Φίλιπ Ντίκ (Philip K. Dick): Τά μά­τια λέ­νε τήν ἀλή­θεια

 

By planodion on 17 Μάϊος 2026 Φίλιπ Ντίκ (Philip K. Dick)   Τά μά­τια λέ­νε τήν ἀλή­θεια (The eyes have it)   ΙΓΗ ΤΡΕΛΑ, πό­τε πό­τε, εἶ­ναι ἀπα­ραί­τη­τη γιά κα­λή ἰσορ­ρο­πία. Θε­ω­ρη­τι­κά, θά μπο­ροῦ­σες νά βρεῖς αὐ­τοῦ τοῦ εἴ­δους τό χιοῦ­μορ παν­τοῦ. Ὡστό­σο, μο­νά­χα ἕνας κο­ρυ­φαῖ­ος συγ­γρα­φέ­ας ἐπι­στη­μο­νι­κῆς φαν­τα­σί­ας, εἴ­χα­με τήν ἐν­τύ­πω­ση, θά μπο­ροῦ­σε νά γρά­ψει αὐ­τήν τήν ἱστο­ρία, μέ αὐ­τόν ἀκρι­βῶς τόν τρό­πο…        Ἦταν κα­τά τύ­χη πού ἀνα­κά­λυ­ψα αὐ­τήν τήν ἀπί­στευ­τη εἰ­σβο­λή ἐξω­γή­ι­νων μορ­φῶν στή Γῆ. Μέ­χρι στιγ­μῆς, δέν ἔχω κά­νει τί­πο­τα γι’ αὐ­τό· δέν μπο­ρῶ νά σκε­φτῶ νά κά­νω κά­τι. Ἔγρα­ψα στήν Κυ­βέρ­νη­ση, καί μοὔ­στει­λαν πί­σω ἕνα φυλ­λά­διο γιά τήν ἐπι­σκευή καί συν­τή­ρη­ση ξύ­λι­νων σπι­τιῶν. Τέ­λος πάν­των, ὅλο τό πράγ­μα εἶ­ναι γνω­στό· δέν εἶ­μαι ὁ πρῶ­τος πού τό ἀνα­κα­λύ­πτει. Ἴσως κιό­λας νά εἶ­ναι ὑπό ἔλεγ­χο.        Κα­θό­μουν στήν ἀνα­παυ­τι­κή μου πο­λυ­θρό­να, ξε­φυλ­λί­ζον­τας ἀδιά­φο­ρα τίς σε­λί­δες ἑνός χαρ­τό­δε­του βι­βλί­ου πού κά­ποιος εἶ­χε ἀφή­σει στό λε­ω­φο­ρεῖο, ὅταν ἔπε­σα πά­νω σέ μιάν ἀνα­φο­ρά πού μ’ ἔβα­λε γιά πρώ­τη φο­ρά στά ἴχνη μιᾶς ἀπο­κά­λυ­ψης. Γιά μιά στιγ­μή δέν ἀν­τέ­δρα­σα. Μοῦ πῆ­ρε λί­γο χρό­νο νά συ­νει­δη­το­ποι­ή­σω τί πραγ­μα­τι­κά σή­μαι­νε. Ἀμέ­σως μό­λις κα­τά­λα­βα, μοῦ φά­νη­κε πα­ρά­ξε­νο πού δέν τὄ­χα προ­σέ­ξει μέ τή μία.        Ἡ ἀνα­φο­ρά ἦταν γιά ἕνα μή ἀν­θρώ­πι­νο εἶ­δος μέ ἀπί­στευ­τες ἰδιό­τη­τες, τό ὁποῖο δέν κα­τά­γε­ται ἀπό τή Γῆ. Ἕνα εἶ­δος, πού σπεύ­δω νά ση­μειώ­σω, συ­νη­θί­ζει νά με­ταμ­φιέ­ζε­ται σέ κα­νο­νι­κό ἀν­θρώ­πι­νο πλά­σμα. Τό μα­σκά­ρε­μά του, ὡστό­σο, γί­νε­ται διά­φα­νο μπρο­στά στίς πα­ρα­κά­τω πα­ρα­τη­ρή­σεις τοῦ συγ­γρα­φέα. Ἦταν ἀμέ­σως προ­φα­νές πώς ὁ συγ­γρα­φέ­ας γνώ­ρι­ζε τά πάν­τα. Γνώ­ρι­ζε