Ημέρες ορειβασίας

Ημέρες ορειβασίας

Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2026

Ημέρες διατροφής

 


Δημοσιεύτηκε στο ΠΟΝΤΙΚΙ

τεύχος 2465
19/11/2026
20.11.202606:30
diatrofi new

Προσθέστε το topontiki.gr ως προτιμώμενη πηγή στη Google

Add topontiki.gr on Google

Ο Γούντι Άλεν μιλούσε για τις «Radio days» στο ομώνυμο φιλμ διαπιστώνοντας πόσο αυτές οι ημέρες ήταν πρωτοποριακές μέσα στο παραδοσιακό σύστημα επικοινωνίας. Εμείς θα μιλήσουμε για μια μόνο Ημέρα, πιο σημαντική και μεταβλητή, όπως είναι η Ημέρα της Διατροφής. Που έχει έτος εισαγωγής το 1979, που είναι από τις πρώτες που εισήχθησαν στο παγκόσμιο εορτολόγιο, που μας φέρνει αντιμέτωπους με όλες τις εκφάνσεις της κατανάλωσης: την υπερκατανάλωση και την υποκατανάλωση.

Θα επαναλάβουμε λοιπόν μια διαπίστωση που είναι απολύτως χρήσιμη για τους παραπέρα συλλογισμούς μας: ότι το φαγητό δεν είναι απλώς μια διαδικασία πρόσληψης «χρήσιμων» υλών, είναι επί πλέον μια θεμελιακή απόλαυση. Ότι, εκτός από τις επιταγές της γεύσης, υπάρχουν και οι επιταγές της υγείας, της αισθητικής, της καλής αφομοίωσης. Ότι καλό είναι να αποφεύγουμε τη «μονοκαλλιέργεια» της γευστικής αίσθησης και την αδιαφορία του «χρονικού βάθους» των συνεπειών των τροφίμων.

Αναμφίβολα το ιπποκράτειο σκεπτικό «η τροφή είναι το φάρμακό σου» απηχεί το βάθος των γνώσεων κάθε συγκεκριμένης εποχής. Αξιομνημόνευτο όμως είναι και το «περιβάλλον» της διατροφικής λειτουργίας: Η τροφή που προσλαμβάνεται μοναχικά και αγχωτικά στο μεσοδιάστημα δύο εργασιακών περιόδων, η γρήγορη τροφή των ταχυφαγείων με τις αντιαισθητικές σάλτσες που θυμίζουν εκκρίσεις του παχέος εντέρου, μιλάνε για τον υπαρκτό πολιτισμό πολύ περισσότερο από διάφορα τεχνουργήματα και κατασκευές. Ακόμη υπάρχει και το ζήτημα της νοθείας των τροφίμων.

Μια φορά κι έναν καιρό υπήρχε μια έντονη κριτική της κρεοφαγικής κουλτούρας του Πρώτου Κόσμου, η οποία βασιζόταν στο ότι μεγάλες ποσότητες φυτικών ζωοτροφών εξάγονταν «από το πιάτο» των τριτοκοσμικών χωρών και μετασχηματίζονταν σε κρέας για τα τσιμπούσια των Δυτικών καλοζωιστών – έστω και αν αυτό στοίχιζε στους τελευταίους αυξημένα επίπεδα χοληστερίνης. Τι έγινε όλη αυτή η πολεμική των δεκαετιών του 1980 και του 1990, που εκφραζόταν με το σύνθημα «το κρέας μας – ο λιμός τους», κατά πώς έλεγε ο επικεφαλής των Γάλλων Οικολόγων Ρενέ Ντυμόν;

ADVERTISING

Αξίζει να αναφερθεί εδώ ότι ένα σύνολο αφρικανικών χωρών, στις οποίες οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις έπαιζαν σημαντικό ρόλο για την προμήθεια της εγχώριας αγοράς, όταν ζήτησαν ένα 0,3% του προϋπολογισμού της Ε.Ε. – ψίχουλα δηλαδή! –, είδαν την πρότασή τους να απορρίπτεται, με κύρια ευθύνη των Μπερλουσκόνι και Σαρκοζί!

Σκάνδαλα

Τα διατροφικά σκάνδαλα είναι προϊόντα της αγοράς και του ανταγωνισμού, όπου συχνά το «χειροτερότερο» ανταγωνίζεται επιτυχώς το «χειρότερο».

● Τον 2ο αιώνα μ.Χ. ο περίφημος ιατρός Γαληνός δήλωνε ότι γνώριζε πολλούς χασάπηδες και εστιάτορες που πουλάγανε, αντί χοιρινού, ανθρώπινο κρέας, δεδομένου ότι το δεύτερο είχε γευστική ομοιότητα με το πρώτο!

