ΕΛΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΣ

 

Του Γιάννη Σχίζα

Η ελιά, ως γνωστόν, καθόρισε το όνομα και τον προστάτη της Αθήνας, όταν στον μεγάλο πελασγικό «τελικό»(!)  μεταξύ της Θεάς Αθηνάς και του Ποσειδώνα η πρώτη αναδείχθηκε νικήτρια,  επιβάλλοντας στην αττική γη το ελαιόδεντρο... Κάποιοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι οι Αθηναίοι διδάχθηκαν από τους Φοίνικες την έκθλιψη του καρπού της ελιάς, όμως, είτε με τους μεν είτε με τους δε ως αφετηρία, μπορούμε να είμαστε σίγουροι  ότι το «λάδωμα» καλά κράτησε ως περιεχόμενο  της δωροδοκίας...

Αυτό το διάσημο δέντρο ενσάρκωνε διαχρονικά το ιπποκράτειο γνωμικό "η τροφή είναι το φάρμακό σου". Η αντιοξειδωτική του δράση τού επεφύλαξε εξέχουσα θέση στους οδηγούς υγιεινής διατροφής, ενώ κατά καιρούς δεν έλειψαν και επεισόδια προαγωγής του σε θεραπευτική πανάκεια: Όπως κάποτε ήταν το νερό του Καματερού – με θεραπευτικές ιδιότητες για τις πιο βαριές ασθένειες -  όπως  ήταν τα  πορτοκάλια, που θεωρήθηκαν για ένα διάστημα ότι αντιμετωπίζουν πάσαν νόσον και πάσαν μαλακίαν , όπως ήταν τελευταία στην επετηρίδα των θεραπευτικών ουτοπιών η  φραπελιά ,που  ήλθε κάποιο διάστημα για να παρέλθει συντόμως..

ΔΙΑΣΗΜΟ ΔΕΝΤΡΟ

Μια διάσημη ελιά, ηλικίας 2700 χρόνων σύμφωνα με γνωμάτευση ειδικού, πραγματικά γιγαντιαία,  είναι καμάρι της περιοχής Κήποι της Κύμης.

Το ελαιόδεντρο αυτό θέλουν να χρησιμοποιούν σε τελετές γάμου(!) οι αυτοδιοικητικοί της περιοχής, που ακόμη δεν έχουν βρει λύση στο θέμα της ιδιοκτησίας αλλά και της φύλαξης του δέντρου από πυρκαγιές και άλλους κινδύνους. Προς το παρόν το συγκεκριμένο ελαιόδεντρο έρχεται ομολογουμένως δεύτερο σε σχέση με ένα ελαιόδεντρο στην Κρήτη, αλλά υπάρχουν τουλάχιστον 5 άλλες τοποθεσίες που ερίζουν για την πρωτιά του  δικού τους ελαιόδεντρου . Ειρήσθω εν παρόδω ότι το μεγαλύτερο δέντρο του κόσμου είναι η σεγκόγια , που κυρίως αναπτύσσεται στην Βόρεια Αμερική, καταλαμβάνει ύψος 160 και  170 μέτρων και έχει "προσδόκιμο ζωής" 3000 χρόνια.

       Της ελιάς άξιζε αναμφίβολα μια βιογραφία, και πράγματι την απέκτησε το 2001 από την Τατιάνα Σταύρου (Εκδόσεις Ηλίβατον). Εκεί η Σταύρου αναφερόταν στις εντυπώσεις των ξένων περιηγητών, που έρχονταν στον αθηναϊκό χώρο επί τουρκοκρατίας: Στον Μπωζούρ του 1797, που «αποθαυμάζει το αφθονώτατον και ωραίον λάδι των Αθηνών και περιγράφει τα πολλά ελαιοτριβεία», στον Μπάρθολντυ του 1803, που αποκαλεί τον ελαιώνα των Αθηνών θαύμα, «το οποίον εις κανέν μέρος του κόσμου δεν απαντά κανείς». Έκτοτε το «θαύμα των Αθηνών» παρήλθε, έγινε τόπος συνεργείων και υπεραστικών λεωφορείων,  αφήνοντας στη θέση του τον ελαιώνα της…. Άμφισας!