τά πάν­τα – καί τὄ­παιρ­νε χα­λα­ρά. Ἡ φρά­ση (καί τρέ­μω ἀκό­μη ὅταν τό θυ­μᾶ­μαι) δια­βά­ζε­ται: … τά μά­τια του πε­ρι­πλα­νή­θη­καν ἀρ­γά στό δω­μά­τιο. Μέ ἔπια­σαν ρί­γη. Προ­σπά­θη­σα νά φαν­τα­στῶ τά μά­τια. Κυ­λοῦ­σαν σάν δε­κά­ρες; Τό ἀπό­σπα­σμα ἔδει­χνε πώς ὄχι· ἔμοια­ζαν νά κι­νοῦν­ται στόν ἀέ­ρα, ὄχι πά­νω σ’ ἐπι­φά­νειες. Μά­λι­στα, μᾶλ­λον γρή­γο­ρα. Κα­νείς στήν ἱστο­ρία δέν ἔδει­ξε νά ξαφ­νιά­ζε­ται. Κι αὐ­τό μ’ ἔβα­λε σέ ὑπο­ψί­ες. Κα­μιά ἔκ­πλη­ξη γιά κά­τι τό­σο ἐξω­φρε­νι­κό. Ἀρ­γό­τε­ρα τό θέ­μα ἐνι­σχύ­θη­κε. … τά μά­τια του με­τα­κι­νή­θη­καν ἀπό ἄτο­μο σέ ἄτο­μο. Κον­το­λο­γίς, νἄ­το. Τά μά­τια του εἶ­χαν σα­φῶς ἀπο­κολ­λη­θεῖ ἀπό τό ὑπό­λοι­πο σῶ­μα καί λει­τουρ­γοῦ­σαν αὐ­τό­νο­μα. Ἡ καρ­διά μου χτυ­ποῦ­σε δυ­να­τά κι ἡ ἀνά­σα μου κό­πη­κε στήν τρα­χεία. Εἶ­χα σκον­τά­ψει σέ μιά τυ­χαία ἀνα­φο­ρά γιά κά­ποιαν ἐν­τε­λῶς ἄγνω­στη φυ­λή. Προ­φα­νῶς ἐξω­γή­ι­νη. Κι ὅμως, γιά τούς χα­ρα­κτῆ­ρες τοῦ βι­βλί­ου, αὐ­τό ἦταν ἀπο­λύ­τως φυ­σιο­λο­γι­κό – πράγ­μα πού ὑπο­νο­οῦ­σε πώς κι ἐκεῖ­νοι ἀνῆ­καν στό ἴδιο εἶ­δος. Καί ὁ συγ­γρα­φέ­ας; Στό μυα­λό μου πυ­ρο­δο­τή­θη­κε μιά ἀρ­γή ὑπο­ψία. Ὁ συγ­γρα­φέ­ας τό χει­ρί­στη­κε ἀρ­κε­τά εὔ­κο­λα μέ ἠρε­μία. Κα­τά τά φαι­νό­με­να, θε­ω­ροῦ­σε τό πράγ­μα ἀπο­λύ­τως συ­νη­θι­σμέ­νο. Δέν ἔκα­νε κα­μιά προ­σπά­θεια ν’ ἀπο­κρύ­ψει αὐ­τή τή γνώ­ση. Ἡ ἱστο­ρία συ­νε­χί­στη­κε: … λί­γο με­τά, τά μά­τια του καρ­φώ­θη­καν στήν Τζού­λια. Ἡ Τζού­λια, ὡς κυ­ρία, εἶ­χε του­λά­χι­στον τήν ἀνα­τρο­φή ἐκεί­νη πού τήν ἔκα­νε νά δεί­ξει προ­σβε­βλη­μέ­νη. Πε­ρι­γρά­φε­ται ὅτι κοκ­κί­νη­σε καί συ­νο­φρυώ­θη­κε θυ­μω­μέ­νη. Σ’ αὐ­τό ἀνα­στέ­να­ξα μέ ἀνα­κού­φι­ση. Δέν ἦσαν ὅλοι ἐξω­γή­ι­νοι. Ἡ ἱστο­ρία συ­νε­χί­ζει: … ἀρ­γά, ἤρε­μα, τά μά­τια του ἐξε­ρεύ­νη­σαν κά­θε ἑκα­το­στό της. Ὑπέ­ρο­χε Σκότ(1)! Ἀλ­λά σ’ αὐ­τό τό ση­μεῖο ἡ κο­πέ­λα γύ­ρι­σε, χτυ­πών­τας τά πό­δια της ἔφυ­γε, καί τό θέ­μα ἔλη­ξε. Ἔγει­ρα πί­σω στήν πο­λυ­θρό­να μου λα­χα­νια­σμέ­νος ἀπό τρό­μο. Ἡ γυ­ναί­κα καί τά παι­διά μου μέ κοί­τα­ζαν ἀπο­ρη­μέ­νοι.        «Τί σοῦ συμ­βαί­νει, ἀγά­πη μου;» ρώ­τη­σε ἡ γυ­ναί­κα μου.        Δέν μπο­ροῦ­σα νά τῆς πῶ. Γνώ­ση σάν κι αὐ­τή ἦταν ὑπερ­βο­λι­κά βα­ρειά γιά ἕναν συ­νη­θι­σμέ­νο ἄν­θρω­πο. Ἔπρε­πε νά τήν κρα­τή­σω γιά τόν ἑαυ­τό μου. «Τί­πο­τα,» ψι­θύ­ρι­σα. Πε­τά­χτη­κα, ἅρ­πα­ξα τό βι­βλίο, καί βγῆ­κα βια­στι­κά ἀπό τό δω­μά­τιο. ***** Συ­νέ­χι­σα τό διά­βα­σμα στό γκα­ράζ. Ὑπῆρ­χε κι ἄλ­λο. Τρέ­μον­τας διά­βα­σα τό ἑπό­με­νο ἀπο­κα­λυ­πτι­κό ἀπό­σπα­σμα: … πέ­ρα­σε τό μπρά­τσο του γύ­ρω ἀπό τήν Τζού­λια. Λί­γο ἀρ­γό­τε­ρα, ἐκεί­νη τοῦ ζή­τη­σε νά τό ἀπο­μα­κρύ­νει. Αὐ­τός τό ἔκα­νε ἀμέ­σως, μ’ ἕνα χα­μό­γε­λο. Δέν λέ­ει τί ἔγι­νε μέ τό μπρά­τσο με­τά τήν ἀπο­μά­κρυν­σή του. Ἴσως τό ἄφη­σε νά στέ­κει σέ μιά γω­νιά. Ἴσως τό πέ­τα­ξε. Δέν μέ νοιά­ζει. Σέ κά­θε πε­ρί­πτω­ση, τό νόη­μα ἦταν ξε­κά­θα­ρο, καί μέ κοι­τοῦ­σε κα­τά­φα­τσα.        Ὑπάρ­χει λοι­πόν ἕνα εἶ­δος πλα­σμά­των ἱκα­νό ν’ ἀπο­σπᾶ μέ­λη τοῦ σώ­μα­τός του κα­τά βού­λη­ση. Μά­τια, χέ­ρια – ἴσως καί πε­ρισ­σό­τε­ρα. Δί­χως ν’ ἀνοι­γο­κλεί­σουν βλέ­φα­ρο. Οἱ γνώ­σεις μου στή βιο­λο­γία βο­ή­θη­σαν σ’ αὐ­τό τό ση­μεῖο. Προ­φα­νῶς ἦσαν ἁπλοί ὀρ­γα­νι­σμοί, μο­νο­κύτ­τα­ροι, κά­ποιο εἶ­δος πρω­τό­γο­νοι μο­νο­κύτ­τα­ροι ὀρ­γα­νι­σμοί. Πλά­σμα­τα πού δέν ἀνα­πτύ­χθη­καν πε­ραι­τέ­ρω, ὅπως οἱ ἀστε­ρί­ες. Οἱ ἀστε­ρί­ες, ξέ­ρε­τε, μπο­ροῦν νά κά­νουν τό ἴδιο.        Συ­νέ­χι­σα τό διά­βα­σμα. Κι ἔφτα­σα σ’ αὐ­τήν τήν ἀπί­θα­νη ἀπο­κά­λυ­ψη, πού ὁ συγ­γρα­φέ­ας τήν πέ­τα­ξε μέ ψυ­χραι­μία καί χω­ρίς τό πα­ρα­μι­κρό τρέ­μου­λο: … ἔξω ἀπό τόν κι­νη­μα­το­γρά­φο χω­ρι­στή­κα­με. Ἕνα μέ­ρος ἀπό ἐμᾶς μπῆ­κε μέ­σα, ἕνα ἄλ­λο πῆ­γε στό Κα­φέ γιά φα­γη­τό.   