Οι εξελίξεις στο Κέρας της Αφρικής

 

Mε αφορμή την επίσκεψη του ηγέτη της Σομαλιλάνδης, Αμπντιράχμαν Μοχάμεντ Αμπντουλάχι, στο Ισραήλ.

• Γράφει ο Γιώργος Παπαγιαννόπουλος

– ΣΟΜΑΛΙΛΑΝΤ (πρώην Βρετανική αποικία στη Σομαλία).

Στις 26 Δεκεμβρίου 2025, το Ισραήλ αναγνώρισε ως κυρίαρχη την Σομαλιλάνδη, πυροδοτώντας πολυάριθμες συζητήσεις σε όλο το πολιτικό φάσμα.-Τι συνέβη: Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έγινε επίσημα ο πρώτος αρχηγός κράτους μέλους των Ηνωμένων Εθνών που αναγνώρισε επίσημα την ανεξαρτησία της Σομαλιλάνδης, πυροδοτώντας πολυάριθμες αντιδράσεις από τον αραβικό κόσμο και πέρα ​​από αυτόν.

-Η ιστορία της «νέας» χώρας του Κέρατος της Αφρικής: Πρώην βρετανικό προτεκτοράτο, μετά από σχεδόν οκτώ δεκαετίες αποικιακής κυριαρχίας (1884-1960), απέκτησε την ανεξαρτησία της στις 26 Ιουνίου 1960, ενώθηκε με την υπόλοιπη «ιταλική Σομαλιλάνδη» λίγες μέρες αργότερα.

Η ρήξη μεταξύ των δύο πρώην αποικιών συνέπεσε με την πτώση του καθεστώτος του τότε προέδρου Σιάντ Μπαρέ και το ξέσπασμα εμφυλίου πολέμου, προκαλώντας την απόσχιση της Σομαλιλάνδης από το κεντρικό Σομαλικό κράτος.
Στη διεθνή σκηνή, γίνεται λόγος για ένα κράτος του οποίου η κυριαρχία και η νομιμότητα παρέμειναν πάντα ουσιαστικά de facto, καθώς δεν αναγνωρίστηκαν διεθνώς.

Η διφορούμενη θέση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων για τη Σομαλιλάνδη δημιουργεί σημαντική απόκλιση εντός του Αραβικού Συνδέσμου, καθώς ήταν το μόνο μέλος της Συμμαχίας που ποτέ δεν επέκρινε την απόσχιση του πρώην βρετανικού προτεκτοράτου.

Επιπλέον, τα ΗΑΕ έχουν φιλοξενήσει και προεδρεύσει σε συζητήσεις για τη Σομαλιλάνδη, χωρίς ποτέ να λάβουν σαφή θέση, αλλά πάνω απ’ όλα, χωρίς ποτέ να ευθυγραμμιστούν με τα άλλα κράτη μέλη.
Οι διμερείς σχέσεις από το 2016 έως σήμερα ήταν σταθερά αρμονικές: ένα αξιοσημείωτο γεγονός ήταν η υπογραφή ενός οικονομικού σχεδίου που αποσκοπούσε στην αποκατάσταση του στρατηγικού λιμανιού της Μπερμπέρα.

Ο Abdirahman Mohamed Abdullahi (γνωστός και ως Irro), πρόεδρος της Σομαλιλάνδης από τον Οκτώβριο του 2024, έχει αντιμετωπίσει πολλές εσωτερικές προκλήσεις από τότε που ανέλαβε τα καθήκοντά του, συμπεριλαμβανομένων ζητημάτων συνύπαρξης μεταξύ των εθνοτικών ομάδων της χώρας και μιας πολύ εύθραυστης οικονομίας, η οποία θα μπορούσε να υπονομεύσει το μέλλον του έθνους.

Κοιτάζοντας πέρα ​​από τον Ατλαντικό, η θέση της προεδρίας Τραμπ, η οποία δεν έχει αναγνωρίσει τη νομιμότητά της, είναι κρίσιμη. Σύμφωνα με ορισμένες δηλώσεις από το Ρεπουμπλικανικό στρατόπεδο, υπάρχει σκεπτικισμός.

Από αυτή την άποψη, η κατάσταση αποκαλύπτει μια διαφορετική δυναμική, η οποία εξακολουθεί να σημαδεύεται βαθιά από τη διαφθορά και τις συνεχείς συγκρούσεις μεταξύ των φυλών που υπάρχουν στη Σομαλία. Η κυβέρνηση αγωνίζεται να περιορίσει τέτοιες διεισδύσεις. Ωστόσο, η Σομαλιλάνδη έχει διατηρήσει σχετική ειρήνη και δημοκρατική σταθερότητα σε σύγκριση με τη νότια Σομαλία, η οποία συχνά επηρεάζεται από συγκρούσεις.

 Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται στο ίδιο μήκος κύματος με τον Λευκό Οίκο, απορρίπτοντας σθεναρά τις δηλώσεις Νετανιάχου. Άλλες χώρες, όπως η Μεγάλη Βρετανία, η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία, συμμερίζονται την ίδια γραμμή σκέψης. Αυτές οι χώρες διαδραματίζουν βασικό ρόλο στις μελλοντικές εξελίξεις της σύγκρουσης Γάζας-Ισραήλ, όσον αφορά την εφαρμογή και τη συμφωνία σχετικά με τον πόλεμο στη Λωρίδα της Γάζας.

Τελικά, κάθε «πιόνι» στη Μέση Ανατολή θα διαδραματίσει θεμελιώδη ρόλο στη διεθνή σκηνή, όχι μόνο στις αλλαγές που σχετίζονται με τους συνεχιζόμενους πολέμους, αλλά και, πάνω απ’ όλα, στο πώς αυτοί μπορούν να επηρεάσουν τις σχέσεις.

–  Επίσκεψη του ηγέτη της Σομαλιλάνδης, Αμπντιράχμαν Μοχάμεντ Αμπντουλάχι, στο Ισραήλ στις 14 και15/06/26
Σε μια κίνηση που προκάλεσε εκτεταμένες επικρίσεις από αραβικά και αφρικανικά έθνη, ο ηγέτης της Σομαλιλάνδης, Αμπντιράχμαν Μοχάμεντ Αμπντουλάχι, έφτασε στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη την Κυριακή για επίσημη επίσκεψη, η οποία ήταν η πρώτη του είδους της, στο πλαίσιο της προετοιμασίας για το άνοιγμα πρεσβείας στην κατεχόμενη Ιερουσαλήμ.

Αυτή η εξέλιξη αντικατοπτρίζει μια μετατόπιση στις σχέσεις μεταξύ των δύο πλευρών από τις απροειδοποίητες επικοινωνίες σε μια ανοιχτή πολιτική και εταιρική σχέση “ασφαλείας”. Η επίσκεψη έρχεται εν μέσω μιας ταχείας προσέγγισης μεταξύ της Σομαλιλάνδης και του Ισραήλ, μετά την ανακοίνωση του Ισραήλ τον Δεκέμβριο του 2025 για την επίσημη αναγνώριση της περιοχής ως «ανεξάρτητου κράτους», ένα βήμα που έχει προκαλέσει αντιρρήσεις από αραβικές, αφρικανικές και διεθνείς οντότητες, εν μέσω προειδοποιήσεων για τις επιπτώσεις του στην ενότητα της Σομαλίας και τη σταθερότητα του Κέρατος της Αφρικής.

