Όλυμπος...

 

του Γιάννη Σχίζα

Η ΟΥΝΕΣΚΟ  αναγράφει τον Όλυμπο στον κατάλογο των τόπων Πολιτιστικής Κληρονομιάς, πράγμα που όσο κι αν φαίνεται περιττό από πρώτη όψη, αντανακλά μια διάχυση του τουριστικού ενδιαφέροντος σε χώρους πέραν των συμβατικών. Η υπόθεση του Ολύμπου ξεκινάει από το 1913..Τότε, μαζί με τον Μπουασονά , διαπρεπή φωτογράφο της ελληνικής φύσης, είναι οι Daniel Baud-Bovy και Χρήστος Κάκαλος, άτομα του ιδίου «φυράματος», αποφασισμένοι και δεινοί οδοιπόροι. Στιγμές από την τελική φάση αυτής της εξόρμησης αφηγείται ο ίδιος ο Μπουασονά, στο περιοδικό "Βουνό" το 1936:

"Δενόμαστε ο Baud-Bovy κι εγώ με το σχοινί του μουλαριού κι ακολουθούμε τον Κάκαλο που σκαρφαλώνει ξυπόλητος σαν αγριόγατος στις αποτομιές αυτών των γλιστερών βράχων, που είναι σκεπασμένες με ύπουλες σάρες, έτοιμες να κινήσουν στο βάθος του χωνιού. Αλλά, όπως συμβαίνει πάντα στο βουνό, οι πιο φοβερές από μακριά όψεις μοιάζουν λιγότερο τραχιές στην έφοδο και χωρίς καμιά δυσκολία, σε 25 λεπτά φτάνουμε στην τελευταία ράχη, την κορφή! Μια θαυμάσια κορυφή, στενή κορυφογραμμή φτιαγμένη από μεγάλους κομματιασμένους όγκους στη σειρά. Ολόγυρά μας τρομαχτικά βάραθρα χάνονται στην ομίχλη που μας τυλίγει πυκνά... .. Φτάσαμε, οι πρώτοι άνθρωποι αφότου φύγανε οι θεοί"...

 

ΟΛΥΜΠΟΣ ΚΑΙ

ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ

Πριν και μετά τον ελληνικό Όλυμπο του Δωδεκαθέου, οι κορυφές έγιναν πόλος έλξης θρησκευτικών «ιδρυμάτων» και εξαγιάσθηκαν από τον θρησκευτικό λόγο - στο Φούτζι της Ιαπωνίας, στο όρος Σινά της Παλαιστίνης, στο Αραράτ, στο Θιβέτ των Ιμαλαΐων. Όμως τα ίδια απόκοσμα σκηνικά έμελλε να τροφοδοτήσουν και μια κοσμική απόλαυση,  σε μια διαφορετική εποχή «νομιμοποιημένης» ορειβασίας: Μια απόλαυση στηριγμένη  στις ασυνήθιστες όψεις κατά μήκος μονοπατιών και μουλαρόδρομων, στη διαπλοκή τοπίων και μετεωρολογικών συνθηκών. Σε αντίθεση με τον παραδοσιακό πιστό, ο μεταμοντέρνος πιστός της ορειβασίας μπορούσε να βλέπει τα ίδια πράγματα σαν μια διαδοχή ζωγραφικών όψεων και μάλιστα στο πλαίσιο μιας ολιστικής και διαδραστικής τέχνης, όπου εκτός από την εικόνα υπεισερχόταν το δυνατό ή ασθενικό φως, η ομίχλη, το βουητό του βοριά, το θρόισμα κάποιας φυλλωσιάς, η μυρωδιά των αγριόχορτων, η απεραντοσύνη και «αγριότητα» των αλπικών περιοχών – που βρίσκονταν πάνω από τα 1.800-1.900 μέτρα.

Παράλληλα, και σε αντίθεση με αυτή τη στοχαστική περιήγηση του ορεινού χώρου, αναπτύχθηκε αφενός μια «κατορθωματική» λογική, που έδινε έμφαση στις επιδόσεις και στα ακραία σπορ, αφετέρου μια συμβατική λογική «κατανάλωσης» του ορεινού χώρου. Η δεύτερη συνδεόταν με ευπρεπή σαλέ «αναρτημένα» σε απότομες κορυφές, με ορειβατικές πίστες απολύτως δολοφονικές για τη βλάστηση, με τελεφερίκ στο οπουδήποτε, με οδοποιία σοβαρών περιβαλλοντικών επιπτώσεων,

Ένα διάσημο βουνό όπως ο Όλυμπος δεν ήταν δυνατόν παρά να συμβάλει στην ονοματοδοσία και άλλων βουνών - μέχρι και του πλανητικού μας συστήματος! Στην πρώτη περίπτωση ανήκε η ονοματοδοσία ορεινών όγκων του ιστορικού ελληνικού κόσμου, όπως στη Λαυρεωτική, στη Λακωνία, στη Βιθυνία, στην Εύβοια, στην Ιωνία, στην Αρκαδία, στην Κιλικία, στην Λέσβο και στην Κύπρο. Στη δεύτερη περίπτωση, στο πλανητικό σύστημα, ανήκε το Olympus Mons, κορυφαία εδαφική έξαρση στον  Άρη, ύψους 21 χιλιομέτρων (!), που βαφτίστηκε με αυτό το όνομα από τους χαρτογράφους του κόκκινου πλανήτη...

Το 1936 ο ίδιος ο Μπουασονά θα μιλήσει για τους κινδύνους μιας καταστρεπτικής εκμετάλλευσης: «Προσοχή στους εργολάβους οικοδομών που θα θελήσουν να επωφεληθούν από αυτή τη φήμη που ολοένα μεγαλώνει... Φίλοι Έλληνες, το νου σας πριν είναι αργά»...

«ΑΡΧΑΙΟΦΙΛΙΚΟΙ» ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ

 Ο Όλυμπος προτείνεται για φυσιοδίφες, για ανθρώπους που θέλουν να αναμετρήσουν τη σωματική τους αντοχή, για εραστές ασυνήθιστων τοπίων όπως ο ακαδημαϊκός Καμπούρογλου ή ο μαέστρος Μητρόπουλος, για αναχωρητές των εγκοσμίων. Ένας από αυτούς είναι και ο ζωγράφος Ιθακήσιος, που θα «εποικίσει» τον Όλυμπο το 1928 και θα παραμείνει με διακοπές σε μια σπηλιά στα 1.800 μέτρα, επί 20 χρόνια, σαν πρώιμος χίπι - ζωγραφίζοντας και «φιλεύοντας» τους επισκέπτες του..Στη μετεμφυλιακή περίοδο ο τουρισμός θα προβάλει ως απάντηση στις παραγωγικές μειονεξίες της χώρας, πράγμα που συχνά οδηγεί σε αρχαιόπληκτες επεμβάσεις. Σε δημοσίευμα του περιοδικού «Σχολιαστής» τον Σεπτέμβριο του 1985 διαβάζουμε για το σχέδιο επιχειρηματία-διαφημιστή, για τη δημιουργία ολόκληρης αρχαίας πόλης στον Όλυμπο:

«Θα χτιστούν (σε πιστή αναπαράσταση) οι διάφορες αρχαίες φιλοσοφικές σχολές (ξεκινώντας από τον Θαλή και τον Πυθαγόρα), η Ακαδημία του Πλάτωνα, το Λύκειο του Αριστοτέλη, ο Κήπος του Επίκουρου και όλες οι 'αθάνατες Σχολές' των Ελλήνων σοφών... Το αρματοδρόμιο θα λειτουργεί σύμφωνα με τα αρχαϊκά πρότυπα... Το μόνιμο προσωπικό της αρχαίας πόλης θα είναι ντυμένο με αρχαϊκούς χιτώνες... Μπαίνοντας ο επισκέπτης θα φορά τον αρχαϊκό χιτώνα και θα τον παραδίδει κατά την έξοδό του...Ήρθε η ώρα τα ιδανικά που κοιμούνται στις ανθρώπινες μνήμες να 'ξυπνήσουν' κι ο Όλυμπος να αντιλαλήσει τον παιάνα της ωραιότερης ιστορίας του κόσμου...».

Χωρίς να λείπουν οι «εποικισμοί» του χώρου από κάποια αυθαίρετα, η κύρια επιβουλή εκπηγάζει από μια ασύδοτη κινητικότητα . Είναι τα 4Χ4 που αναζητούν μιαν άλλη κατορθωματική διάσταση, προωθώντας το μισοξεχασμένο μοντέλο του ευσταλούς «ανθρώπου του Camel». Είναι τα εντούρο ενός εξαθλιωμένου τσογλαναριάτου, που ακυρώνουν αισθήσεις και εικόνες της πεζοπορικής εμπειρίας μέσω της εκπομπής εξωφρενικών θορύβων. Οι πρακτικές αυτές θα προκαλέσουν αντιδράσεις τοπικών και περιβαλλοντικών οργανώσεων. Την τελευταία περίοδο, πρωτοστατεί η «Εθελοντική Ομάδα Δράσης Νομού Πιερίας», που καταγγέλλει τη διείσδυση τζιπ: όχι απλώς μέσα στα όρια του Εθνικού Δρυμού Ολύμπου, αλλά και σε αρχαιολογική περιοχή εντός αυτών των ορίων, που επιπλέον είναι και περιοχή Natura!

«Αν η θάλασσα μου προσφέρει την εικόνα ενός διαλυμένου τοπίου, το βουνό μού φαίνεται σαν ένας συμπυκνωμένος κόσμος. Και είναι τέτοιος στην κυριολεξία, αφού η γη με τις πτυχές και τις χαράδρες της συγκεντρώνει μεγαλύτερη επιφάνεια εδάφους πάνω στην ίδια έκταση. Αυτός ο συμπυκνωμένος κόσμος περικλείει υποσχέσεις ανεξάντλητες...»: Αυτές τις κουβέντες εκστομίζει ένας μεγάλος επιστήμονας, φυσιολάτρης, απαράμιλλος σε περιγραφές τοπίων - όπως ο Κλωντ Λεβύ Στρως:

 Ο Όλυμπος  είναι και θα παραμείνει για όλους τους θιασώτες της στοχαστικής ζωής, ένα  ιδεοδρόμιο απογείωσης, σε μια επαφή με τις αχανείς κλίμακες του κόσμου.