Η ΑΜΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΚΡΑΥΓΕΣ ΤΩΝ ΦΙΛΑ ΠΡΟΣΚΕΊΜΕΝΩΝ

 

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΣΧΙΖΑ

Σε ένα άρθρο υπό τον τίτλο «Οι αμμώδεις θύελλες και η ανθρωπότητα που χτενίζεται…» επιχείρησα να συνοψίσω τα λεγόμενα για την άμμο, τις αμμοθύελλες, την ευθύνη των ΤΟΓΙΟΤΑ στην πρόκληση του φαινομένου.  Αναφέρω εν συντομία τις απόψεις που επικρατούσαν μέχρι στιγμής για το θέμα: Την άποψη της   Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών (UNGA) που  «γιόρτασε» την Παγκόσμια Ημέρα Καταπολέμησης των Καταιγίδων Άμμου και Σκόνης και όρισε την περίοδο 2025-2034 ως Δεκαετία των Ηνωμένων Εθνών για την καταπολέμηση του φαινομένου.. Την άποψη που διατυπωσε  από το Al Jazeera η γενική γραμματέας του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO) Celeste Saulo,  σύμφωνα με την οποία οι αμμοθύελλες και οι θύελλες σκόνης δεν σημαίνουν απλώς «βρώμικα παράθυρα και θολό ουρανό : (Επί πλέον)Βλάπτουν την υγεία και την ποιότητα ζωής εκατομμυρίων ανθρώπων και κοστίζουν πολλά εκατομμύρια δολάρια λόγω της διαταραχής των αεροπορικών και χερσαίων μεταφορών, της γεωργίας και της παραγωγής ηλιακής ενέργειας». Την άποψη του   Παγκόσμιου Μετεωρολογικού  Οργανισμού   και του Παγκόσμιου  Οργανισμού ς Υγείας (ΠΟΥ), που  προειδοποίησαν  ότι το βάρος για την υγεία αυξάνεται ραγδαία, με 3,8 δισεκατομμύρια ανθρώπους – σχεδόν το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού – να εκτίθενται σε επίπεδα σκόνης που υπερβαίνουν τα όρια ασφαλείας του ΠΟΥ μεταξύ 2018 και 2022,  συγκρινόμενα με τα  2,9 δισεκατομμύρια ανθρώπων που επηρεάστηκαν μεταξύ 2003 και 2007.

Άλλοι διατείνονται  πως η σκόνη , που έχει ενταθεί τις τελευταίες δεκαετίες, προέρχεται από την επεκτεινόμενη έρημο και  από τη βλάστηση που υποχωρεί.

Η Ελένη Καπετανάκη- Μπριασούλη, μια επιστήμων που έφυγε από τη ζωή στις αρχές του 2023, έγραφε  :   κάθε χρόνο 120.000 τετραγωνικά  χιλιόμετρα γης (έκταση λίγο μικρότερη από την Ελλάδα), που θα μπορούσαν να παράγουν 20 εκατομμύρια τόνων σιτηρών, μετατρέπονται σε ανθρωπογενείς ερήμους.

Ο Άγγλος Andrew Goudie, καθηγητής της Γεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης αναφέρθηκε στις βλαβερές συνέπειες των τζιπ, που κινούνται στις ερημικές εκτάσεις.

«Η Τογιοτοποίηση» (Toyotarisation) , η κυριαρχία δηλαδή των τζιπ Τογιότα, που πλήττει και τελικά καταλύει τη συνοχή του επιφανειακού στρώματος της βορειοαφρικανικής ηπείρου στέλνοντας σωματίδια άμμου κατά την διεύθυνση των νοτίων ανέμων…

Αυτά και άλλα πολλά , από έγκριτους αναλυτές, από επιστήμονες, καθώς επίσης και εκτιμήσεις των Διεθνών Οργανισμών, έβαλα στο άρθρο μου της 10.6.26 . Οπότε ξαφνικά και  καθόλου τυχαία αναπτύσσεται μια άλλη άποψη  για το φαινόμενο :

Λέει η είδηση : Ο πλανήτης ξεμένει από άμμο, σύμφωνα με προειδοποίηση του  ΟΗΕ !

Αν αυτό δεν πρόκειται για μια «επιστημονικοφανή βεβαίωση», τότε τα συμπεράσματά του είναι προφανή :  η παγκόσμια ζήτηση για άμμο υπερβαίνει πλέον τη βιώσιμη προσφορά και θέτει σε κίνδυνο τα οικοσυστήματα και το εισόδημα χιλιάδων ανθρώπων, σύμφωνα με  έκθεση του Περιβαλλοντικού Προγράμματος του ΟΗΕ (UNEP).

«Η άμμος είναι ο δεύτερος πιο εκμεταλλευόμενος φυσικός πόρος στον κόσμο μετά το νερό, όμως η χρήση της παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξέλεγκτη», επισημαίνει η έκθεση.

«Περίπου 50 εκατομμύρια τόνοι άμμου χρησιμοποιούνται κάθε χρόνο ως συστατικό του μπετόν, για την παραγωγή γυαλιού και ασφάλτου και άλλες εφαρμογές. Με τους σημερινούς ρυθμούς, η ζήτηση αναμένεται να διπλασιαστεί έως το 2060. Ήδη, όμως, οι αμμοληψίες υπερβαίνουν κατά πολύ τον φυσικό ρυθμό δημιουργίας νέας άμμου από τη διάβρωση πετρωμάτων, μια διαδικασία που απαιτεί εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια…. Το UNEP απευθύνει έκκληση για αναγνώριση της άμμου ως στρατηγικού πόρου και βελτίωση της διαχείρισης, για παράδειγμα με εθνικές απογραφές».

 

Η παραπάνω άποψη ελέγχεται για το εάν αντανακλά τα συμφέροντα των μεγάλων κατασκευαστικών εταιρειών, αλλά ας την προσπεράσουμε.  Το πρόβλημα  δεν μπορεί να λυθεί με επισημάνσεις του είδους «ουδέν κακό αμιγές καλού», ούτε βεβαίως με αναφορές στον αείμνηστο Νίκο Μάργαρη, ο οποίος ισχυρίζονταν ότι στον νομό Φλώρινας αναπτύσσεται ερημοποίηση, που αμμοποιεί  τα επιφανειακά εδάφη . Το πρόβλημα είναι κατά πόσο βρισκόμαστε μπροστά σε μια παραπλάνηση, η οποία μάλιστα επικαλείται το κύρος διεθνών περιβαλλοντικών οργανισμών όπως της UNEP

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΣΕ ΑΛΛΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

Η αμφιγνωμία του ΟΗΕ δεν είναι κάτι πρωτοφανές, πάντως απομένει να δειχθεί ποια είναι η έκθεση της  UNEP  και  ποια είναι τα στοιχεία που πιστοποιούν  την υπόθεσή της. Σε όλο τον πλανήτη οι έρημοι είναι ένα σεβαστό ποσοστό, που καταπολεμάται  σε διάφορες χώρες με διαφορετικές μεθόδους – πχ στην Κίνα με εκτεταμένες αναδασώσεις. «Τις τελευταίες δεκαετίες, η Κίνα έχει πραγματοποιήσει μερικές από τις μεγαλύτερες εκστρατείες φύτευσης δέντρων στον κόσμο για την καταπολέμηση της ερημοποίησης και των περιβαλλοντικών ζημιών. Εκατομμύρια εκτάρια γης αποκαταστάθηκαν με νέα δάση σε μια προσπάθεια βελτίωσης της σταθερότητας του εδάφους και μείωσης των καταιγίδων σκόνης.

Οι ερευνητές αργότερα ανακάλυψαν ότι μια τέτοια μεγάλης κλίμακας φύτευση δέντρων μπορεί επίσης να επηρεάσει τους τοπικούς κύκλους του νερού. Τα δέντρα απορροφούν νερό από το έδαφος και απελευθερώνουν υγρασία στον αέρα, κάτι που μπορεί να αλλάξει ελαφρώς τα πρότυπα βροχοπτώσεων και τη περιφερειακή διαθεσιμότητα νερού». Αυτά προέρχονται  από εκπομπή του ΒΒC για την Κίνα (Projects BBC: China’s Massive Reforestation)

 

 Το φαινόμενο μπορεί να έχει κάποιες θετικές επιπτώσεις, αλλά στο σύνολό τους οι αμμορυπάνσεις και οι λασποβροχές έχουν αρνητική – δηλαδή αρνητικότατη! -  επίδραση.

Ας δούμε όμως τι λέει ένας δασολόγος (Αντώνης Καπετάνιος)  για την αμμορύπανση και τις αμμοθύελλες – και κατ’ επέκταση για τις λασποβροχές και την κατάσταση του εδάφους :

 

 

 

 

Η αφρικανική σκόνη που φτάνει στη Μεσόγειο και πέφτει με τη βροχή μπορεί πράγματι να προσφέρει θρεπτικά στοιχεία στο έδαφος και στα οικοσυστήματα. Περιέχει μικροσκοπικά σωματίδια πλούσια σε ορυκτά, όπως αργίλιο, πυρίτιο, ασβέστιο, μαγνήσιο, κάλιο, αλλά και σίδηρο και φώσφορο σε μικρότερες ποσότητες. Όταν μεταφέρεται με τον άνεμο και καταλήγει με τη βροχή (τη γνωστή «λασποβροχή»), αυτά τα στοιχεία εναποτίθενται στα φυτά, στο έδαφος και στο νερό. Το γεγονός αυτό έχει κάποιες θετικές επιδράσεις, ιδίως στον εμπλουτισμό των εδαφών (και κυρίως των φτωχών εδαφών) με θρεπτικά συστατικά, κάτι που εξυπηρετεί την ανάπτυξη των φυτών, αφού ενισχύεται η θρεψιμολογική κατάσταση στα επιφανειακά στρώματα εδάφους, ιδιαίτερα όπου η διαθεσιμότητα των εισαγόμενων στοιχείων είναι χαμηλή. Το «φυσικό λίπασμα», όπως θεωρείται, μπορεί να ενισχύσει τη βλάστηση και την ανάπτυξη στοιχειώδους χλωρίδας, όμως πρέπει να λάβουμε υπόψη το γεγονός ότι η συνολική ποσότητα θρεπτικών που εισέρχεται με τη σκόνη είναι σχετικά μικρή σε ετήσια βάση.( Η υπογράμμιση δική μου)

Και συνεχίζει ο Καπετάνιος : « Επίσης επηρεάζει τα θαλάσσια οικοσυστήματα, με την ενίσχυση της ανάπτυξης του φυτοπλαγκτού, που είναι βασικό για τη θαλάσσια τροφική αλυσίδα. Ο φώσφορος (P) μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη των φυτών, ιδιαίτερα σε εδάφη με χαμηλή διαθεσιμότητα P. Το ασβέστιο (Ca), το μαγνήσιο (Mg) και το κάλιο (K), που αποτελούν βασικά κατιόντα στα ορυκτά της σκόνης, θεωρούνται σημαντικά στοιχεία για τη δομή και τη χημεία του εδάφους, καθώς αυξάνουν τη βασικότητα (pH) και την ιοντική ανταλλαγή στο έδαφος, βοηθώντας στη διαθεσιμότητα άλλων θρεπτικών στοιχείων. Το πυρίτιο (Si), ευρισκόμενο στην άμμο και στα αργιλικά ορυκτά, συμβάλλει στη μηχανική στερέωση του εδάφους και στη βελτίωση του ισοζυγίου ιζημάτων.

Ωστόσο η σκόνη έχει και αρνητικές επιπτώσεις στα οικοσυστήματα πέραν των αυτών επιπτώσεων στις ανθρώπινες κοινωνίες, καθώς μπορεί να μεταφέρει ρύπους και μικροοργανισμούς. Τα βαρέα μέταλλα (π.χ. Pb, Zn, Cr), που εμπεριέχονται στη μεταφερόμενη σκόνη, στις περιπτώσεις που αυτή έχει διέλθει βιομηχανικά ή μολυσμένα περιβάλλοντα, αυξάνουν την επιβάρυνση στα εδάφη με ήδη υψηλή μεταλλική πίεση, και η επίδραση της θεωρείται τοξική.

 

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Τι συμπεραίνουμε από όλα αυτά; Απλούστατα,  ότι στον αγώνα για την ποιότητα των εδαφών, στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, στην εποχή της κακοδιαχείρισης των καλλιεργουμένων εκτάσεων που καταλήγουν σε πτώση της θρεπτικής τους   απόδοσης, η αμμορύπανση είναι παράγων που επιδεινώνει αυτά τα φαινόμενα. Και η βασική άμυνα είναι η συμμόρφωση με τις υποδείξεις της γενικής συνέλευσης του ΟΗΕ,. Την επαναλαμβάνω  προς γνώση και συμμόρφωση :

 

 

Η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών όρισε την περίοδο 2025-2034 ως Δεκαετία των Ηνωμένων Εθνών για την καταπολέμηση του φαινομένου..