ΜΙΑ, ΔΥΟ, ΤΡΕΙΣ....ΠΟΛΛΕΣ ΝΑΥΤΙΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

 

ksipnistere 02/03/2026

Του Γιάννη Σχίζα*

Ο Νίκος Καββαδίας προκάλεσε ή κατέστρωσε πολλές ιστορίες, οι περισσότερες από τις οποίες αναφέρονται σε ένα βιβλίο που συνιστά απογραφή των δρώμενών του. Το βιβλίο το κατασκεύασε ο λογοτέχνης Μήτσος Κασόλας , έχει τίτλο «Ο διάβολος χόρευε μέσα του» και είναι μια συρραφή αφηγήσεων από τη ζωή του Νίκου Καββαδία : «Του ανθρώπου που σκορπούσε το γέλιο γύρω του από διάφορες ιστορίες που διηγιότανε. Αληθινές, φανταστικές; Τρέχα-γύρευε», θα πει ο Χριστόφορος Παπανικολάτος. Από αυτές τις αφηγήσεις διαλέγω μια, γραμμένη από τον Παναγιώτη Κόκκολη :

«Τον βλέπω μια φορά που πηγαίναμε για τη Βενετία ν’ ακουμπάει στην κουπαστή και να κοιτάει με τις ώρες τα βουνά της Αλβανίας. «Τι κοιτάτε κύριε Νίκο, τόσο απορροφημένος;» « Σ’ αυτά τα βουνά το 1940 υπηρέτησα μουλαράς». «Από ναυτικό σε κάναν μουλαρά; Γιατί;» «Όταν πήγα κάποτε να δώσω εξετάσεις στη σχολή για πλοίαρχος, ένας αξιωματούχος εκεί με ρώτησε ‘τον Ναύαρχο του Βασιλικού Ναυτικού τον κύριο Καββαδία , τι τον έχεις‘ , χεσμένο, του απάντησα, και το πλήρωσα»…

Αυτός ήταν μέσες-άκρες ο Νίκος Καββαδίας. Ένας τολμηρός νέος που έβαζε την αλήθεια στο στόμα του – χωρίς να μετανιώνει γι αυτό. Οπωσδήποτε όμως δεν έμοιαζε με κάποιους που κυκλοφορούν «ναυτικές ιστορίες» , σάμπως αυτές που διηγιέται ένας τυχαίος ναυτικός, ένας κυνηγός, ένας ψαράς ή ένας καρδιοκατακτητής γυναικών.

Στο πόνημα του Κωνσταντίνου Μοσχόπουλου ο «Έρωτας και θάνατος στο κρουαζιερόπλοιο Oceanic», οι ιστορίες ξετυλίγονται η μια μετά την άλλη, παρουσιάζοντας στοιχεία υπερβολής, που όμως είναι σε μεγάλο βαθμό αληθινές…

Από πρώτη όψη είναι από τις πολλές που διαδραματίζονται σε πλοία αναψυχής και προκαλούν διάφορους αταξίδευτους με τη χλιδάτη κατάσταση των τραπεζωμάτων και των μπαρ με κοκτέϊλς, με τα ευκαιριακά ειδύλλια και τις καλοδιακοσμημένες δια χρυσαφικών κυρίες — που προσφέρονται σε κατακτητές αρσενικούς , αφειδώς ή με μέτρο… Όμως η υπόθεση με την επί πλοίου καλοπέραση δεν κρατάει πολύ, γιατί αμαυρώνεται και διαπλέκεται με ένα φόνο…

Ο φόνος είναι καλά τεκμηριωμένος ώστε να δείχνει αληθινός και προκαλεί αναζητήσεις που εξάπτουν τη φαντασία και θυμίζουν στον αναγνώστη πολλά , με την εξαίρεση του τέλους της ιστορίας – όπου απουσιάζει η γενική συνέλευση φαινομενικά ενόχων και πραγματικού δράστη του εγκλήματος , κατά πως θέλουν οι περιπέτειες του διάσημου Ηρακλή Πουαρό. Τελικά συλλαμβάνονται δυο γυναίκες, με λεφτά στα χέρια και έναν φόνο στο παθητικό τους. Θρίαμβος για το αστυνομικό δαιμόνιο του Μοσχόπουλου, και μάλιστα με μια πλοκή που δεν θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε σαν εύκολη.

Όμως όλα πάνε καλά, μέσα στην όλη υπόθεση είναι και η επίσκεψη το 1948 στον τάφο του τελευταίου Παλαιολόγου , «του μεγάλου φιλέλληνα και ανθρώπου των περιηγήσεων » , σύμφωνα με τον Πάτρικ Λι Φέρμορ : Του τελευταίου που πήρε μέρος, σεμνά και σιωπηλά , στην απαγωγή του Γερμανού Στρατηγού Κράϊπε, μαζί με άλλους Κρητικούς . Ο Μοσχόπουλος διευκρινίζει τον όρο «ματσακόνι» , προφανώς για τους μη ειδήμονες όπως η αφεντιά μου, αστειεύεται με κάποιον του πληρώματος («τα Αγγλικά του είναι πρώτης τάξης ινστιτούτου Αγγλικών στο Περιστέρι στα τέλη της δεκαετίας του 1960») και αναφέρεται στην έλλειψη ή αποκλεισμό των δορυφόρων σε περίπτωση παγκοσμίου πολέμου : Ένα γεγονός που επαναφέρει στη μόδα ένα αρχαϊκό μέσο ,τον εξάντα, που είναι μέσο προσανατολισμού των πλοίων όταν λείπουν τα άλλα μέσα. Ας σημειωθεί ότι ο εξάντας είναι το εργαλείο που διδασκόμασταν στο σχολείο στο μάθημα της Κοσμογραφίας, και είχε ιδιαίτερη έλξη στον υποφαινόμενο.

ΕΔΩ ΧΕΙΜΩΝΑΣ

Tα Χριστούγεννα στο Βόρειο ημισφαίριο βρίσκονται στην καρδιά του χειμώνα, και αυτός –ίσως – είναι ο λόγος που τα κάνουν σαν γιορτή να ταιριάζουν με τους ναυτικούς. Εννοώ τους ναυτικούς που είναι απομονωμένοι σε διάφορα γεωγραφικά μήκη και πλάτη, που νοσταλγούν την κατάσταση της οικογενειακής γιορτής με τα δώρα, με τα φαγητά, με τις οσμές, που στέλνουν μηνύματα στους απανταχού συγγενείς και φίλους και που εύχονται «και του χρόνου» – δηλαδή να είναι μαζί τους.

Οι ναυτικοί που δοκιμάζονται από τη κακοκαιρία βλέποντας όμως τόσα πράγματα , είναι μια μοναδική περίπτωση εργαζομένων. Στο παρελθόν έτυχε να γνωρίσω τον ναυτικό πατέρα μιας συναδέλφου, που μου διηγήθηκε δυο ιστορίες – που δυστυχώς δεν φρόντισα να της περάσω στο χαρτί. Η μια από αυτές αφορούσε ένα μικρό πιθηκάκι, τον Μάγκυ –μην ψάχνετε την προέλευση του ονόματός του, είναι το monkey,δηλαδή πίθηκος ! Τα μέλη του πληρώματος τον είχαν σαν ζώο pet, τον είχαν συλλάβει στο Βιετνάμ και έπαιζαν διαρκώς μαζί του, αλλά αυτός απήχθη, και μόνο χάρη στην κινητοποίηση όλου του πληρώματος και με ενέργειες του Έλληνα προξένου στη Νέα Υόρκη, επέστρεψε πανηγυρικά στο πλοίο !

Ο καπετάνιος Κωνσταντίνος Μοσχόπουλος δημοσιεύει μέχρι στιγμής τέσσερα βιβλία με τις ναυτικές αναμνήσεις του στα διάφορα λιμάνια . Σε αυτά περιλαμβάνονται αφηγήσεις για περιστατικά που ξεκινούν από τη Παταγονία και την έρημο Ατακάμα, την μοναδική έκταση στη γη που ζει μέσα σε συνθήκες ολοκληρωτικής ανομβρίας αλλά ανθίζει μια φορά κάθε τόσα χρόνια… Στη συνέχεια φτάνουν στην Νέα Ορλεάνη και την Αβάνα, περνάνε από ταξίδια στον Αμαζόνιο και διατρέχουν την Αραβική θάλασσα και την Καλκούτα. Το «Αμαζονία mon amour» του «Καπ’τα» Μοσχόπουλου (σύντμηση που έχει επιβληθεί στο χώρο …) είναι έμπλεο ναυτικών όρων, περιέχει πολιτικές κρίσεις κι ακόμη θυμίζει δόξες παλιές που έζησαν οι τροπικοί χάρις στην επεξεργασία του καουτσούκ : «Σε μία άφιξη στο Μανάους ο υποπλοίαρχος επισκέφθηκε την Όπερα, που εκείνη την εποχή επισκευαζόταν. Είχε χτιστεί στα τέλη του 19ου αιώνα, σε μία εποχή που στο Μανάους υπήρχαν 16 χιλιόμετρα λεωφόρων και ηλεκτρικά τραμ, ενώ την ίδια εποχή στη Βοστόνη τα τραμ τα έσερναν ακόμη άλογα. Ο μοναδικός Καρούζο είχε τραγουδήσει το “Pagliacci”, και η θεϊκιά Άννα Πάβλοβα είχε χορέψει τη “Λίμνη των Κύκνων”. Όλος αυτός ο πλούτος παραγόταν από τη συλλογή του καουτσούκ. Οι εργάτες που μάζευαν το καουτσούκ, οι seringueros, ζούσαν μέσα στη φτώχεια».

Μέσα από μια αφήγηση που είναι χειμαρρώδης έως καθόλου στάσιμη, ο συγγραφέας διανθίζει την όλη κατάσταση με ένα λεπτεπίλεπτο χιούμορ, χωρίς όμως να αποφεύγει εκείνες τις «σκληρές» λεπτομέρειες από κοριτσάκια που καταλήγουν στα μπουρδέλα της Λατινικής Αμερικής…..

Μαζί με το βιβλίο του Μήτσου Κασόλα, ιδού το βιβλίο του Μοσχόπουλου που αποδεικνύει ότι «ο διάβολος χόρευε μέσα του» – μέσα στον Καββαδία και σε κάθε περιπετειώδη άνθρωπο ή απλώς φίλο της περιπέτειας. Ή που ακόμη θα διάβαζε κοντά στο τζάκι, μαγνητισμένος από τις φλόγες και βιώνοντας εκ του ασφαλούς περιπέτειες όχι εγγυημένης ασφάλειας ….