Η ΑΤΤΙΚΗ ΕΧΕΙ ΕΛΠΙΔΕΣ

 

 

Του Γιάννη Σχίζα (Ποντίκι, 15.1.26)

Σαν βγεις στον πηγαιμό για το Σούνιο – θα μπορούσε να έγραφε ένας σύγχρονος Καβάφης – δεν παύουν να υπάρχουν τα σημεία που σε ξαφνιάζουν ευχάριστα. Που σε πληροφορούν ότι η Ανατολική Αττική, αυτό το μόρφωμα των 750 τετραγωνικών χιλιομέτρων, εξακολουθεί να φιλοξενεί στοιχεία καλλονής και ενδιαφέροντος, στοιχεία όχι μόνο «φυσικά» αλλά και ανθρωπογενή, που αιχμαλωτίζουν το βλέμμα σου – ιδιαίτερα μια ημέρα συννεφιασμένη , όπου οι νεφώσεις παίζουν ένα υπέροχο παιχνίδι με τις επιτόπιες μορφές.

Για να αναγνωρίσουμε το χώρο πρέπει να τον δούμε άμεσα, όχι από στατιστικές ή φωτογραφίες, και κυρίως  χωρίς εξωραϊστικές διαθέσεις. Ξεκινάμε λοιπόν, να αντιμετωπίσουμε το χάος του γαλάζιου από ένα ύψωμα λίγο μετά από το Θυμάρι -   μια περιοχή   που χτίστηκε μέχρι κορεσμού, με τους δρόμους τόσο στενούς ώστε να απλώνονται όσο τα χέρια σου σε πλήρη έκταση. Μερικά χιλιόμετρα πιο πέρα, δίπλα  στη θάλασσα, είναι το μνημείο κάποιων Ιταλών που πνίγηκαν  κατά τον β παγκόσμιο πόλεμο. Το μνημείο είναι έργο του 2014,  είναι  συμβολικό, καλαίσθητο, εντυπωσιακό μέσα στην απλότητά του, με επιγραφή ανάλογη του γεγονότος που το ενέπνευσε :  Τον Φλεβάρη του 1944, περισσότεροι από 4000 Ιταλοί, που είχαν γίνει  εχθροί της Γερμανίας μετά την συνθηκολόγηση της χώρας τους με τους Συμμάχους, χάθηκαν σε ένα  ανορθόδοξο ναυάγιο, σε μια από τις πολλές φουρτούνες της περιοχής.

Το μνημείο ατενίζει από ψηλά τις εγκαταστάσεις ενός ιχθυογεννητικού σταθμού , είναι απέναντι από τη νήσο του Πατρόκλου ,   όπου  λειτουργούσε μια γραμμή  με πλεούμενο προς το νησί, το νησί  που είχε πενταγάλαζια νερά – πώς να μιλήσεις για το απλώς γαλάζιο ! – και ταυτόχρονα υπήρχε μια ταβέρνα για σίτιση, από όπου έπαιρνες το   πλοίο  για να σε μεταφέρει στη στεριά. Τελικά όμως όλα χαθήκαν, απέμεινε ο ιχθυογεννητικός  σταθμός, λέγεται  μάλιστα  ότι ο Πάτροκλος έγινε ιδιοκτησία Ισραηλινών, που σχεδιάζουν να εγκαταστήσουν εκεί ένα μεγάλο ξενοδοχείο. Διαδόσεις, θα πείτε.

Στην όλη πορεία αυτή συναντάς εξοχικά σπίτια, μετά συναντάς συμπλέγματα εξοχικών κατοικιών  περιφραγμένα , μετά πηγαίνεις σε παραλίες από απόσταση, μετά κατανοείς ότι ο οικιστικός χώρος είναι κάργα ιδιωτικοποιημένος – που σημαίνει ότι η ιδιωτικοποίηση μέσω ιδιωτικών κατοικιών  δεν έχει αρκέσει στους έχοντες και κατέχοντες το χρήμα. Πάντως, εξακολουθούν να υπάρχουν οι δημόσιοι, κοινόχρηστοι χώροι : Δάση κυρίως, παραλίες, θέσεις στάθμευσης, και λοιπά και λοιπά.

Στη συνέχεια συναντάς μια παραλία που επί των ημερών μου ήταν παραλία ανοικτή, ήταν απέναντι στον Πάτροκλο αλλά υπό άλλη γωνία, έδινε την αίσθηση φυγής  από την Αθήνα, έκανες μπάνιο – κι αυτά σε λίγη ώρα. Ωραία ζωή !

Τελικά φτάνεις στο Σούνιο. Μαγικό μέρος, με μαγική θέα , που έχει στο οπτικό πεδίο  την Μακρόνησο, την Κέα, ολίγον προς την Κύθνο, ενώ έχει εν όψει και την Νήσο του Αγίου Γεωργίου : Αυτήν που οι αεριτζήδες μετέτρεψαν σε χώρο κρανίου, εγκαθιστώντας τις ανεμογεννήτριές τους.

 

ΤΟ ΙΕΡΟ ΣΟΥΝΙΟ

Στο άρθρο 1 του Χάρτη της Βενετίας (1964)η έννοια του ιστορικού μνημείου δεν καλύπτει μόνο το μεμονωμένο αρχιτεκτονικό έργο αλλά περιλαμβάνει και την  τοποθεσία που μαρτυρεί έναν ιδιαίτερο πολιτισμό, μία ενδεικτική εξέλιξη ή ένα ιστορικό γεγονός.. Στην αρχαϊκή περίοδο αναπτύσσεται  το ιερό του Σουνίου, κάτι που αποδεικνύεται από τον κολοσσιαίο κούρο που στήθηκε , που φιλοξενείται  σήμερα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Την ίδια  περίοδο φαίνεται πως  κτίστηκε ο ναός της Αθηνάς Σουνιάδος σε χαμηλότερο γειτονικό λόφο, η δε  κατασκευή του  ναού του Ποσειδώνα χρονολογείται  αργότερα, στις αρχές του 5^ου  πΧ αιώνα.

Το Σούνιο φαίνεται για πρώτη φορά στη μυθολογία καθώς μετά τη τιθάσευση του Μινώταυρου και την θριαμβευτική επιστροφή του Θησέα από τη Μινωϊκή Κρήτη, οι πανηγυρισμοί   του τελευταίου και η παράλειψή του να σηκώσει  τα άσπρα πανιά στη θέση των μαύρων , είχε  σαν αποτέλεσμα το θάνατο με την  αυτοκτονία του πατέρα του Αιγαία…Η  πρώτη γραπτή αναφορά γι αυτό  γίνεται από τον Όμηρο , που στην Οδύσσεια  αποκαλούσε  το όλον «Σούνιον ιερόν». Ο αρχαίος οικισμός του Σουνίου ήταν παράλιος συνοικισμός , ο δε κάτοικος «Σουνιεύς» ανήκε στην αρχή στην Λεοντίδα φυλή και αργότερα από το 200 πΧ στην Ατταλίδα φυλή.

 Από κει παίρνουμε δρόμο για το Λαύριο. Ξεκινάμε  απολαμβάνοντας  πριν απ’ όλα τα υλικά της τοιχοποιϊας  κάποιων σπιτιών – σκουρόχρωμες  πέτρες, που κάνουν ένα τέλειο σύνολο, ενορχηστρωμένες σε ευθείες γραμμές. Στα δυτικά μας  υπάρχει ο Εθνικός Δρυμός Σουνίου, που κατέλαβε  το 1974  έκταση 7500 στρεμμάτων ,  με περιφερειακή ζώνη 27.500 στρεμμάτων . Ο δρυμός ουσιαστικά παίζει το ρόλο  «Γεωπάρκου» για να καλύψει τα άφθονα μεταλλευτικά κατάλοιπα της περιοχής, τις μεγάλες στοές και τα βαθύτατα πηγάδια, που σε δυο διαφορετικές περιόδους χρησιμοποιήθηκαν για την άντληση μετάλλων : Η πρώτη αρχίζει με το τέλος της  νεολιθικής εποχής και τελειώνει με την παραγωγή αργύρου, που διατέθηκε για την Αγία Σοφία του Ιουστινιανού  τον 6^ο αιώνα μΧ, η δεύτερη αρχίζει το 1865 με την αξιοποίηση των υπολειμμάτων   της πρώτης φάσης και τελειώνει το 1985 – οριστικά απ’ ότι φαίνεται.  Το 1985  στο Λαύριο καταγράφεται η πρώτη κατάληψη τράπεζας  από πολίτες : Είναι η κατάληψη που γίνεται  από ανθρώπους που δεν είχαν πληρωθεί τα δεδουλευμένα από τα αφεντικά.

 

Ψηλότερα από την πόλη, κοντά  στον Άγιο Κωνσταντίνο,  βλέπεις και το «Χάος», αξιόλογο Καρστικό φαινόμενο, που θυμίζει πηγάδι μεγάλων διαστάσεων – περίπου  70Χ50 Χ35 μέτρα! Στο επίκεντρο του Εθνικού Δρυμού υπάρχουν σπίτια σε κατάσταση ερειπίων, που παραπέμπουν στην εποχή όπου δεν υπήρχαν ταχύτερα  μέσα συγκοινωνίας. Ο όλος ερειπιώνας αποπνέει ένα ύφος γλυκιάς παρακμής, που  μπορούν να τον νοιώσουν οι πιο ευαίσθητοι…. Αυθόρμητα, σκέπτεσαι την κουβέντα που είπε ο Μαρκ Τουαίην  όταν εισέδυσε παράνομα  μια νύχτα στην υπό ανακαίνιση Ακρόπολη : Τα ευγενέστερα ερείπια , που είχε δει ποτέ ….

Στο Λαύριο υπάρχει ο ανδριάντας του  Ιταλού  επιχειρηματία Ιωάννη Βαπτιστή Σερπιέρι, του ανθρώπου που επωφελήθηκε από την έλλειψη  Νεοελληνικής Νομοθεσίας και προχώρησε στη δημιουργία μιας Εταιρείας  για την αξιοποίηση των ορυκτών. Ο ανδριάντας αφαιρέθηκε, δεν καταστράφηκε χάρις στην παρέμβαση και φύλαξη του Άγγελου Δεληβοριά, για να επιστρέψει πάλι στη θέση αυτή -     μάλιστα δεν έλειψε και η ονομασία κάποιου ορυκτού ως «Σερπιερίτη». Από την άλλη πλευρά έχουμε τη προτομή του  Ανδρέα Κοδέλλα, του ανθρώπου  που είχε πρωτοστατήσει στην εκμεταλλευτική ανάκαμψη,  που υπάρχει  έξω από το Ορυκτολογικό Μουσείο του Λαυρίου – με τα 3200 δείγματα ορυκτών που συνεισέφεραν οι πολίτες.

ΤΟ ΘΟΡΙΚΟ,ΕΝΑ ΘΕΑΤΡΟ ΜΕ ΙΣΤΟΡΙΑ

    Το Θορικό είναι  ένα θέατρο που πολλοί το θεώρησαν ως το πιο αρχαίο όλων – πάντως συμπεριλαμβάνεται  στα αρχαιότερα. Το Θέατρο είναι κοντά στο Λαύριο,  δίπλα σε χώρο απ’ όπου γίνονταν η εξαγωγή  μεταλευμάτων – τα οποία ξεχωρίζονταν μεταξύ τους από τη δύναμη του νερού και της φωτιάς. Μέχρι πριν από 20 χρόνια η παρακμή της περιοχής ήταν προφανής, όμως μετά κάποια χρήματα  και κάποιες εξωτερικές κατασκευές βοήθησαν στην ανάκαμψη. Στο πίσω μέρος του θεάτρου υπάρχουν ίχνη της Μυκηναϊκής διαδρομής του χώρου, που πολλαπλασιάζονται όμως αν ανέβουμε το παρακείμενο  ύψωμα Βελατούρι και δούμε τους θολωτούς τάφους . Η γύρω περιοχή βρίθει από  αρχαιολογικά ευρήματα , που μαρτυρούν την λειτουργία    κάποιου  λατρευτικού κέντρου. Το μέλλον όμως θα δείξει.

Και έρχεται μετά ο  Εθνικός Δρυμός, καμένος ως το 1981, να δημιουργεί μια οπτική πανδαισία θάλασσας και φωτός,  που ανέκαμψε πολύ σιγά, που κάνει τη διαδρομή  Άγιος Κωνσταντίνος -Λεγραινά μια απόλαυση, που δημιουργεί μια μινιατούρα υγρότοπου κατά μήκος του δρόμου.

ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΈΣ ΑΣΧΟΛΙΕΣ

Οι ελιές και  τ’ αμπέλια, αυτά τα δυο κυριαρχούν στο χώρο της Ανατολικής Αττικής ! Η οινοποιία, οι επιχειρήσεις εστίασης, η ξενάγηση, η παραγωγή ιχθυηρών, η κτηνοτροφία, μπορεί να αποτελέσουν παραγωγικές δραστηριότητες. Οι άφθονες αρχαιότητες και τα στοιχεία παλιότερων εποχών, που κείτονται μέχρι και στο δάπεδο της λαυρεωτικής, επίσης συνεισφέρουν σε μια ακμαία δραστηριότητα Ξεναγήσεων.  Και κάτι άλλο, που είχα προτείνει σε μια εκδήλωση με το έμπα της χιλιετίας : Ο υγιεινιστικός τουρισμός, που θα επωφεληθεί από το λαμπρό κλίμα της περιοχής.

.

 Ο  πληθυσμός της Αττικής των τελευταίων δεκαετιών  είναι εδαφοβόρος ,περιβαλλοντοβόρος και  αυτοκινητοβριθής. Όπως έλεγε σκωπτικά ο Μανώλης Γλέζος : Ο Έλληνας θέλει 3 εξοχικές κατοικίες πέραν αυτής που κατοικεί, για να αισθάνεται ικανοποιημένος !

Όμως αν εφαρμόσουμε αυτά που ο Μάρεϊ Μπούχτσιν ονόμαζε «υψηλά κριτήρια ουρμπανισμού», το μέγεθος αλλά και οι τάσεις των ανθρώπων – σε συνάρτηση με το περιβάλλοντα χώρο -  μπορούν  να συζευχθούν με αρμονία. Οι άνθρωποι χρειάζονται να εγκολπωθούν το αρχαίο γνωμικό «Παν μέτρον άριστον», ή « παν το πολύ τη φύσει  πολέμιον»: Να  κατανοήσουν ότι η ομορφιά δεν βρίσκεται στο μικρό ή στο μεγάλο μέγεθος, αλλά στο άριστο . Ότι χρειάζεται  ένα  κοκτέϊλ αρχαίας σοφίας και φουτουρισμού, ότι πρέπει  να αποβάλλουμε  την  μικρότητα των μεγαλοδιαχειριστών της πολιτικής, που αποφασίζουν και «πολεοδομούν» με βάση τον συγκεκριμένο εκλογικό ορίζοντα.

Σήμερα το αίτημα της αλλαγής  είναι  ψίθυροι, είναι  νοσταλγικές γκρίνιες, είναι  ασθενικές φωνές και λόγος του περιθωρίου -    όμως οι ψίθυροι, οι γκρίνιες , οι ασθενικές φωνές, μπορούν  να γίνουν κραυγές, να αποκτήσουν μεγέθη «αξιόμαχα», να ενορχηστρωθούν σε ένα πολιτικό σχέδιο.