Γιάννης Τόλιος, διδάκτωρ Οικονομικών-ερευνητής, «Εφημερίδα Συντακτών», 23/3/2026
Τελευταία πληθαίνουν δημοσιεύματα για την «Τεχνητή Νοημοσύνη» με κύριο
φόντο τα πλεονεκτήματα από τις πολύμορφες εφαρμογές της σε όλους τους τομείς
της οικονομικής και κοινωνικής ζωής. Θα περιοριστούμε σε σύντομη εξέταση των
επιπτώσεων στην απασχόληση, συνθήκες εργασίας και ποιότητα ζωής του κόσμου της
μισθωτής εργασίας !
Η «Τεχνητή Νοημοσύνη» (ΤΝ) ή «Artificial Intelligence» (ΑΙ), είναι από τους πιο δυναμικούς κλάδους της επιστήμης των υπολογιστών
(Πληροφορικής) και αποτελεί τον πυρήνα της «ψηφιακής επανάστασης» ή της
λεγόμενης «τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης».[1] Οι
εφαρμογές της καλύπτουν αναγνώριση προσώπων, αυτόνομα ρομπότ, αυτόνομα
αυτοκίνητα, βιομηχανικό αυτοματισμό, γεωργία ακρίβειας, κυβερνοασφάλεια, μη
επανδρωμένα σκάφη υδάτων-αέρος (drones), «σχεδίαση
φαρμάκων», «μ.μ.ε.» (social media), παίξιμο παιγνιδιών (σκάκι, βίντεο-παιγνίδια, κ.ά.). Σε επίπεδο
επιχειρήσεων, η ΤΝ εφαρμόζεται στη διοίκηση για μέτρηση αποδόσεων, ανάλυση
χρηματοοικονομικών ροών, προώθησης πωλήσεων (marketing), τραπεζικές συναλλαγές, διαχείριση εφοδιαστικής αλυσίδας (logistics), εκπαίδευση, ιατρική διάγνωση, επιστημονικές έρευνες, κ.ά. Κατά τις
εφαρμογές της ΤΝ προκύπτουν σοβαρά ερωτήματα, από κοινωνική, πολιτική και ηθική
άποψη. Ειδικότερα κατά πόσο ένα σύστημα ΤΝ που ελέγχεται από εκείνους που
κατέχουν οικονομική δύναμη ή ασκούν πολιτική εξουσία, μπορεί να συνοδεύεται από
«ασφαλιστικές δικλείδες» για αποφυγή καταχρηστικών πρακτικών! Αυτό αφορά
ιδιαίτερα το πεδίο της απασχόλησης, των συνθηκών εργασίας, των αμοιβών και εν
γένει των εργασιακών δικαιωμάτων.
Αντιφατικές επιπτώσεις
Στον τομέα της απασχόλησης και των εργασιακών σχέσεων, οι εφαρμογές της ΤΝ
έχουν αντιφατικές επιπτώσεις. Αντικαθιστούν ζωντανή εργασία και δημιουργούν
αντικειμενικά τη δυνατότητα μείωσης του εργάσιμου χρόνου. Αυξάνουν την
παραγωγικότητα της εργασίας και δημιουργούν αντικειμενικά δυνατότητα αύξησης
των εργασιακών αμοιβών. Ωστόσο το κρίσιμο ερώτημα είναι, σε πιο πλαίσιο
πολιτικής γίνεται η αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων της και ποιος τελικά επωφελείται!