Προ­φα­νής δυα­δι­κή διαί­ρε­ση. Χω­ρι­σμός στά δύο καί σχη­μα­τι­σμός δύο ὀν­το­τή­των. Πι­θα­νό­τα­τα τά κά­τω μι­σά πῆ­γαν στό Κα­φέ, ἐπει­δή ἦταν πιό μα­κριά, καί τά πά­νω μι­σά πῆ­γαν στό σι­νε­μά. Συ­νέ­χι­σα νά δια­βά­ζω μέ τά χέ­ρια μου νά τρέ­μουν. Πραγ­μα­τι­κά, σκόν­τα­ψα σέ μιάν ἀπο­κά­λυ­ψη. Τό μυα­λό μου ζα­λί­στη­κε κα­θώς ἔφτα­σα σ’ αὐ­τό τό ἀπό­σπα­σμα: … φο­βᾶ­μαι ὅτι δέν ὑπάρ­χει κα­μία ἀμ­φι­βο­λία. Ὁ καη­μέ­νος ὁ Μπίμ­πνεϋ ἔχα­σε ξα­νά τό κε­φά­λι του. Ἡ συ­νέ­χεια τοῦ ὁποί­ου ἦταν: … καί ὁ Μπόμπ λέ­ει ὅτι δέν ἔχει κα­θό­λου κό­τσια. Ὁ Μπίμ­πνεϋ λοι­πόν κυ­κλο­φο­ροῦ­σε κα­νο­νι­κά σάν ὅλους τούς ἄλ­λους. Τό ἄλ­λο ἄτο­μο, ὡστό­σο, ἦταν τό ἴδιο ἀλ­λό­κο­το. Αὐ­τός πε­ρι­γρά­φε­ται ὡς: … μέ ἀπου­σία ἐγ­κε­φά­λου ἐν­τε­λῶς. ******* Δέν ὑπῆρ­χε πλέ­ον κα­μιά ἀμ­φι­βο­λία ἀπό τά πράγ­μα­τα στό ἑπό­με­νο ἀπό­σπα­σμα. Ἡ Τζού­λια, τήν ὁποία εἶ­χα θε­ω­ρή­σει φυ­σιο­λο­γι­κή, ἀπο­κα­λύ­πτει πώς κι αὐ­τή εἶ­ναι ἐξω­γή­ι­νο πλά­σμα, πα­ρό­μοιο μέ τούς ὑπό­λοι­πους: … ἐν­τε­λῶς συ­νει­δη­τά, ἡ Τζού­λια ἔδω­σε τήν καρ­διά της στόν νέο ἄν­τρα. Δέν ἔχει σχέ­ση τί ἔγι­νε μέ τό ὄρ­γα­νο τε­λι­κά, ἀλ­λά δέν μ’ ἔνοια­ζε κιό­λας. Ἦταν φα­νε­ρό πώς ἡ Τζού­λια συ­νέ­χι­σε νά ζεῖ ὅπως πάν­τα, ὅπως ἄλ­λω­στε κι οἱ ὑπό­λοι­ποι στό βι­βλίο. Χω­ρίς καρ­διά, χέ­ρια, μά­τια, σπλάγ­χνα, διαι­ρε­μέ­νη στά δύο ὅπο­τε ἡ πε­ρί­στα­ση τό ἀπαι­τοῦ­σε. Χω­ρίς κα­νέ­ναν ἐν­δοια­σμό. … ἀμέ­σως τοῦ ἔδω­σε τό χέ­ρι της. Ἀη­δί­α­σα. Ὁ κα­τερ­γά­ρης εἶ­χε τώ­ρα τό χέ­ρι της, ὅπως καί τήν καρ­διά της. Τρέ­μω καί μό­νο στή σκέ­ψη τί ἔχει κά­νει μέ αὐ­τά ὥς τώ­ρα. … πῆ­ρε τό μπρά­τσο της. Δέν μπο­ροῦ­σε νά πε­ρι­μέ­νει, ἔπρε­πε ν’ ἀρ­χί­σει νά τήν ἀπο­συ­ναρ­μο­λο­γεῖ μό­νος του. Κα­τα­κόκ­κι­νος σάν τό παν­τζά­ρι, ἔκλει­σα ἀπό­το­μα τό βι­βλίο καί πε­τά­χτη­κα ὄρ­θιος. Ὄχι ὅμως τό­σο γρή­γο­ρα ὅσο νά ξε­φύ­γω ἀπό