Σάκης Κουρουζίδης : Συνάντηση μ’ έναν παιδικό μου ήρωα 4: Ο παιδικός μου ήρωας, ο Ιούλιος Βέρνης

 

Συνάντηση μ’ έναν παιδικό μου ήρωα: Μια ιδέα της Εύης Τσιτιρίδου

Στο παρακάτω λινκ υπάρχει το κείμενο με την πλούσια εικονογράφησή του:

https://www.elniplex.com/%cf%83%cf%85%ce%bd%ce%ac%ce%bd.../

“Ποιος ήρωας του Ι. Βερν σας αρέσει”, είχε ρωτηθεί κάποτε ένας μικρός Έλληνας θαυμαστής του, και απάντησε:

– “Ο ίδιος ο Ιούλιος Βερν”!

Και σε μένα!

Περισσότερο κι απ’ τους ήρωες του Ιουλίου Βερν, με συνεπήρε κι εμένα ο υπέρ-ήρωάς του, ο ίδιος ο Ιούλιος Βερν.

Ποιος ήταν ο Ιούλιος Βερν;

Το 1839, σε ηλικία 11 ετών, έπειτα από μια απόπειρα να μπαρκάρει για τις Ινδίες χωρίς να το ξέρουν οι δικοί του, υπόσχεται: “Δεν θα ξαναταξιδέψω παρά μόνο με το όνειρο”. Και αυτό κάνει στην υπόλοιπη ζωή του.

Είχα διαβάσει πολλά γι’ αυτόν και την εποχή του. Καταβρόχθιζε με απληστία επιστημονικά βιβλία και μελέτες. Αντλούσε γνώσεις από όλες τις επιστήμες: αστρονομία, γεωλογία, γεωγραφία, φυσική, ζωολογία, βοτανική, ορυκτολογία κλπ. Οι ίδιες αυτές οι γνώσεις που αποκτά και χρησιμοποιεί, κινούνται σε ένα επίπεδο εκλαϊκευμένης εγκυκλοπαιδικής επιστήμης. Όμως τη γνώση αυτή την χρησιμοποιεί με πολλή φαντασία και ευρηματικότητα, έστηνε χαρακτήρες, και συγκρούσεις… Διάβαζε καθημερινά 15 εφημερίδες (τις ίδιες πάντα!) και πολλά περιοδικά (το πρωί έγραφε και το απόγευμα διάβαζε) και στο σπίτι του είχε 20.000 σημειώσεις από τα διαβάσματά του.

Όταν άρχισε να γράφει, η εποχή της μεγάλης βιομηχανικής επανάστασης είναι στην ακμή της. Είναι η εποχή που η επιστήμη, η γνώση, η εξειδίκευση απογειώνονται και εκλαϊκεύονται. Ο Ι.Β. συμμετέχει σε αυτήν την εκλαΐκευση, αλλά με έναν διαφορετικό τρόπο. Χρησιμοποιεί την επιστημονική γνώση όχι για να “κατασκευάσει” και να προβάλει νέα προϊόντα, νέες μηχανές για ευρεία χρήση, αλλά για να υπερβεί τους περιορισμούς στη φαντασία του, στις επιθυμίες του. Δεν κινείται, νομίζω, σε αυτό που θα λέγαμε “επιστημονική φαντασία”, αλλά μάλλον σε μια περιοχή “επιστημονικής μυθολογίας”, αν και δεν νομίζω, βέβαια, ότι υφίσταται ένας τέτοιος όρος. Δεν εμπλέκει την επιστήμη με σκοπό να την υμνήσει, αλλά για να κάνει εφικτά τα ταξίδια του, στα βάθη της θάλασσας, στο κέντρο της γης, στη σελήνη, σε κάθε τόπο, με κάθε τρόπο.

Ο “Ιούλιος Βέρνης” (έτσι τον έγραφαν στην αρχή στα ελληνικά περιοδικά που δημοσίευαν κείμενά του, τότε που “μετέφραζαν” ακόμη και τα επώνυμα!), μπορεί και να ήταν …Έλληνας!

Το ραντεβού μας, άγνωστο πώς, κλείστηκε στον Λυκαβηττό. Δεν κατάλαβα γιατί ήθελε να συναντηθούμε εκεί και όχι στο Φάληρο, όπως του πρότεινα εγώ.

–

Θα σου εξηγήσω εκεί, μου είπε. Θέλω να σου πω γιατί αισθάνομαι αρκετά …Έλληνας ή Γαλλο-Γερμανο-Έλληνας! Μου είπε ακόμη ότι το ραντεβού μας θα είναι βράδυ και όχι μέρα για να αγναντέψουμε το λεκανοπέδιο.

Παραξενεύτηκα, αλλά δέχτηκα –δεν χάνονται τέτοιες ευκαιρίες.

Μα πόσων χρονών είναι ο Ιούλιος Βερν; Στις ιστορίες του, οι ήρωές του, έχουν πολλές ηλικίες, αλλά εγώ δεν επιδίωξα συνάντηση με κάποιον δικό του ήρωα, αλλά με τον δικό μου, τον ίδιο τον Ιούλιο Βερν.

Εγώ πόσων χρονών θα εμφανιστώ στο ραντεβού μας; Είχα την επιλογή αυτή. Ως γνωστόν, στα παραμύθια, στις παραμυθένιες ιστορίες, ο χρόνος είναι …άχρονος. Δεν είναι πίσω, εκεί είναι η ιστορία. Δεν είναι ούτε μπροστά, εκεί είναι η ουτοπία. Το παραμύθι πάει παντού, και μπροστά και πίσω στο χρόνο, και στην ιστορία και στην ουτοπία. Η μηχανή του χρόνου είναι διαθέσιμη και στα παραμύθια, όχι μόνο στην επιστημονική φαντασία.

Αποφάσισα να εμφανιστώ συνομήλικος του Βερν, αλλά δεν ήξερα πόσων χρονών θα ερχόταν αυτός στο ραντεβού μας. Άρα, αυτό το «συνομήλικος» δεν με βοηθούσε. Έτσι κατέληξα να γίνω …Φιλέας Φογκ, μόνο ηλικιακά όμως, χωρίς να στοιχηματίσω κάτι. Το πολύ – πολύ να έκανα, αντί για το γύρο της γης σε 80 μέρες, το γύρο του Λυκαβηττού σε 80 τέρμινα. Στις παραμυθο-ιστορίες ο χρόνος μετριέται σε «τέρμινα».

Επιτέλους, συναντηθήκαμε!

Όχι στην κορυφή του Λυκαβηττού, αλλά στη νότια πλευρά του, πάνω από τη Δεξαμενή του Αδριανού.

– Σου έχω μία έκπληξη, μου είπε.

Σφύριξε τρεις φορές και μέσα από τους θάμνους εμφανίστηκε ένας συνομήλικός μου επίσης (του Φιλέα Φοκ, δηλαδή) και μας χαιρέτησε στα …γερμανικά. Ανταποδώσαμε τον χαιρετισμό, στα γερμανικά επίσης (στα παραμύθια μιλάμε πολλές γλώσσες, όλες!). Συστήθηκε με ένα όνομα που δεν το ήξερα ή μάλλον, κάτι μου θύμιζε, χωρίς να μπορώ να το θυμηθώ ακριβώς.

– Ιούλιος Σμιτ, είπε, κάνοντας μια ελαφρά υπόκλιση. Είμαι αστρονόμος, ο διευθυντής του Αστεροσκοπείου Αθηνών. Ξέρετε μένω εδώ κοντά και με τον Ιούλιο γνωριζόμαστε, αυτός με κάλεσε.

Η χαρά μου ήταν διπλή, παρόλο που δεν κατάλαβα γιατί τον κάλεσε.

Τις εξηγήσεις ανέλαβε ο Ιούλιος Βερν.

– Όταν έγραφα το βιβλίο μου «Γύρω από τη Σελήνη», διαπίστωσα ότι μου έλειπε ένας χάρτης-οδηγός για να ταξιδέψω με ασφάλεια. Επειδή τίποτε δεν κάνω χωρίς να ενημερωθώ για τις επιστημονικές γνώσεις γύρω από το θέμα που με απασχολεί, πληροφορήθηκα ότι ο πληρέστερος χάρτης της Σελήνης, έχει σχεδιαστεί στην Αθήνα, από τον εδώ παριστάμενο, διευθυντή του Αστεροσκοπείου Αθηνών, Ιούλιο Σμιτ. Έσπευσα να τον συναντήσω, να μου δώσει ένα αντίγραφο του χάρτη που σχεδίασε και να μου εξηγήσει και τα μυστικά της ανάγνωσής του. Ο ίδιος ο κ. διευθυντής, σεμνός και εργατικός, δεν θα ήθελε να αναφερθεί στο τεράστιο έργο του, για 34 χρόνια, στη Γερμανία πρώτα και στην Ελλάδα στη συνέχεια. Χαρτογράφησε περίπου 30.000 σημεία στην επιφάνεια της Σελήνης και η πληρότητα αυτή στην αποτύπωση της Σελήνης θα ξεπεραστεί μόνον όταν εμφανιστούν οι δορυφορικές λήψεις.

– Και γιατί ήρθαμε εδώ και δεν πήγαμε στο Λόφο Νυμφών, όπου βρίσκεται το Αστεροσκοπείο;

– Σας έχω μία έκπληξη, είπε ο έτερος Ιούλιος, ο Σμιτ. Το τηλεσκόπιο με το οποίο παρατηρώ τη Σελήνη, το έφερα από τη Γερμανία και το έχω στο σπίτι μου, από όπου και κάνω τις παρατηρήσεις μου.

Σε λίγο, βρεθήκαμε στην ταράτσα του σπιτιού του, ρύθμισε το τηλεσκόπιό του και εστίασε σε διάφορα σημεία της Σελήνης. Είδαμε, με τον Ιούλιο, τον Βερν, κοιλάδες, βουνά, λοφάκια και χαράδρες. Πολύ γυμνό μου φάνηκε το τοπίο –μα δεν έχει δάση το φεγγάρι; Μείναμε άφωνοι με το θέαμα. Νομίζω πως ο Βερν, ύστερα από εκείνο το βράδυ, όταν γύρισε στο γραφείο του, ξανάγραψε το «Γύρω από τη Σελήνη». Αυτό που ξέρουμε ως (μικρή) αναφορά στον Ι. Σμιτ, στο βιβλίο του αυτό («Μετά τον Μπιρ (Beer) και τον Μάντλερ (Maedler) θα πρέπει να αναφερθούμε στα εξαιρετικά ανάγλυφα σεληνιακά τοπία του Ιούλιου Σμιτ (εξ Αθηνών), είναι από την πρώτη γραφή και όχι από τη τελική γραφή (την οποία εμπιστεύτηκε μόνο σε μένα), στην οποία έχει όλες τις λεπτομέρειες της συνάντησης των τριών μας, εκείνο το βράδυ στο Λυκαβηττό –έχω τα χειρόγραφά του, ίσως να τα έγραψα κι εγώ, όμως.

– Σας έχω και μια δεύτερη έκπληξη, μας είπε ο Σμιτ.

Έστρεψε το τηλεσκόπιό του νότια-νοτιοανατολικά και μας ζήτησε να πλησιάσουμε το μάτι μας το τηλεσκόπιο.

– Τι βλέπετε;

Τι βλέπαμε; Τις πύλες της κολάσεως! Κάτι σαν εκρήξεις φωτιάς, καπνούς, φλόγες!