● Στο Μαρόκο της δεκαετίας του 1980 μια μεγάλη νοθεία του ελαιολάδου κόστισε στην κοινωνία 50 θανάτους και εξήγειρε τόσο πολύ την κοινή γνώμη, ώστε να οδηγήσει στην αγχόνη αρκετούς λαδέμπορους.

● Στην Ευρώπη της δεκαετίας του 1990 το σκάνδαλο των τρελών αγελάδων ήταν πρωτίστως ένα σκάνδαλο νοθείας φυτικών ζωοτροφών με κρεατάλευρα, πράγμα που μετέτρεπε τα χορτοφάγα ζώα σε σαρκοβόρα και κατέληγε να θίγει τη δημόσια υγεία.

● Στο Βέλγιο του 2000 κάποιοι συλλέκτες αποβλήτων (καμένων) ορυκτελαίων (!) είχαν τη φαεινή ιδέα μιας «ανακύκλωσης», δεδομένου ότι ανέθεσαν στους μηχανισμούς αφομοίωσης των πουλερικών την επεξεργασία των επικίνδυνων διοξινών που αναπτύσσονταν στα «ληγμένα» λάδια. Τελικά οι διοξίνες ή τα κοτόπουλα δεν έπαθαν τίποτε, όμως δεν συνέβη το ίδιο με τους καταναλωτές…

Τα ηλιέλαια που υπεισέρχονται στις μαγιονέζες, στις κονσέρβες ψαρικών, στις σαλάτες σε κεσεδάκι ή σωληνάριο, στα τσιπς και στα τηγανιζόμενα αρτοσκευάσματα, συνθέτουν μια κατάσταση δυσάρεστη: που αφήνει την ποιότητα ζωής «μετεξεταστέα», που αμφισβητεί τη βιομηχανία διατροφής και τους διαφημιστικούς της ισχυρισμούς, που επιβεβαιώνει την ανεπάρκεια αλλά και την αναγκαιότητα των δημόσιων ελεγκτικών μηχανισμών. Είναι μια κατάσταση που χαστουκίζει τους νεοφιλελεύθερους Νεάντερταλ και τις κουτοπόνηρες εμμονές τους στις αυτοδιορθωτικές διαδικασίες της αγοράς…

Ελλάς το μεγαλείο σου

Τα «παιδιά μιας κάποιας ηλικίας» θυμούνται τις μεταπολεμικές αναφορές στο «λιτοδίαιτον του Έλληνος», που υποδήλωνε τη φύση του Έλληνα ως ελλιποβαρούς και ολιγοφάγου όντος…

Μια άλλη, μάλλον ψυχαναλυτική έκφραση, το λεγόμενο «κατοχικό σύνδρομο», επεδίωκε να εξηγήσει τη βουλιμική πρόσληψη τροφής ως αποτέλεσμα υποσυνείδητης φοβίας για νέα ξενική κατοχή…

● Κάποτε το παιδί που πέταγε ένα κομμάτι ψωμί στον δρόμο κινδύνευε «να τις αρπάξει» από τον πρώτο παρατυχόντα ενήλικο, υπό την επιδοκιμαστική συναίνεση όλων των ενηλίκων.

● Κάποτε ο Τζίμης ο Τίγρης – αθλητής των δεκαετιών του 1950 και του 1960 με επιδόσεις σε αυτοσχέδια αθλήματα, όπως το σπάσιμο τσιμεντόλιθων επί της κεφαλής του (!) – έβαζε τον «ιμπρεσάριό» του να περιφέρει στο τέλος της παράστασης έναν δίσκο «για τη φασολάδα του αθλητή»!

● Κάποτε στην Ελλάδα, το «ψωμί» ήταν μπροστά από την «παιδεία» και την «ελευθερία», σε αντίθεση με τη Γαλλία, όπου οι δημοκράτες μιλούσαν πρώτα για το «μπιφτέκι του λαού»…

● Μεταγενέστερα υπήρξαν φίλαθλοι που προτιμούσαν να βρίζουν (συνήθως τον λάινσμαν) με ένα υβρεολόγιο εμπνευσμένο από τη γερμανική Κατοχή – τουτέστιν να χρησιμοποιούν τον όρο «ψωμόλυσσα»! Οι μνήμες του χειμώνα 1941 – 42, μνήμες γενικής επίταξης των τροφίμων, ήταν ακόμη ισχυρές, τουλάχιστον στο ελληνικό υποσυνείδητο.

Τα χρόνια όμως πέρασαν. Η μετα-κατοχική αξία της υποχρεωτικής «ολικής κατανάλωσης» της τροφής, χωρίς εγκατάλειψη στην άκρη του πιάτου ή απόρριψη στα σκουπίδια, άρχισε να αποδυναμώνεται. Η επακόλουθη καταναλωτική κοινωνία έφερε νέες βουλιμικές πρακτικές. Η δικαιολογία των «κατοχικών στερητικών συνδρόμων» άρχισε να ακούγεται λιγότερο, ενώ η χοληστερίνη μπήκε στο «πρώτο τραπέζι» της νεοελληνικής πίστας προβλημάτων.

Σε αντίθεση με τους μεγαλομεσαίους, που είχαν παράδοση εδεσματολογικής παιδείας, οι μικρομεσαίοι μπήκαν στο γήπεδο του εδεσματολογικού μπονβιβερισμού κυρίως διαμέσου των τηλεοπτικών προγραμμάτων, που εντρυφούσαν σε νέες ή παραδοσιακές γαστριμαργικές συνθέσεις. Ο συνδυασμός πολλαπλών προτάσεων τροφής – με σάλτσες, πρωτεΐνες, φασολάκια Βοιωτίας, που θα ’λεγε ο Χάρρυ Κλυνν – πήγε «κουτί» με τις δραστηριότητες περικοπής θερμίδων και τα προγράμματα υγιεινής διατροφής, παράγοντας έναν νέο μπονβιβερισμό και ρίχνοντας «μαύρη πέτρα» στην παραδοσιακή απλότητα της τροφής.

Στην Ελλάδα εμφανίστηκε το κίνημα slow food – «αργή τροφή» δηλαδή – ως αντίβαρο στην ταχυφαγία και προχειροφαγία της εποχής: Ήταν ο αξέχαστος Γιάννης Καλαϊτζής με τη «Γαλέρα» που επιχειρούσε να μας οργανώσει στην αργή τροφή χρησιμοποιώντας τις «Γιάντες», ένα «σικ» εστιατόριο των Εξαρχείων.

Το νέο στυλ διατροφής χαρακτηρίστηκε από την άνευ τύψεων απόρριψη τροφίμων στα σκουπίδια. Είναι χαρακτηριστικό ότι στη Βρετανία μια έκθεση της κυβερνητικής οργάνωσης WRAP, μόνο για το 2007, βεβαίωνε ότι οι Βρετανοί απορρίπτουν το 1/3 των αγοραζόμενων τροφίμων στα σκουπίδια. Στην Ελλάδα το WWF συνεργαζόταν με σειρά ξενοδοχείων για τον περιορισμό της σπατάλης.

Στις ημέρες μας είναι χαρακτηριστική η περίπτωση της Κύπρου, όπου τελευταία παρατηρείται μια πρακτική «αλληλεγγύης» σ’ αυτούς που στερούνται διατροφής. Η αλληλεγγύη αυτή οργανώνεται μέσω του ιστότοπου foodconnect.foodprintcy.eu και αναζητά ως ενδιαφερόμενα μέρη επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της φιλοξενίας και του τουρισμού, καθώς και εκπρόσωπους μη κερδοσκοπικών οργανισμών.

Τσικνο -Thursdays

Οι Tσικνοπέμπτες βέβαια δεν χάνουν την αίγλη τους. Όμως ένα κομμάτι του ελληνικού λαού λόγω στερήσεων πλησιάζει στο σενάριο ενός παλιού ελληνικού έργου, που διαδραματίζεται επί γερμανικής Κατοχής με πρωταγωνιστή τον Θανάση Βέγγο. Ο οποίος, πεινάλας ων, παρακαλεί κάποιον ταβερνιάρη να του επιτρέψει να πλευρίσει μια κατσαρόλα που εκπέμπει τις ηδονικές οσμές βραζόμενου κουνελίου και εκεί, «εν φαντασία και άρτω» – κατά πώς θα έλεγε ο Καβάφης – να ζήσει την ψευδαίσθηση της κρεοφαγίας μασουλώντας ψωμί…

Με κάτι τέτοιες ιστορίες φέρνω στο νου την μπλούζα κάποιου Ελληναρά σε μουσείο, που διακήρυσσε σε απλά ελληνικά «When you were discovering the meat we already had cholesterol» – «Όταν εσείς (οι Δυτικοί, οι μη Έλληνες) ανακαλύπτατε το κρέας, εμείς ήδη είχαμε χοληστερίνη»… Η Ελλάδα, χώρα με 60 εκατομμύρια στρέμματα βοσκοτόπων, θα μπορούσε να κάνει κτηνοτροφικές εξαγωγές, όμως τα «κατάφερε» την περίοδο 2009 – 2015, οπότε η παραγωγή ήταν συνεχώς πτωτική, ενώ το 2020 η παραγωγή συρρικνώθηκε περαιτέρω παρουσιάζοντας μείωση της τάξεως του 3%.

Δυο τινά έπρεπε να γίνουν: ή άρνηση του ΟΠΕΚΕΠΕ και ανασυγκρότηση της ελληνικής κτηνοτροφίας ή συνειδητή και μεγάλης κλίμακας στροφή στη μεσογειακή διατροφή. Δεν έγινε τίποτε από τα δύο. Και φτάσαμε εδώ που φτάσαμε, με έναν κόσμο να νοσταλγεί ενδόμυχα 1, 2, 3… πολλές Τσικνοπέμπτες. Όπως έλεγαν κάποτε, 1, 2, 3… πολλά Βιετνάμ!

Η διατροφή, επισήμως

Το πάλαι ποτέ τα εγχειρίδια οικονομικών επιστημών έλεγαν ότι η διατροφή καταλαμβάνει μικρό μέρος της συνολικής καταναλωτικής δαπάνης και δεν είχαν πολύ άδικο. Από την άλλη πλευρά η υποκατανάλωση, η πείνα και ακόμη χειρότερα ο λιμός ενδημούν σε χώρες που στερούνται πλουτοπαραγωγικών πηγών ή τυγχάνουν εκμετάλλευσης από στυγνούς ιμπεριαλιστές.

Χώρες που έχουν παραχωρήσει εκατομμύρια στρέμματα σε ξένους κύκλους βρίσκονται στη δύσκολη κατάσταση να παρακολουθούν τον εγχώριο πλούτο να ενισχύει το διεθνές εμπόριο – χωρίς αυτές να έχουν κάποιο όφελος. Σε αυτήν την κατάσταση ο καταναλωτής αισθάνεται βαλλόμενος πανταχόθεν και αδύναμος να προσφύγει σε λύσεις – πλην της μετανάστευσης. Αυτή, με λίγα λόγια, είναι η πρόσφατη ιστορία πολλών αφρικανικών χωρών.

Πολλές συζητήσεις έγιναν τελευταία για τη χρησιμοποίηση επεξεργασμένων εντόμων στη διατροφή – μόνο η Ιταλία τάχθηκε εναντίον. Εν τω μεταξύ μια νέα επιδημία προέκυψε – και μάλιστα αυτές τις ημέρες – η οποία προσέβαλε τα σούπερ μάρκετ επτά χωρών και ονομάσθηκε χάκινγκ επί της διατήρησης τροφίμων. Η πρακτική αυτή πέτυχε να ανυψώσει τη θερμοκρασία ιδιαίτερα των κρεάτων στους 50 βαθμούς, με τελικό αποτέλεσμα την καταστροφή τους. Ως ελληνική συμμετοχή είχαμε και ένα κρεοπωλείο στην Κηφισιά, αλλά δεν το πολυλέμε…

Ο Τύπος εμφανώς έδωσε μικρή έως μικρότατη σημασία στην είδηση. Τι μπορούμε να πούμε σ’ αυτήν την περίπτωση; Προς το παρόν, ας πούμε ότι ο ηλεκτρονικός πόλεμος με τους ηλεκτρονικούς ρέμπελους δεν πάει καλά – και στο μέλλον βλέπουμε…

*Ο Γιάννης Σχίζας είναι συγγραφέας

Όσο μπορείς

Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την κατανάλωση που θέλεις –

τούτο τουλάχιστον προσπάθησε

όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις

μες την πολλή συνάφεια των πολυκαταστημάτων τους

μες σταις πολλαίς ανόδους των τιμών

μες σταις πολλαίς εκπτώσεις κι ευκαιρίες.

Μην την εξευτελίζεις πιαίνοντας

γυρίζοντας συχνά και αγοράζοντας

προϊόντα με codebar 400 έως 440

ώσπου με αυτή την καθημερινήν ανοησία

μ@λ@κ@ να σε πουν ευθέως

Γιάννης Σχίζας

(Ο Καβάφης απευθυνόμενος σε φίλους και εχθρούς)

Διαβάστε επίσης:

Η αδύναμη υπερδύναμη

Δεύτερο μέρος- Ο Τίβερης θα γίνει κολυμβήσιμος!

Γερμανικά κατορθώματα

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου