του Γιάννη Σχίζα
Προσθέστε το topontiki.gr ως προτιμώμενη πηγή στη Google
Add topontiki.gr on GoogleΤο γκράφιτι
Ας ξεκινήσουμε όμως από το γκράφιτι.2
● Ο WD, WildDrawing, γκραφιτάς από το Μπαλί που ζει στην Ελλάδα, με τα πλέον αναγνωρίσιμα σχέδια στην Αθήνα, δηλώνει πως «το γκράφιτι είναι μια μορφή ελεύθερης έκφρασης. Στην πραγματικότητα το street art ανθεί σε μέρη που ο λαός αποδέχεται αυτή τη μορφή έκφρασης».
● Ο street artist Cacao Rocks, στο υπόγειο του Stigma Lab, ζωγραφίζει στον δρόμο για να πάρει πίσω αυτό που του ανήκει – τον δρόμο: «Δεν θέλω να πάρω τίποτα πίσω από κανέναν, αυτοί τα παίρνουν από μας».
● Ο Θοδωρής από την οδό Καλλιδρομίου και κάτοικος που παλεύει για τη γειτονιά μάς λέει ότι στα Εξάρχεια το γκράφιτι πάντα περνούσε κοινωνικά μηνύματα και τώρα πλέον είναι ακόμη πιο πολιτικοποιημένο. Προσθέτει όμως πως «βγαίνουν ποιοτικά πράγματα, άλλα βγαίνουν και πνευματικά και καλλιτεχνικά σκουπίδια» – χωρίς ο ίδιος να προσδιορίζει τι, κατά την άποψή του, συνιστά σκουπίδι…
● Ο Yiakou μας εξηγεί ότι «η street art είναι κατ’ ουσίαν μια ανοιχτή γκαλερί, η οποία δίνει το δικαίωμα στον κάθε άνθρωπο να αγαπήσει ελεύθερα την τέχνη και να επικοινωνήσει ανοιχτά και πνευματικά με τον καλλιτέχνη. Ο ίδιος ισχυρίζεται ότι η δυναμική της τέχνης του δρόμου κρύβει μέσα της την ποιότητα της τέχνης του αιώνα. Όπως είναι λογικό, ο κάθε άνθρωπος, και κατά συνέπεια ο κάθε δημιουργός, ο κάθε λαός κι ο κάθε τόπος, νιώθει και αφουγκράζεται διαφορετικές σκέψεις, διαφορετικά μηνύματα. Η ελληνική street art είναι μια πλούσια επικοινωνιακή τέχνη, η οποία ενωτικά θα μίλαγε με τις λέξεις ελευθερία, έρωτας και επικοινωνία».
● Ο Tarta Ross, επιμελητής της έκθεσης «40 Windoors to Αthενς», συνοψίζει και τη φιλοσοφία της: «Δεν μπορώ να δω το γκράφιτι ως κάτι διακριτό από την Αθήνα. Χτυπάει στον ρυθμό της. Χτυπάει τον ρυθμό της. Τα τελευταία χρόνια η πόλη αυτή έχει αναδειχθεί ως μία από τις πρωτεύουσες του γκράφιτι στον κόσμο και αποτελεί πόλο έλξης πολλών καλλιτεχνών και μελετητών του φαινομένου.
Το γκράφιτι δεν πωλείται, σε αντίθεση με τα περισσότερα πράγματα σ’ αυτήν τη χώρα. Η ίδια αυτή διακίνηση και πρακτική του το καθιστά εχθρό του περιορισμού με πρωτοφανή για τα μέχρι τώρα δεδομένα της τέχνης. Εμπνέεται, αναπνέει και γεννιέται στον δρόμο. Όταν κορεστεί, οδηγεί τους δημιουργούς του σε νέα μονοπάτια, αφού αναπόσπαστο κομμάτι της φιλοσοφίας του είναι η μόνιμη αναζήτηση του επόμενου βήματος…».3
Υπάρχει αναμφισβήτητα ένα υλικό πλούσιο, μέχρι που κατατίθεται σε ταινίες – π.χ. στην ταινία «Η τέχνη του δρόμου και τα Εξάρχεια».4 (https://www.youtube.com/watch?v=i55VXJ2D31g).
Υπάρχουν ακόμη και εισαγόμενες ιδέες που έρχονται για να αφομοιωθούν από την τρέχουσα δημιουργία και να καταλήξουν σε προτάσεις, π.χ. με αφορμή την πρωτοβουλία για ένα μουσείο τέχνης γκράφιτι στο Βερολίνο – ανάλογη πρωτοβουλία έχει αναληφθεί και από εμάς. Το σίγουρό είναι πως μια τέχνη με μερικές δεκαετίες δράση έχει δημιουργήσει και την ιστορία της,
που είναι αναμφίβολα μια πλούσια ιστορία.
Μερικές χαρακτηριστικές όψεις του αθηναϊκού γκράφιτι, όπου νοήματα συγκλίνουν για να αποδώσουν το πνεύμα των καιρών: Στην εικόνα που έχει σχεδιαστεί στην πίσω πλευρά του Θεάτρου στου Ψυρρή από τον καλλιτέχνη WD (WildDrawing), θυμόμαστε ότι «Η ελπίδα πεθαίνει τελευταία» αναλογιζόμενοι τα δεινά της χώρας την τελευταία περίοδο… Είναι αναμφισβήτητα μια τέχνη διαμαρτυρίας για την κατάσταση που βιώνει ο ελληνικός λαός.