Αν η αξιοποίηση γίνεται με όρους αγοράς και κυριαρχίας των νεοφιλελεύθερων
πολιτικών, τότε τα εν δυνάμει πλεονεκτήματα, αντί για φάρμακο καταλήγουν μάλλον
σε … «φαρμάκι» για το μεγαλύτερο μέρος των εργαζόμενων και γενικότερα της
κοινωνίας. Η «ψηφιοποίηση» με την ΤΝ και ρομποτική, σε συνθήκες κυριαρχίας των
δογμάτων της νεοφιλελεύθερης αγοράς, θέτουν υπό διωγμό τη ζωντανή εργασία, με
αποτέλεσμα την εργασιακή αβεβαιότητα, αύξηση ανεργίας, απώλεια φορολογικών
εσόδων, ασφαλιστικών εισφορών και αύξηση εισοδηματικών και κοινωνικών
ανισοτήτων. Ενδεικτικά σημειώνουμε ότι σύμφωνα με δήλωση του επικεφαλής της ΤΝ
στην εταιρία Microsoft στα επόμενα δύο χρόνια, θα χαθούν εκατομμύρια θέσεις
εργασίας,[2] ενώ η
πολυεθνική ηλεκτρονικού εμπορίου «Amazon», προχώρησε το 2025 σε 14.000 απολύσεις και σχεδιάζει άλλες 16.000 απολύσεις
στο εγγύς μέλλον, λόγω εκτεταμένης χρήσης μοντέλων ΤΝ. Παρ’ ότι οι ψηφιακές
τεχνολογίες δημιουργούν και νέες θέσεις εργασίας, συνολικά η κυρίαρχη τάση
είναι η μείωση τους …εκτός αν έχουμε μείωση χρόνου εργασίας (πχ. 6ωρο αντί
8ωρο)!
Με τις εφαρμογές ΤΝ και ρομποτικής εντείνονται οι μορφές «ευελιξίας της
εργασίας». Οι τάσεις ελαστικοποίησης (part-time και κατ’ οίκον εργασία), έχουν αρνητικό αντίχτυπο στο επίπεδο εισοδήματος,
βιοτικό επίπεδο και δυνατότητα συμμετοχής στα συνδικάτα. Επέρχονται επίσης ανατροπές
στις εργασιακές σχέσεις και στα θεμελιώδη εργασιακά δικαιώματα, στα ζητήματα υγείας
και σωματικής ακεραιότητας από την χρήση των ρομπότ, ιδιαίτερα των κινούμενων,
καθώς των ειδικών αλγόριθμων τεχνητής νοημοσύνης που χειρίζονται ζητήματα
προσλήψεων, απολύσεων, αξιολόγησης προσωπικού, εργασιακής επιτήρησης και
εποπτείας, άσκησης διευθυντικού δικαιώματος, ανίχνευσης ταλέντων, κ.ά., όπου
ελλοχεύουν κίνδυνοι λαθεμένων επιλογών.
Στην Ελλάδα σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ,[3] το 2025 πάνω
από το 40% της συνολικής απασχόλησης συγκεντρώνεται σε επαγγέλματα με υψηλό
κίνδυνο αυτοματοποίησης και μόνο 28% της απασχόλησης κατατάσσεται σε
επαγγέλματα χαμηλού ρίσκου!. Βασική διαπίστωση της μελέτης, είναι ότι η ΤΝ δεν
αφορά μόνο την αυτοματοποίηση απλών ή χειρονακτικών εργασιών, αλλά αγγίζει και
δραστηριότητες γραφείου, επαγγελματικής γνώσης και καθήκοντα που συνδέονται με
την επεξεργασία πληροφοριών, τη γλώσσα και τη λήψη αποφάσεων.
Ψηφιακά μονοπώλια και
γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί
Στο πεδίο των ψηφιακών τεχνολογιών και ειδικότερα της ΤΝ, έχουν δημιουργηθεί
ψηφιακά πολυεθνικά-μονοπώλια με έντονη κερδοσκοπική δραστηριότητα και στοιχεία γεωπολιτικής
αντιπαράθεσης. Στον αγώνα δρόμου μεταξύ αμερικάνικων και κινέζικων εταιριών στην
ΤΝ, πριν δύο χρόνια προηγείτο η αμερικάνικη OpenAI (μοντέλο ChatGPT με στρατηγικό σύμμαχό Microsoft). Όμως τα τελευταία χρόνια, η κινεζική DeepSeek, την ξεπέρασε σε αποτελεσματικότητα και χαμηλό κόστος με τα μοντέλα που
χρησιμοποιεί! Ο αγώνας συνεχίζεται!!!. Έκφραση των μεγάλων προσδοκιών από την
ΤΝ, είναι οι υπερεπενδύσεις και αύξηση του χρηματιστηριακού «τζόγου» με
ανάλογες συνέπειες. Χαρακτηριστικό οι 4 αμερικανικοί ψηφιακοί γίγαντες (Alphabet/Google, Amazon, Meta/Facebook, Microsoft), σχεδιάζουν να δαπανήσουν το 2026 γύρω στα 650 δις δολάρια (!) σε ΑΙ (νέα
data centers και
εξοπλισμό) δημιουργώντας έντονη επιφυλακτικότητα στους επενδυτές της Wall Street για τα «ρίσκα»
που έχει η αγορά μετοχών των άνω εταιριών, όσο και των άλλων εταιριών που οι
επενδύσεις σε ΤΝ οδηγούν σε ανατροπή επιχειρηματικών μοντέλων ολόκληρων κλάδων.