– Μα τι ακριβώς βλέπουμε, σεβαστέ μας αστρονόμε; τον ρώτησε ο Βερν. Είναι κάποιο άλλο αστέρι, κάποιος άλλος πλανήτης;

– Όχι, όχι, είναι η Σαντορίνη. Για την ακρίβεια, είναι το ηφαίστειο της Σαντορίνης που αυτές τις μέρες είναι ενεργό κι εγώ το παρατηρώ από εδώ, με το τηλεσκόπιό μου. Ελάτε να σας δείξω και τις ζωγραφιές μου. Δεν είναι περίπου όπως αυτό που μόλις είδατε;

Πράγματι, είδαμε εντυπωσιακές ζωγραφιές, με πυρακτωμένα χρώματα και πυκνούς σκοτεινούς καπνούς.

Μείναμε όλο το βράδυ στην ταράτσα του Ιούλιου Σμιτ. Κάναμε κάποια διαλείμματα στις παρατηρήσεις μας, εναλλάσσοντας τη στόχευση του τηλεσκοπίου από τη Σελήνη στη Σαντορίνη και πάλι από την αρχή.

Στα διαλείμματα αυτά, ρώτησα τον ήρωά μου, αν είναι …οικολόγος:

– Χμ, δεν ξέρω αν κατάλαβα καλά αυτό που είπε ο Χαίκελ. Δεν νομίζω, πάντως ότι είμαι –και- «οικολόγος. Εγώ βλέπω τη φύση με τα μάτια του ρομαντισμού, με θαυμασμό και δέος. Θέλω να την γνωρίσω, όχι να την κατακτήσω -ούτε μου βγαίνει κάποιος φόβος για να χρειαστώ να επιστρατεύσω τον Χαίκελ για να την προστατεύσω. Μέσα από τις γεωγραφικές περιγραφές μου, βλέπω το ζωντανό τοπίο με κλίμα, με ύφος και ατμόσφαιρα, όπου θα διαδραματιστούν σκηνές που κλιμακώνονται από την ωμή βία και τον κανιβαλισμό μέχρι τις ρομαντικές περιγραφές.

– Στην Ελλάδα έχεις ξανάρθει;

Είχα διαβάσει «Το Αιγαίο στις Φλόγες», όπου αναφέρεται στην Ελληνική Επανάσταση του 1821 και το “20.000 λεύγες κάτω από τη θάλασσα”, όπου στο κεφάλαιο ΣΤ’, με τίτλο “Αι Ελληνικαί Νήσοι”, υπάρχει περιγραφή των εκρήξεων του ηφαιστείου της Σαντορίνης, το 1866.

Το Αιγαίο στις φλόγες

– Έκανα 2 κρουαζιέρες στη Μεσόγειο, το 1878 και το 1884, μου είπε.

– Δεν βγαίνει, του λέω. Αυτά που περιγράφεις συνέβησαν πολύ νωρίτερα.

– Στην Ελλάδα δεν ήρθα ποτέ με πλοίο. Ξεκίνησα να έρθω, αλλά στο ταξίδι μου στη Μεσόγειο, ξέσπασε σφοδρή καταιγίδα και αναγκάστηκα να επιστρέψω στο Παρίσι σιδηροδρομικώς -μέσω Ιταλίας.

– Και τότε πώς;

– Όπως σου έχω πει, από τότε που έκανα την απόπειρα να μπαρκάρω για τις Ινδίες, στα 11 μου, χωρίς να το ξέρουν οι γονείς μου, υποσχέθηκα: “Δεν θα ξαναταξιδέψω παρά μόνο με το όνειρο”. Έτσι πήγα στη Σαντορίνη το 1866, έτσι παρακολούθησα την γενναία επανάστασή σας το 1821.

Έτσι είμαι κι εδώ, στο Λυκαβηττό, με τον Ιούλιο Σμιτ και τον …Φιλέα Φογκ –τώρα αναγνώρισα τον ήρωά μου.

Ο Ιούλιος Σμιτ χαμογέλασε σαν να ήξερε. Αυτός κάνει τα ταξίδια στο χώρο και το χρόνο …καθημερινά.

Έτσι συνάντησα σήμερα κι’ εσένα.

Πήγα να συναντήσω τον ήρωά μου, τον Ιούλιο Βερν(η) και έφυγα με δύο ήρωες, προστέθηκε και ένας δεύτερος Ιούλιος, ο Σμιτ(ης)