 – Μια «Ιστορική» Επίσκεψη

Το Ισραήλ χαρακτήρισε την επίσκεψη ως «ιστορική», που αντιπροσωπεύει ένα σημείο καμπής στις διμερείς σχέσεις, καθώς ο ηγέτης της Σομαλιλάνδης συναντήθηκε με τον Ισραηλινό Πρόεδρο Ισαάκ Χέρτζογκ σε μια σύνοδο που επικεντρώθηκε στην επέκταση του πολιτικού και  οικονομικού συντονισμού καθώς και σε θέματα ασφαλείας. Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, ο Χέρτζογκ ζήτησε τη μετάβαση από τις «θεωρητικές θέσεις» στον «άμεσο πρακτικό συντονισμό», αναφερόμενος σε αυτό που χαρακτήρισε κοινές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν και οι δύο πλευρές, κυρίως την καταπολέμηση του εξτρεμισμού, τη διασφάλιση της σταθερότητας στο Κέρας της Αφρικής και την προστασία των θαλάσσιων οδών στην Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Άντεν. Αυτές οι δηλώσεις δείχνουν ότι η σχέση μεταξύ των δύο μερών εκτείνεται πέρα ​​από τη διπλωματική διάσταση, καλύπτοντας ευρύτερες στρατηγικές και ασφαλείς πτυχές, ιδίως δεδομένης της αυξανόμενης γεωπολιτικής σημασίας του Κέρατος της Αφρικής, το οποίο έχει θέα σε έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους στον κόσμο.

Την δεύτερη ημέρα της επίσκεψης πραγματοποιήθηκε το επίσημο άνοιγμα της πρεσβείας της Σομαλιλάνδης στην κατεχόμενη Ιερουσαλήμ, ένα συμβολικό και πολιτικό βήμα που έχει επιπτώσεις πέρα ​​από το διμερές πλαίσιο, αντιπροσωπεύοντας αμοιβαία πρακτική αναγνώριση μεταξύ των δύο μερών και εδραιώνοντας την διπλωματική παρουσία σε μια πόλη που η διεθνής κοινότητα αρνείται να αναγνωρίσει ως πρωτεύουσα του Ισραήλ. Από την πλευρά του, ο ηγέτης της Σομαλιλάνδης θεώρησε την επίσκεψη «κρίσιμο σημείο καμπής» στην διπλωματική πορεία της περιοχής, σημειώνοντας ότι οι αρχές του επιδιώκουν διεθνή αναγνώριση και ευρύτερη ενσωμάτωση στο διεθνές σύστημα για πάνω από 35 χρόνια. Πρόσθεσε ότι η περιοχή εκτιμά αυτό που περιέγραψε ως ρόλο του Ισραήλ στην υποστήριξη αυτών των προσπαθειών, εκφράζοντας την ελπίδα για εκτεταμένη πολιτική, οικονομική και ασφαλιστική συνεργασία.

-Οι Ρίζες του Ζητήματος της Σομαλιλάνδης

Το ζήτημα της Σομαλιλάνδης χρονολογείται από το 1960, όταν η περιοχή, τότε βρετανική αποικία, απέκτησε βραχύβια ανεξαρτησία πριν εισέλθει σε πολιτική ένωση με τη Σομαλία, η οποία ήταν αντίστοιχα ιταλική αποικία.

Ωστόσο, οι πολιτικές και οικονομικές εντάσεις μεταξύ του βορρά και του νότου της χώρας σταδιακά κλιμακώθηκαν, ιδίως με κατηγορίες από τις βόρειες ελίτ για περιθωριοποίηση και αποκλεισμό, που κορυφώθηκαν με ένοπλες αντιπαραθέσεις στα τέλη της δεκαετίας του 1980 κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του πρώην προέδρου Μοχάμεντ Σιάντ Μπαρέ.

Μετά την κατάρρευση του κεντρικού κράτους στη Σομαλία το 1991, το Σομαλικό Εθνικό Κίνημα κήρυξε τη μονομερή απόσχιση της περιοχής με την ονομασία «Δημοκρατία της Σομαλιλάνδης» και έκτοτε, οι αρχές της διαχειρίζονται τις υποθέσεις της ξεχωριστά, παρά την έλλειψη επίσημης διεθνούς αναγνώρισης.

Παρόλο που η Σομαλιλάνδη έχει καταφέρει να δημιουργήσει σχετικά σταθερούς διοικητικούς θεσμούς και θεσμούς ασφαλείας σε σύγκριση με άλλες περιοχές της Σομαλίας, η διεθνής κοινότητα παρέμεινε προσηλωμένη στην αρχή της εδαφικής ενότητας της Σομαλίας, καθιστώντας την πρόσφατη αναγνώριση του Ισραήλ μια εξαιρετική εξέλιξη που θα μπορούσε να ανοίξει την πόρτα σε νέες πολιτικές δυναμικές στο Κέρας της Αφρικής.

Εν μέσω αυτών των μετασχηματισμών, η επίσκεψη του ηγέτη της Σομαλιλάνδης στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη φαίνεται να είναι κάτι περισσότερο από ένα απλό διπλωματικό βήμα, αντανακλώντας μια αμοιβαία προσπάθεια αναδιάρθρωσης της ισορροπίας επιρροής στην Ερυθρά Θάλασσα και το Κέρας της Αφρικής, εν μέσω φόβων ότι αυτή η προσέγγιση θα μπορούσε να εμβαθύνει τις περιφερειακές διαιρέσεις και να ανοίξει την πόρτα σε νέες συγκρούσεις για την κυριαρχία και τη διεθνή αναγνώριση.

-Το Κέρας της Αφρικής στους Ισραηλινούς Υπολογισμούς

Οι παρατηρητές πιστεύουν ότι το άνοιγμα του Ισραήλ προς τη Σομαλιλάνδη υπερβαίνει το ζήτημα της διπλωματικής αναγνώρισης, συνδέοντάς το με στρατηγικούς υπολογισμούς στο Κέρας της Αφρικής, το οποίο έχει γίνει πεδίο αυξανόμενου περιφερειακού και διεθνούς ανταγωνισμού.

Η τοποθεσία της περιοχής με θέα τον Κόλπο του Άντεν και κοντά στο Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ της προσδίδει ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς ένα μεγάλο ποσοστό του παγκόσμιου εμπορίου και των διεθνών ενεργειακών προμηθειών διέρχεται από αυτήν την περιοχή.

Οι αναλυτές πιστεύουν ότι η ενίσχυση των σχέσεων με τη Σομαλιλάνδη θα μπορούσε να προσφέρει στο Ισραήλ ένα επιπλέον πλεονέκτημα κοντά στην Ερυθρά Θάλασσα, στο πλαίσιο των προσπαθειών του να επεκτείνει την επιρροή του στην ασφάλεια και τις πληροφορίες πληροφοριών στην περιοχή, ιδίως εν μέσω εντάσεων που σχετίζονται με τη θαλάσσια ναυσιπλοΐα και τον αυξανόμενο ανταγωνισμό μεταξύ των περιφερειακών δυνάμεων,καθώς και της αυξανόμενης ανάγκης του Ισραήλ να βρει νέους εταίρους σε ναυτιλιακούς και ασφαλιστικούς τομείς.

-Αραβική και Ισλαμική Απόρριψη και Προειδοποιήσεις για την Υπονόμευση της Σταθερότητας

Αντίθετα, η κίνηση έχει αντιμετωπίσει ευρεία καταδίκη, με 19 ισλαμικές χώρες να εκδίδουν κοινή δήλωση καταγγέλλοντας την πρόθεση της περιοχής να ανοίξει μια «λεγόμενη πρεσβεία» στην κατεχόμενη Ιερουσαλήμ, θεωρώντας την «κατάφωρη παραβίαση» του διεθνούς δικαίου και της διεθνούς νομιμότητας σχετικά με το καθεστώς της ιερής πόλης.

Η προσέγγιση μεταξύ Σομαλιλάνδης και Ισραήλ έχει επίσης προκαλέσει έντονη κριτική από την κυβέρνηση της Σομαλίας, η οποία ισχυρίζεται ότι η περιοχή αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της επικράτειάς της, θεωρώντας οποιαδήποτε εξωτερική αναγνώριση ως άμεση παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας και απειλή για την ενότητα της χώρας.

Η Μογκαντίσου έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι οι εξωτερικές παρεμβάσεις στις υποθέσεις της περιοχής θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε περαιτέρω αστάθεια σε μια περιοχή που ήδη αντιμετωπίζει απειλές ασφαλείας που σχετίζονται με ένοπλες κινήσεις και πολιτικές κρίσεις.