Μείωση των ωρών εργασίας χωρίς
μείωση αμοιβών !
Η οικονομική ιστορία έχει δείξει ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις δεν είναι
υπεύθυνες για τις όποιες συνέπειες νέων τεχνολογιών στις συνθήκες εργασίας,
αλλά αντίθετα οι κυρίαρχες κοινωνικές σχέσεις. Στην πρώτη βιομηχανική
επανάσταση, είχαμε το κίνημα των «λουδιτών» που έσπαγαν μηχανές, ως αντίδραση στις
άγριες συνθήκες εργασίας που βίωναν οι εργάτες. Σήμερα το κρίσιμο ερώτημα είναι
κάτω από ποιες συνθήκες μπορούν να αξιοποιηθούν τα θετικά της ΤΝ επ’ ωφελεία των
εργαζόμενων και συνολικά της κοινωνίας. Σε κινηματικό επίπεδο χρειάζεται να δούμε
τα αναγκαία μέτρα πρόληψης και προστασίας των εργαζόμενων, ενίσχυσης των αμοιβών,
των θέσεων εργασίας, κ.ά., σε συνδυασμό με γενικότερες ριζοσπαστικές αλλαγές σε
πολιτικό επίπεδο.
Εδώ θα περιοριστούμε μόνο στην ανάδειξη αναγκαίων μέτρων στις εφαρμογές της
ΤΝ. Πρωτεύον ζήτημα θεωρούμε την αποφασιστική διεκδίκηση των εργατικών
συνδικάτων, για μείωση ημερήσιου και εβδομαδιαίου χρόνου εργασίας χωρίς μείωση
αποδοχών, με ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης για κάλυψη θεμελιωδών βιοτικών
και πολιτιστικών αναγκών. Σε πρώτη φάση
χρειάζεται γενικευμένη εφαρμογή του 6ωρου και 30ωρης βδομάδας εργασίας, με
προοπτική τη μείωση σε 5ωρο και 25ωρη εργασία. Η μείωση των ωρών εργασίας χωρίς μείωση μισθών, θα απελευθερώσει θέσεις
εργασίας, θα αυξήσει την παραγωγικότητα εργασίας, θα αυξήσεις συνολικά το
εθνικό εισόδημα και θα συμβάλει στη μείωση της ανεργίας. Χρειάζεται επίσης αναβάθμιση
των προγραμμάτων κατάρτισης και επανακατάρτισης στη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών,
καθώς και προγραμμάτων «δια βίου μάθησης» με στόχο την υπέρβαση του «ψηφιακού
αναλφαβητισμού». Εφαρμογή συλλογικών συμβάσεων εργασίας στις ψηφιακές
εφαρμογές, προστασία υγιεινής και ασφάλειας στους χώρους εργασίας, κατοχύρωση
συνδικαλιστικών δικαιωμάτων, κ.ά.
Στο ερώτημα πως μπορούν να γίνουν όλα αυτά και πολλά ακόμη; Αντί άλλης
απάντησης η φράση του Γκράμσι ίσως είναι η πλέον κατάλληλη: «Από την απαισιοδοξία της ανάλυσης στην
αισιοδοξία της δράσης»!!
[1]. Αναλυτικά
βλ. Γιάννης Τόλιος, «Ψηφιακή Επανάσταση: Οι αλλαγές σε οικονομία, κοινωνία,
πολιτική», εκδόσεις ΤΟΠΟΣ, 2021, Αθήνα.
[2]. Αναλυτικά
βλ. «Ναυτεμπορική», 19/2/2026
[3]. Αναλυτικά
βλ. Δημοσθένης Κόλλιας, Χρήστος Γούλας. «Πόσο εκτεθειμένα είναι τα ελληνικά
επαγγέλματα στην Τεχνητή Νοημοσύνη»; Εργασίας ΓΣΕΕ. https://www.inegsee.gr/wp-content/uploads/2025/12/,
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου