το αδιανόητο: «ο δοσμένος κόσμος δεν είναι αναγκαστικός». Το παρόν βιβλίο γεννήθηκε από μια βαθιά ριζωμένη ανάγκη να καταλάβουμε –και ίσως να μοιραστούμε– αυτή τη σκέψη που επιμένει πως η ελευθερία δεν είναι γεγονός τετελεσμένο αλλά δυνατότητα. Οι σελίδες του φιλοδοξούν να αποτελέσουν έναν ουσιαστικό οδηγό για όποιο άτομο επιθυμεί να προσεγγίσει τις βασικές έννοιες του φιλοσοφικού και πολιτικού έργου του Καστοριάδη. Ταυτόχρονα, επιχειρεί να προσφέρει μια πιο διαυγή και φιλική προς τον αναγνώστη προσέγγιση, χωρίς να θυσιάζεται το βάθος των εννοιών.

«Αναρρίχηση κειμένου» του Θοδωρή Γκόνη

 

 Θοδωρής Γκόνης

 

 Δημοσιεύτηκε 19 Νοεμβρίου 2025

Ένα βουνό, ένας βράχος με ανοίγματα, με «μάτια» είναι το κείμενο και μέσα εκεί φιλοξενεί, κρατά ζηλότυπα –όπως τα πουλιά, αλλά και τα φίδια συχνά πυκνά, τ’ αυγά τους– το αίνιγμά του.

Το μετέωρο γεράκι κατοικεί στην κορφή του. Κρατά στο ράμφος του αυτό που ψάχνουμε, τη λύση του αινίγματος, το μυστικό, το ύψος, το νόημα του κειμένου.

Ορίζουμε λοιπόν το κείμενο ως ένα αναρριχητικό πεδίο ή μια κεκλιμένη σκληρή επιφάνεια και αρχίζουμε τη μελέτη, την κάθετη αναρρίχηση, γνωρίζοντας εξαρχής πως είναι κάτι το επικίνδυνο, πολύ πιθανόν και να γκρεμοτσακιστούμε. Αλλά δε χρειάζεται να ελπίζουμε για να επιχειρούμε, ούτε να επιτυγχάνουμε για να επιμένουμε.

Πρέπει να γνωρίζουμε πως τα αναρριχητικά υλικά χρησιμοποιούνται μόνο για ασφάλεια, όχι για στήριξη, κρίκοι, σφήνες, καρυδάκια, θηλιές, κράνη, σκόνη Μαγνησίας, πούδρες, σχοινιά, έτσι ακριβώς και τα γράμματα τα 24, φωνήεντα, σύμφωνα, λόγια, λέξεις, σημεία στίξης, ρήματα, μεταφορές, παρομοιώσεις, κυριολεξίες είναι αναγκαία αλλά όχι και ικανά για να μας ανεβάσουν στην κορυφή και στο ύψος που θέλουμε και λαχταρούμε. Χρειάζεται περισυλλογή, πείσμα, συγκέντρωση, προσοχή, τόλμη κι αγώνα ανελέητο, για να υποταχτεί η ακρίβεια, να κατακτηθεί η κορυφή, εκεί που κατοικεί το νόημα, η τάξη και η υψηλή έκφραση.

Η γνώση, ο στοχασμός, η ανάγνωση, η μελέτη, τα σχόλια κάτω από τη σκιά αυτού του βράχου-κειμένου, της μητρικής μας γλώσσας, είναι έρωτας και γύρος του θανάτου.