μιά τε­λευ­ταία ἀνα­φο­ρά στά ἀπε­λευ­θε­ρω­μέ­να ἐκεῖ­να μέ­λη τοῦ σώ­μα­τος, ἡ πε­ρι­πλά­νη­ση τῶν ὁποί­ων μέ εἶ­χε ἀρ­χι­κά βά­λει στό μο­νο­πά­τι: … τά μά­τια της τόν ἀκο­λού­θη­σαν σέ ὅλο τό δρό­μο καί μές ἀπό τό λι­βά­δι. Ὅρ­μη­σα ἔξω ἀπό τό γκα­ράζ καί γύ­ρι­σα μές στό ζε­στό σπί­τι, σάν νά μέ ἀκο­λου­θοῦ­σαν τά κα­τα­ρα­μέ­να μά­τια. Ἡ γυ­ναί­κα καί τά παι­διά μου ἔπαι­ζαν Μο­νό­πο­λη στήν κου­ζί­να. Κά­θι­σα πα­ρέα τους κι ἔπαι­ξα μέ ξέ­φρε­νη ζέ­ση, τό μέ­τω­πό μου νά καί­γε­ται ἀπό πυ­ρετό, τά δόν­τια μου νά τρί­ζουν.        Εἶ­χα χορ­τά­σει ἀπ’ αὐ­τό τό πράγ­μα. Δέν ἤθε­λα ν’ ἀκού­σω τί­πο­τε ἄλ­λο. Ἄς ἔρ­θουν. Ἄς εἰ­σβά­λουν στή Γῆ. Δέν θέ­λω μπερ­δέ­μα­τα μ’ αὐ­τό.        Δέν ἔχω γε­ρό στο­μά­χι γιά κά­τι τέ­τοιο. (1) «Υπέ­ρο­χος Σκότ!»· εἶ­ναι μιά πα­ρεμ­βο­λή ἔκ­πλη­ξης ἤ απο­γο­ή­τευ­σης. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό ἐπι­φώ­νη­μα, δη­μο­φι­λές στό δεύ­τε­ρο μι­σό τοῦ 19ου αἰώ­να καί στίς ἀρ­χές τοῦ 20οῦ. Προ­έ­κυ­ψε ὡς ὅρ­κος ἱστο­ρι­κά συν­δε­δε­μέ­νος μέ δύο συγ­κε­κρι­μέ­νους «Σκο­τσέ­ζους»: τόν Σκω­τσέ­ζο συγ­γρα­φέα Sir Walter Scott καί, ἀρ­γό­τε­ρα, τόν Αμε­ρι­κα­νό στρα­τη­γό Winfield Scott. Εἶ­ναι, ἐπί­σης, μιά συ­ναρ­πα­στι­κή φρά­ση τοῦ φαν­τα­στι­κοῦ επι­στή­μο­να Emmett "Doc" Brown ἀπό τό σλόγ­καν τῆς σει­ράς Back to the Future. (Σημ.τ.μ.) Πρό­κει­ται γιά ἕνα πο­λύ σύν­το­μο, σπαρ­τα­ρι­στό δι­ή­γη­μα πού σα­τι­ρί­ζει τά κλι­σέ καί τίς ἀσυ­νεί­δη­τες ὑπερ­βο­λές πού κά­νουν με­ρι­κές φο­ρές οἱ συγ­γρα­φεῖς —εἰ­δι­κά σέ ρο­μαν­τι­κά ἤ pulp μυ­θι­στο­ρή­μα­τα— ὅπου ἐκ­φρά­σεις ὅπως «τοῦ ἔδω­σε τήν καρ­διά της» ἤ «τά μά­τια της τόν ἀκο­λού­θη­σαν» παίρ­νον­ται κυ­ριο­λε­κτι­κά. (Tό δι­ή­γη­μα δη­μο­σιεύ­τη­κε τό 1953.) Πη­γή: https://​ame​rica​nlit​erat​ure.​com/​author/​philip-​k-​dick/​short-​story/​the-​eyes-​have-​it/ Φί­λιπ Ντίκ (Philip K. Dick, Σι­κά­γο, 1928–Σάν­τα Ἄν­να, Κα­λι­φόρ­νια, 1982). Γεν­νή­θη­κε στό Σι­κά­γο κι ἔζη­σε τό με­γα­λύ­τε­ρο μέ­ρος τῆς ζω­ῆς του στήν Κα­λι­φόρ­νια. Εἶ­χε τα­ρα­χώ­δη προ­σω­πι­κή ζωή, πά­λευε μέ ψυ­χο­λο­γι­κά προ­βλή­μα­τα, πα­ρα­νοϊ­κές σκέ­ψεις κι ἑξαρ­τή­σεις. Πέ­θα­νε πρό­ω­ρα ἀπό καρ­δια­κή προ­σβο­λή, λί­γο πρίν τήν πρε­μιέ­ρα τοῦ Blade Runner.Ἔγρα­φε γιά τήν πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, τήν ταυ­τό­τη­τα, τή συ­νεί­δη­ση, ἀλ­λά καί γιά τήν τε­χνο­λο­γία, τά αὐ­ταρ­χι­κά κα­θε­στώ­τα καί τήν πα­ρά­νοια. Ἀμ­φι­σβη­τοῦ­σε στα­θε­ρά τήν ἔν­νοια τοῦ «τί εἶ­ναι πραγ­μα­τι­κό». Θε­ω­ρεῖ­ται προ­φή­της τῆς ψη­φια­κῆς ἐπο­χῆς, κα­θώς μί­λη­σε γιά ἔν­νοιες ὅπως ἡ τε­χνη­τή νο­η­μο­σύ­νη, ἡ εἰ­κο­νι­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα καί ἡ χει­ρα­γώ­γη­ση τῆς συ­νεί­δη­σης πο­λύ πρίν αὐ­τές εἰ­σβάλ­λουν στήν κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά μας. Ση­μαν­τι­κά του ἔρ­γα: Do Androids Dream of Electric Sheep? (1968· ἔγι­νε ται­νία ὡς Blade Runner), Ubik (1969), A Scanner Darkly (1977), The Man in the High Castle (1962). Τι­μή­θη­κε μέ τό Hugo Award. Με­τά­φρα­ση ἀπό τά ἀγ­γλι­κά: Να­τά­σα Ζα­χα­ρο­πού­λου (1961): Σπού­δα­σε Δη­μο­σιο­γρα­φία. Πρω­το­εμ­φα­νί­στη­κε μέ τή συλ­λο­γή ποι­η­μά­των Νά σ’ ἔχω (1995) καί τή συλ­λο­γή δι­η­γη­μά­των Κι ἄς μέ τα­ξι­δεύ­εις ὅπου (1995). Τε­λευ­ταῖα της βι­βλία: Πρό­σω­πα στό Νε­ρό (Μυ­θι­στό­ρη­μα, 2013) & Πε­τών­τας μ’ ἕνα drone (Δι­η­γή­μα­τα, 2019). Ποι­ή­μα­τα, δι­η­γή­μα­τα καί με­τα­φρά­σεις της δη­μο­σιεύ­ον­ται σέ ἔν­τυ­πα καί ἠλε­κτρο­νι­κά πε­ριο­δι­κά. Εἰκόνα: Salvador Dali, Τό μάτι, 1956.   Ση­μαν­τι­κὴ ἐ­νη­με­ρω­ση γιὰ τὴν πο­ρεί­α τοῦ ἱ­στο­λο­γί­ου: Δεῖ­τε ἐ­δῶ: Γιάν­νης Πα­τί­λης: Πλα­νό­δι­ον – Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζάι. Στρο­φή .