Η δυναμική της αλληλεγγύης κοσμεί μια άλλη επιφάνεια του αστικού χώρου. Στην οδό Κωλέττη εκτίθεται ένα δείγμα γραφής – του καλλιτέχνη Ino: Είναι ο ένας που σώζει τον άλλο – προϊόν του πνεύματος αλληλεγγύης που δεσπόζει στις ημέρες μας.
Ας σημειωθεί ότι ο Ino είναι street artist με αναγνωρισμένη δράση σε πολλές πόλεις του κόσμου.
Ο καλλιτέχνης Αλέξανδρος Βασμουλάκης εκφράζει μια ονειροπόλο διάθεση που μπορεί να σταθεί και στις μικρές διαστάσεις του έργου. Το έργο του είναι μαυρόασπρο με πινελιές κόκκινου – που τονίζουν αυτό που θέλει να πει ή να υπαινιχθεί…
Σε ένα έργο του 2013, με τίτλο «Δε λέω, καλά περνάω», στη διασταύρωση Μ. Αλεξάνδρου και Μυκηνών γωνία, ο Βασίλης Μαργκοσιάν σαρκάζει τα «ελαφρά θέματα» δείχνοντας έναν άνθρωπο φυλακισμένο. Είναι μια ευθεία βολή στην κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η χώρα, δοσμένη μέσα από μια αντίθεση: την αντίθεση ενός συμβατικού περιβάλλοντος με όλα τα «καθώς πρέπει» στοιχεία, με την προσωπική δυστυχία ενός ανθρώπου που είναι εγκλωβισμένος στην τρέχουσα δυσπραγία.
Επιδάφεια τέχνη
Αλλά από αυτόν τον απολογισμό της «δημόσιας τέχνης» δεν μπορούμε να παραλείψουμε τα πατώματα, την «επιδάφεια τέχνη». Στην Αθήνα είναι η πλέον ασυνήθιστη, δεδομένου ότι ελάχιστοι ασχολούνται μαζί της. Και όμως, στην οδό Φωκίωνος Νέγρη υπάρχει ένα δείγμα αυτής της γραφής, που δεν προσεγγίζει μεν τα όρια της τέχνης – περισσότερο είναι μια επικήδεια σχέση –, αλλά υποδηλώνει μια αρχή.
Ο σκοπός του «δράστη» αυτής της εγγραφής δεν ήταν να απασχολήσει έναν τοίχο και δεν ήταν εξωραϊστικός – και δεν απέβλεπε παρά στο να τιμήσει έναν νεκρό. Όμως φόρμες επιδάφειας τέχνης μπορούμε να αναγνωρίσουμε σε διάφορες περιστάσεις, όταν με τη διακόσμηση παράγεται ένα αποτέλεσμα πρόσχαρο, φιλικό για τους πολίτες (Κοζάνη). Έναν ωραίο συσχετισμό πόλης και φυσικού περιβάλλοντος βλέπουμε στην εν όψει διακόσμηση, που εν πολλοίς είναι φυσική.
Εννοείται ότι αυτές οι φόρμες, και μάλιστα σε ακραιφνώς καλλιτεχνικές διαστάσεις, εμφανίζονται και ευημερούν σε άλλες περιοχές του κόσμου, όπου προσλαμβάνουν πιο καθάριες μορφές. Π.χ. στη Χαϊδελβέργη. Σε έναν συγκερασμό διακόσμησης και πρασινίσματος της πόλης, βλέπουμε δομές προερχόμενες από το Λονδίνο.
Ο Jullian Beever συμμετέχει στη δραστηριότητα που κάποιοι ονομάζουν Chalk Art, που όμως στην πραγματικότητα πρόκειται για μια αστική Land Art: Που παράγει εντυπωσιακές τρισδιάστατες φιγούρες στο αστικό δάπεδο των δυο διαστάσεων.
Αν βγάλουμε στην άκρη τον εντυπωσιασμό που υπάρχει πίσω από αυτές τις φόρμες, τότε αναμφίβολα έχουμε μια τεχνική που προσδίδει βάθος σε αβαθή πράγματα ή νόημα σε πράγματα στερούμενα παντελώς τέτοιου. Είναι – ή μπορεί να είναι – τέχνη της διεύρυνσης του πλαισίου των πόλεων ή τουλάχιστον είναι διακόσμηση…
Το αστικό δαπεδοτοπίο, από ένα ουδέτερο στοιχείο της πόλης, το οποίο κάπου – κάπου επαινούμε για τη διακοσμητική του αξία (π.χ. λιθόστρωτα του Πικιώνη), μπορεί να αναβαθμίζεται ή να δίνει τη δυνατότητα ενός νέου πεδίου καλλιτεχνικής παραγωγής. Αυτό είναι το μήνυμα του Beever και όχι απλώς η δεξιότητα να δίνει «στέρεο» εικόνες στον δισδιάστατο χώρο.
Ο Edgar Mueller, Γερμανός καλλιτέχνης, διακοσμεί το αστικό δαπεδοτοπίο με ποικίλα θέματα, προσδίδοντας όμως σε αυτό διάσταση και φαντασία, φέρνοντας τη φύση μέσα στην πόλη.
* Ο Γιάννης Σχίζας είναι συγγραφέας
Σημειώσεις
2. http://fanpage.gr/afieromata/15-apo-ta-kalitera-gkrafiti-tis-athinas-me-vathitero-noima/
3. Tarta Ross, επιμελητής της Έκθεσης «40 windows to Athens»
4. Γιάννη Σχίζα, περιοδικό «Οικοτοπία», «Ασκήσεις οικοτουριστικής ορθότητας», τεύχος 21, Απρίλιος 2002
Διαβάστε επίσης:
Η τέχνη παράγων μετασχηματισμού του αστικού περιβάλλοντος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου