Η «άλλη» ταξική πάλη

Του Γιάννη Σχίζα

 

Ο Ραλφ Νέϊντερ, επί σειρά ετών υποψήφιος των Πρασίνων για την προεδρία των ΗΠΑ, συνδύασε  την καριέρα του σαν συνδικαλιστής  με την πρόταση για μια νέα επαγγελματική ηθική  : «Χάρη στην οποία  οι εργαζόμενοι στον επιστημονικό και τεχνικό τομέα θα έθεταν τη νομιμοφροσύνη τους στο λαό πάνω από τη νομιμοφροσύνη στην Εταιρεία και θα μάχονταν…όλες τις μορφές  απάτης ,σπατάλης, κλοπής, καταστροφής του περιβάλλοντος και άμεσης ή έμμεσης προσβολής της φυσικής και πνευματικής ολοκλήρωσης των ατόμων» (Αντρέ Γκορζ, «Οικολογία και Πολιτική, η λογική των εργαλείων», Αθήνα 1984). Σήμερα βλέπουμε την περίπτωση των Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας που δεν επαναπαύονται στις αμοιβές αλλά θέτουν προβλήματα ασφάλειας  των πτήσεων και ταχείας διεκπεραίωσης του έργου των. Η θέση τους είναι αξιοζήλευτη, είναι μάλιστα τέτοια ώστε έρχεται σε ρήξη με τις διαχρονικά αντίθετες θέσεις, κυβερνήσεων και κυβερνήσεων.

 

Και να ήταν μόνο αυτή η περίπτωση ! Αν εξαιρέσουμε για λίγο τους εκπαιδευτικούς, που συστηματικά αγωνίζονται για την ποιότητα των σπουδών που παρέχουν, μπορούμε να ανασύρουμε δεκάδες παραδείγματα από την ολότητα της κοινωνίας – και μάλιστα παραδείγματα που ξεπερνούν τον Νέϊντερ κατά το ότι δεν αναφέρονται μόνο σε επιστημονική ή τεχνική εργασία. Είναι παραδείγματα από αγώνες εσωτερικούς, που δίνονται ενάντια σε ανθρώπους που έχουν ως ορίζοντα της ζωής τους το μεροκάματο – δηλαδή  από εργαζόμενους που συνηθίζουν να μη  βλέπουν πέρα από το άμεσο συμφέρον τους.

 

Το 2015  είχαμε  δυο μεγάλες και αντίπαλες  διαδηλώσεις στην Αθήνα της 16^ης Απριλίου – των επικριτών  της χρυσοφόρας επένδυσης αφ’ ενός και των μεταλλωρύχων αφ’ ετέρου– που έφεραν  στην επιφάνεια ένα θέμα  παραγκωνισμένο στις σημερινές συνθήκες αλλά πάντοτε σημαντικό  :  Είναι  αυτό που αφορά τη σύγκρουση μεταξύ των άμεσων συμφερόντων του κόσμου της εργασίας και της προστασίας του περιβάλλοντος, δηλαδή της ποιότητας ζωής. Οι μεν ήθελαν ημερομίσθια, ασφαλή και μεγάλα,  οι δε ήθελαν  ποιοτικές συνθήκες ζωής, χωρίς θορύβους, με απασχόληση στη γεωργία, στη μελισσοκομία, στην εκτροφή ζώων.

 

Στις αρχές της  πρώτης δεκαετίας του αιώνα μας  οι απολυμένοι της βιομηχανίας των λιπασμάτων έβαλλαν  με κάποια αφίσα  εναντίον των οικολόγων, με το σκεπτικό ότι η παρέμβαση των τελευταίων υπονόμευε  τη δική τους απασχόληση. Οι άνθρωποι αυτοί ήθελαν να παράγονται λιπάσματα, όμως δεν υπολόγιζαν την κοινωνική δυναμική που μπορούσε να παραγάγει ήπιες ενισχύσεις στα φυτά, συμβατές με το περιβάλλον .

 Στην περίπτωση της Αθηναϊκής Πλάκας, που περικλείει τον ένδοξο βράχο,  μια συλλογικότητα 3000 ατόμων – σύμφωνα με δικό της αυτοπροσδιορισμό – διεκδικούσε το άνοιγμα νέων καταστημάτων ψυχαγωγίας  στην περιοχή, πράγμα που μαθηματικά οδηγούσε στην αισθητική και λειτουργική απαξίωσή της περιοχής. Ξεσηκωθήκαμε τότε όλοι, με επί κεφαλής την Ελληνική Εταιρία, και μιλήσαμε για τα οφέλη που συνεπάγεται μια Πλάκα ανθηρή, διατηρητέα, διαθέσιμη εξ ίσου για τον πολιτισμό και τον τουρισμό, για τη παλιά ζωή με τις νοσταλγίες της και για τη σύγχρονη με τις ανέσεις της.

Τα γήπεδα γκολφ προσέφεραν απασχόληση σε υπαλλήλους τουριστικών συγκροτημάτων ,  όμως κατασπαταλούσαν τα νερά άνυδρων περιοχών-  εξ άλλου  έρχονταν σε σύγκρουση με την αξιοποίηση όλων των παραγωγικών δυνατοτήτων της περιοχής.  Οι κτηνοτρόφοι βοσκούσαν   ζώα  σε δασικές εκτάσεις παρά τις επιταγές της δασικής αειφορίας,  περιορίζοντας έτσι  τη ζωή των δένδρων,  οι οικοδομικοί συνεταιρισμοί προσέφεραν  απασχόληση σε εργαζόμενους της οικοδομής,  απαρτιώνοντας όμως  τον υπαίθριο χώρο, ανοίγοντας δρόμους  και τραυματίζοντας το τοπίο. Οι εργαζόμενοι στην πολεμική βιομηχανία ενδιαφέρονταν για τον μισθό τους, όμως ο μισθός τους συνεπάγετο τον θάνατο άλλων ανθρώπων : Το είδαμε αυτό στην Αμερική, όπου  επί Βιετνάμ το αντιπολεμικό κίνημα με τις φιλειρηνικές διαδηλώσεις έφαγε πολύ ξύλο από τους εργάτες που δούλευαν  στην  βιομηχανία παραγωγής όπλων!

 

ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΙΚΏΣ ΟΡΘΗ

 

Κουίζ : Ποιοι είναι οι εργαζόμενοι που δηλώνουν  αθώοι  για το προϊόν της εργασίας τους και πολύ περισσότερο για τις επιπτώσεις του;  Η   Οικονομολογική Ορθοδοξία δεν ασχολείται με τον καπνό, τα τανκς, τα λιπάσματα, κι ακόμη ως καθαρή Οικονομολογία νίπτει τας χείρας της για τον καρκίνο, τους πολέμους, την υποβάθμιση των εδαφών : Θέμα της είναι τα  μεγέθη, η αναπτυξιακή ώθηση, ο βαθμός απασχόλησης του εργατικού δυναμικού,  η υπεραξία και τα κέρδη.

 

Ο κόσμος της εργασίας καλείται - από  ιδεολογικά κέντρα προσκείμενα συνήθως στην  Αριστερά -  σε μια πολιτικοποίηση βασισμένη στην  αξιοπαραγωγική του ταυτότητα, κι αυτό ονοματίζεται «ταξική συνειδητοποίηση». Όμως αυτά τα κέντρα ελάχιστα  επιχειρούν να  συζεύξουν  την ιδιότητα του εκμεταλλευόμενου  με αυτήν του σκεπτόμενου παραγωγού, που έχει στο οπτικό του πεδίο τόσο το προϊόν της  δικής του εργασίας  όσο  και τις επιπτώσεις του – στην υγεία, στο περιβάλλον, στη φύση..

 

Μια φορά λέγανε :«Εκτός από τον Ιμπεριαλισμό υπάρχει και η μοναξιά» . Σήμερα μπορούμε να πούμε ότι εκτός από την  υπεραξία  υπάρχει και ένα  εργασιακό προϊόν που μπορεί να είναι το οτιδήποτε – από τα μεταλλαγμένα, από τις χημικές αλλοιώσεις των τροφίμων,  από τη νοθεία πάσης φύσεως : Το προϊόν που δεν το έχουμε ανάγκη για τη ζωή μας.

 

Με αυτό το σκεπτικό  θα ήθελα  κάποτε να  μιλήσω για   τους μεταλλωρύχους της Χαλκιδικής – δεν ξέρω αν είναι όργανα της  εργοδοσίας  αλλά σίγουρα δεν είναι   φαντάροι  που  απλώς εκτελούν  διαταγές. Νόμιζα  ότι είχαν  συνείδηση της χρυσοποίκιλτης καταστροφής και  ότι  διέθεταν  μυαλό  -  που  μπορούν και έπρεπε να  το χρησιμοποιήσουν.