Μια φορά …της Αγίας Μαρίνας στην Αντιμάχεια!

 

του Νίκου Μυλωνά

Τα περισσότερα πράγματα της ζωής δεν καταγράφονται στα βιβλία ιστορίας.

Είναι οι αφηγήσειςτων συμμετεχόντων στα γεγονότα.

Το κείμενο είναι μια τέτοια μεταφορά. 

---Οφοβερόςσεισμός του 1926 που κτύπησε την Αντιμάχεια κατέστρεψε πολλά σπίτια του χωριού, και ανάμεσα τους την εκκλησία των Αγίων Αποστόλων και τον ΑΙ Γιάννη τον Περιγιαλίτη. Τα ερείπια συνάντησε και ομεγάλος σεισμόςτης πόλης του 1933. Παράλληλα  ηπολιτική της κατοχικής Ιταλικής διοίκησηςμετατοπιζότανε σε σκληροίεθνικιστικήγραμμή. Στα σχολεία επιβλήθηκε η αποκλειστική διδασκαλία της Ιταλικής  γλώσσας και στις ορθόδοξεςκοινότητεςδεν δίνοντανάδεια χειροτονίας ιερέων!Το χωριό μας έμεινεχωρίςΠαπά για 5 χρόνια(1936-1942).Ο μοναδικός Παπάς της Κεφάλου, με τα γαϊδουράκι του έρχεται να καλύψει τις λατρευτικές ανάγκες των μεγάλων εορτών  και τις τελετές του χωριού  Ο πόλεμος φουντώνει.Οστρατόςεπιτάσσει με κατασχέσειςσπίτια, ζώα, σιτηρά, ακόμηκαι λαχανικά, επιβάλλονταςτον έλεγχο τωνδελτίωνκαλλιέργειας.  Στην καταθλιπτική καθημερινότητα πίεσης και φτώχειας προστίθεται και η πείνα σαν αποτέλεσμα της μεγάλης ανομβρίας και των πολεμικών συγκρούσεων του φοβερού 1942.

Που να βρεθεί λίγο φως;Που υπάρχει λίγη ελπίδα; Καταφυγήσωτηρίας η αλληλεγγύη, η αλληλοβοήθεια και …η εκκλησία

---16 Ιουλίου 1942. Ο ‘’Ποιμένας’’της Κω, ο αρχιμανδρίτης Φιλήμωνξεκινάαπό την Χώρα το πρωί για την Αντιμάχεια!Περπατώντας φθάνει τις μεσημεριανές ώρες στου ΣταυρούΠέραμα, ανεβαίνει τις Πόρτες, περνά την Σιδερόπετρα και εκεί κοντά στον ‘’ΑϊΓιώργη τον Αρμά’’γίνεταιαντιληπτός από τους γεωργούς που δούλευαν στα χωράφια της περιοχής. Εκεί, στον καλοκαιρινό καύσωνα,στο ‘’ζην της μέρας’΄, σκυμμένοι με τις τεράστιεςάσπρεςμαντήλες στο κεφάλιτους, με το δρεπάνι στο χέριθερίζουν τα αναιμικάσπαρτάτουςρίχνοντας ματιέςστα μικρά παιδιά τους κάτω από το δένδρο. Σηκώνουν το κεφάλι για να πάρουν μια ανάσα και βλέπουν από μακριά ένα ‘’Ρασοφόρο’’  με δυο συνοδούς να τους πληριάζουν περπατώντας στην ευθεία Σιδερόπετρας προς Μαυρογόνατο. Τα μικρά παιδιάτρέχουν να φιλήσουν το χέρι του Παπά!Σπάνια βλέπουνΠαπά στα μέρη τους. Τα ακολουθούν οι γονιοί και οι παππούδες που αφήνουν τα χωράφια και ακολουθούν την κουστωδίαπου μεγαλώνει. Περνούν και από τις 3 εκκλησιές του χωριού, την Παναγιά, την Αγία Τριάδα και την Κοίμηση.Οι αλειτούργητεςεκκλησιές ανοίγουν, οι καμπάνεςκτυπούν, τα κεριάανάβουν, τα κανδήλιαφωτίζουντις παλιές  βυζαντινές εικόνες, ο Αρχιμανδρίτηςιερουργεί‘’τρισάγιον ύμνον’’ ψάλλοντας το ‘’ Κύριε, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, Κύριε, καταφυγὴἐγενήθης ἡμῖν ἐν γενεᾷ καὶ γενεά…’’.

Μια φορά …της Αγίας  Μαρίνας στην Αντιμάχεια!---Το πλήθοςέχει μεγαλώσειπολύ καικατηφορίζειγια τον εσπερινό στην Αγία Μαρίνα, κοντά στα Καρδαμιώτικα. Περνούν το Λύσι, την Λαγκαδιά του Πουπαλή, ανεβαίνουν στον Βαλλάρη και από κει κατηφορίζουν στο ‘’περιβόλι της Αγίας Μαρίνας’’. Το περιβόλι είναι (ήταν!) μια όαση!Ένας παράδεισος!Το νερότρέχειαπό την πανάρχαιαπηγήποτίζοντας την λαγκαδιά, ταξυνόφυτα,ταδένδρα με τα φρούτα της εποχής, τα ‘’σαλαϊκά’’: αγγούρια, ντομάτες,πιπεριές…. Το παλιό-μικρό εκκλησάκι με ενσωματωμένα‘’σπόλια-σπασμένα μάρμαρα’’αρχαιοελληνικώνερείπιωνείναι πολύ μικρό να χωρέσει το πλήθος των προσκυνητών! Οεσπερινόςγίνεται στο ύπαιθρο!Εκείνη την ζεστή και γαλήνια καλοκαιριάτικη μέρα κάτω από τα θεόρατα δένδρα μουριάς που περιβάλλουν το μοναστήρι! Στην παραδεισένιαφύση, υπό την ‘’σκέπην’’ του φωτισμένου ουρανούκαι το μεγάλο φεγγάρι του Ιούλη η μυσταγωγία αποκτά διαστάσεις μυθικήςαναζωογόνησης. Οι ψαλμωδίεςμε το ισοκράτημα των προσκυνητώναντηχούν στην Λαγκαδιά!Φθάνουν στις γύρω μάντρες, στην Αντιμαχεια και την Καρδάμαινα!Ηευλάβεια και κατάνυξη διαχέονται στο στερέωμαουρανού και γης αναζητώντας‘’ωτα ακουώντων’’προσφέροντας αφειδώςστους προσκυνητές‘’ΘείαΚαταφυγή’’. Στέκονται κάτω από τα δένδρα,κάθονται στα σπασμένα μάρμαρα που είναι τοποθετημέναγύρω από το εξωκλήσι,στρώνουν τις κουρελούδες και τα χράμια καταγής παρακολουθούν και αναμένουν τον χαιρετισμό του προκαθημένου της τοπικής εκκλησίας!Ηακολουθία του όρθρουπροχωρεί:‘’ ‘’Θερμώς ικετεύω σε ώ Μαρίνα Μάρτυς, δυσχερειών του βίου λύτρωσαί με των παθών…’’.Στο τέλος παρουσιάζει την ‘’οσιομάρτυρα’’: ’Καὶ νῦν πηγάζεις τῷ κόσμῳ τῶν ἰαμάτων τὰ δωρήματα, Μαρίνα μεγαλομάρτυς’’. Μιλά για την νεανική της καρτερικότητακαι το θάρροςτης μπροστά στους Ρωμαίους κρατούντες της εποχής. Μιλάγια την πίστη της στα ιδανικά της και την ελπίδα της για ένα κόσμοαγάπης και αλήθειας, όπως‘’ο κόσμος του Χριστού’. Τελειώνει παραλληλίζοντας τομαρτύριο της Α. Μαρίνας με το μαρτύριο των υπόδουλων Χριστιανώνπου τους απαγορεύεται το δικαίωμα  ελευθερίας, γλώσσας και θρησκείας!

---‘’Πατριώτες! Είμαστε απόγονοι της Αγίας Μαρίνας που έζησε εδώ απέναντι στις μικρασιατικές ακτέςτης Πισιδίας! Όπως εκείνη έτσι και μείς  δεν σκύβουμε το κεφάλι! Είμαστε οι νέοιμάρτυρεςπου δεν χάνουμεούτε την πίστημας και ούτε την γλώσσα μας ούτε τα φρονήματα μας! Δεν είναιμακριά η στιγμή της ανάστασης! Πιστεύουμε στην ελευθερία!Περιμένουμε την Ελλάδα! Ζήτω η Πατρίδα μας!’’  Τα χειροκροτήματα και οι φωνές ‘’Ζήτω’’και ‘’Αμήν’’γεμίζουν την Λαγκαδιά και καλύπτουν ‘’δι ευχων των αγίων πατέρων ημών’’και επαναλαμβάνουνόλοιμαζί!‘’Αμήν’’!

---Διανυκτέρευσαν, όπως συνηθίζονταν στην χωματένια αυλή του ναού,‘’κατάχαμα’’ στα στρωσίδια τους. Νωρίς το πρωί, με το χάραμαξεκινά η ακολουθία της εορτής. Από το μονοπάτιδίπλα στον ποταμό,φαίνονταινα ‘ρχονται από ψηλά οπλισμένοιστρατιώτες και οι χωροφύλακες-Carabinieri. Καθώςπλησιάζουν γίνεταισούσουρο: Ποιος τους τα ‘πε; Τι θα μας κάνουν;

Ο Φιλήμωνζητάψυχραιμία καιησυχία. ‘’Χριστιανοί! Τα λόγια πετούν!’’ είπε.  Ηακολουθίασυνεχίζεταιμέσα στην πρωινήσιγαλιά με τους ήχους του πουλιών και του νερού που κυλάειγοργά διασκεδάζοντας την σιωπή του φόβου που επιβάλλει η παρουσία των ενόπλων κατακτητών που

 

περιβάλλουν οπλισμένοι το εκκλησίασμα.. Ο διοικητής-μαρισάλλος μετά το τέλος της λειτουργίας ζητάεξηγήσεις για τα χθεσινοβραδινά.Υποχρεώνει τονΦιλήμονα, τους Ψάλτες, τον καλόγερο και 5 Αντιμαχείτες να τον ακολουθήσουν στην ‘’γκενταρμερία-σταθμό της αστυνομίας’’.

Ο π. Φιλήμωντους εξηγεί ότι μίλησε για τις Χριστιανικέςανάγκες πίστεως και ελευθεριών των πιστών, αμφισβητώνταςτους πληροφοριοδότες. Απευθυνόμενος στους συγκρατουμένους του τους εμψυχώνει με ύμνουςσε γλώσσα μη κατανοητήστους φύλακες: ‘’ο Κύριος ου µή βραδύνη… Ωραίον έλεος εν καιρώ θλίψεως αυτού, ως νεφέλαι υετού εν καιρώ αβροχίας’’ , ‘’Μὴ δῶτε τὸἅγιον τοῖς κυσίν’’ και κλείνοντας με το«Γαίαν και ύδωρ ου δίδομεν»!

(Ο Φιλήμων πέθανε φτωχός και πικραμένος γιατί ενώ ηταν ο φυσικός μητροπολίτης της ελεύθερης Κω, αγνοήθηκε και επιλέχτηκε ο Εμμανουήλ Καρπαθίου. Η περιγραφή βασίζεται στην αφήγηση του Παπαγιώργη που τότε ήταν στο αναλόγιο των ψαλτών).

---Παλιές ιστορίες! Όλα άλλαξαν από τότε. Οι άνθρωποι έφυγαν. Οι τεράστιες μουριές ξεράθηκαν. Τα οπωροφόρα δένδρα χάθηκαν. Η γη ερήμωσε. Τίποτα δεν θυμίζει το ‘’περιβόλι της Αγίας Μαρίνας!Ούτε το πανηγύρι της που το ταπεινό, λιτό και απέριττοκαλοκαιρινό αντάμωμα των Αντιμχειτών έχει μετατραπεί σε μαζική σχεδόν τουριστική εκδήλωση ’’. Μας συγκινεί ακόμη η Λαγκαδιά, ο ξεροπόταμος, μερικές αχλαδιές  και το …παραμορφωμένοεκκλησάκιτης Αγίας Μαρίνας. Θεωρήθηκε ‘’μοντερνισμός’ να ντυθείη μικρή εκκλησία με φυσικήπέτρα σε μια λογική πρόχειρης αντιγραφήςκαι προσεταιρισμού της διακοσμητικής λειτουργίας των εμφανών λιθοδομών  που συνηθίζεται σήμερα. Έτσι ίσως θέλουν να επιβάλουν μιαπαλαιότητα που όμως δεν αντιστοιχεί στις μνήμες μας.Η επέμβασηέγινε με εθελοντισμό και αγάπη για τον τόπο.Το αποτέλεσμα είναι αμφιλεγόμενο έως κακό!Περισσότερη αξία θα είχε η διατήρηση της λιτής νησιώτικης λευκής μορφής του μοναστηριούκαι η ανασύσταση του άλλοτε ελκτικού και μυρωδάτου περιβάλλοντος χώρου. Το ροδόσταμο των γάμων, βαπτίσεων γιορτών της Αντιμάχειας παράγονταν από το περιβόλι της Α. Μαρίνας για αιώνες      . Όμως καθώς όλα αλλάζουν γύρω μας, είναι αναμενόμενο να αλλάξουν και αυτά που αγαπήσαμε.Παραμένουν όμως όποια οι άνθρωποι θέλουν να διατηρήσουν. Οι αγωνίες των ανθρώπινων κοινοτήτων για την μνήμη τους, το περιβάλλον του τόπου τους μαζί με τους αγώνες τους γιαειρήνη, ελευθερία και αυτοπροσδιορισμόστις τόσο άσχημες εποχές του 21^ου αι. δεν σταματούν. Μεγαλειώδες παράδειγμα την αντίσταση του Παλαιστινιακοί Λαού και των Χριστιανών που ζουν σε φανατικά  μουσουλμανικά κράτη.

Νικος Μυλωνάς