Το «αθηναϊκό κράτος» προτίμησε την ανάθεση του Ελαιώνα των Αθηνών σε διάφορα μικροσυμφέροντα, αντί να διατηρήσει για τη συμπαγή καλλιέργεια ένα μεγάλο κομμάτι από τα 9.165 στρέμματα, που ήταν η πλήρης ανάπτυξη αυτού του χώρου. Το ίδιο κράτος προτίμησε την - ταυτόχρονη σχεδόν-  κατάργηση των λαχανόκηπων της Αθήνας, που «χάρη στη μεγάλη διαφοροποίηση στα καλλιεργούμενα είδη, εξασφάλιζε τη συνεχή απασχόληση του παραγωγού» κατά πώς έγραφε ο αείμνηστος Λεωνίδας Λουλούδης.

 

 Ο υποφαινόμενος παρευρέθηκε σε μια εκδήλωση  «π(ω)ολιτική »το 2014, όπου εκτέθηκαν τα ακόλουθα στοιχεία : Υπήρχε ελαιόλαδο που πωλείτο 7 ευρώ το ¼ λίτρου, με την ένδειξη ότι προτείνεται μόνο για σαλάτες…Υπήρχαν  ελιές ορίτζιναλ, που δεν είχαν υποστεί καμιά απλή τροποποίηση κατά το διάστημα της ιστορίας τους, να προτείνονται για 70 ευρώ το κιλό !

      Στην Ιταλία υπάρχουν κάμποι ολόκληροι που έχουν καταληφθεί από ελιές – τις οποίες οι καλλιεργητές κρατούν με τα κλαδέματα σε χαμηλό ύψος. Φαίνεται πως και στην Ελλάδα τείνουμε σε αυτό το είδος της ελαιο-μονοκαλλιέργειας .Στην Αιτωλοακαρνανία   μεγάλες πεδινές εκτάσεις  έχουν καταληφθεί από ελιές , ενώ το ίδιο συμβαίνει σε λοφώδεις περιοχές στο Γύθειο – εκκαθαρισμένες από μπουλντόζες….

ΠΑΡΑΣΙΤΕΥΣΗ

 

Η Ελιά ήταν επόμενο να υποστεί ένα είδος αξιακής παρασίτευσης, μέσω της χρήσης της από διάφορους πολιτικούς σχηματισμούς.

«Ελιά, ελιά - και Κώτσο Βασιλιά» τραγουδούσαν οι βασιλόφρονες της δεύτερης δεκαετίας του αιώνα που πέρασε – που ξεκίνησε  μάλιστα από  μια οπερέτα του Θεόφραστου Σακελαρίδη. Σε ανάποδη κατεύθυνση  κινήθηκε η «Ελιά» της Ιταλίας (L’ Ulivo) που ήταν μια κεντροαριστερή πολιτική συμμαχία , η οποία λειτούργησε ως κύριος αντίπαλος του Μπερλουσκόνι και  κατήγαγε σημαντική νίκη το 2004.,

 Και  η ταχέως  αποσυρθείσα «Ελιά» του Ευάγγελου Βενιζέλου , κράτησε  μέχρι τον Ιούλιο του 2014 και  απομύζησε κύρος από ένα δέντρο αρχαίο αλλά και αποδοτικό, με υψηλές συμβολοποιητικές ικανότητες...

Η ελιά πρωταγωνίστησε  επί κατοχής, ακόμη και στη λήξη της το 1944, όταν οι μαυραγορίτες συνέχιζαν να την πουλάνε στο κοινό έναντι ποικίλων «ανταλλαγμάτων». Ακόμη όμως και στη δεκαετία του '80, υπουργεύοντος του Γιάννη Ποτάκη, τέθηκε θέμα εκρίζωσης 1 εκατ. ελαιόδενδρων για την εισαγωγή «πιο δυναμικών» καλλιεργειών, πχ αβοκάντο... Στη συνέχεια η παλίρροια κάποιων «δοσιμάτων» της Ε.Ε. προκάλεσε ένα κύμα φυτεύσεων ελαιόδεντρων στα πιο «άσχετα» ελληνικά εδάφη, βορειότερα του αναμενομένου, προκαλώντας τη διαμαρτυρία της περιβαλλοντικής οργάνωσης WWF. Και  οι επιβουλές κατά της ελαιοπαραγωγής συνεχίσθηκαν : Υπήρχε σχέδιο ανάμιξης του ελαιολάδου με τα σπορέλαια των βορείων χωρών, για να «αυγατάνει» η παραγωγή αυτού του πολύτιμου υγρού – σχέδιο που προκάλεσε τις έντονες διαμαρτυρίες του Σταμάτη Σεκλιζιώτη, επικεφαλής μιας ομάδας  «Γεωπόνων του κόσμου».

 

ΚΕΡΚΥΡΑΙΟΙ ΚΑΙ ΠΙΤΣΑΡΙΕΣ

Τελευταίο διάσημο άκουσμα περί ελιάς, μετά από πολλές διαμαρτυρίες Κερκυραίων οικολόγων που τύχαινε να γνωρίζουν τα δρώμενα σε σικάτες ιταλικές πιτσαρίες, ήταν αυτό για την ξύλευση υπεραιωνόβιων δένδρων. Η φωνή ερχόταν από την επιχείρηση «Ελαιοτεχνία», που διακινούσε μια υπέροχη φωτογραφία γηραλέων ελαιόδενδρων με τη λεζάντα: «Μην καταστρέφετε αυτά τα ζωντανά γλυπτά για καυσόξυλα»...

      Η Ελιά είναι ελιά, και η κρίση είναι κρίση -δηλαδή τέχνας κατεργάζεται. Πρόσφατα στον δικτυακό τόπο των γεωτεχνικών (PEEGEP) σχολιάστηκε ποικιλοτρόπως η «μελέτη» της Mckinsey, την οποία αναδέχθηκε ο γνωστός  Στουρνάρας και η οποία πρότεινε ή πρόβλεπε: Τη συγκεντροποίηση των ελαιουργικών μονάδων σε δύο, αντί των σημερινών χιλίων, όπως επίσης και την ακραία συγκεντροποίηση και των άλλων επιχειρήσεων μεταποίησης γεωργικών προϊόντων...

Ο νεοφιλελευθερισμός, που κατά παράβαση των νόμων της ελεύθερης αγοράς προωθεί -συντεταγμένα και κατόπιν άνωθεν εντολών- ένα καθεστώς ολιγοπωλιακής προσφοράς, είναι προφανώς πειστικός ως νεοφιλελευθερισμός μόνο από χονδροα@νανιζόμενους... Όμως από στενά οικονομολογική άποψη χρήζει σχολιασμού η λογική των μεγεθών, που υποτίθεται ότι επιτρέπουν την αύξηση του  κέρδους ....

Έχουμε λοιπόν και λέμε: Ποιος είπε ότι η μεγιστοποίηση μιας συγκεκριμένης παραγωγικής μονάδας συνεπάγεται αυτόματα και μεγαλύτερα οφέλη; Ποιος είπε ότι τα γενικότερα οφέλη και οι γενικότερες επιβαρύνσεις μιας παραγωγικής μονάδας στον περίγυρό της πρέπει να παραγνωρίζονται; Ποιος είπε ότι είναι ανώφελη μια ολιστική - οικολογιστική της παραγωγής, που συνεκτιμά ποσότητες και ποιότητες κάθε είδους; Ποιος είπε ότι είναι ανώφελη η συντήρηση έστω και ελαφρώς ακριβότερων οικονομικών εφεδρειών σε μια χώρα,  για μια περίπτωση ανάγκης;

Και τέλος, ποιος λέει ότι ένα ποιοτικό προϊόν, δηλωτικό της ελληνικής ιδιοσυστασίας, πρέπει να περνάει από διαδικασίες μαζικής βιομηχανικής παραγωγής;