Ημέρες ορειβασίας

Ημέρες ορειβασίας

Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026

«Θεόκτιστα και χειροποίητα»: Ζητείται ρητή προστασία των ξερολιθικών κατασκευών στα νέα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια

 

 

18 Νοεμβρίου 2026

 

 

Tο βιβλίο «Θεόκτιστα και χειροποίητα: Νομική προστασία του αγροτικού πολιτιστικού τοπίου των Κυκλάδων» (Εκδόσεις Νεφέλη) παρουσιάστηκε στο κτήριο της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ) τη Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026. Πρόκειται για τα Πρακτικά της ημερίδας της 26ης Σεπτεμβρίου 2025, σε επιμέλεια της Μαρίας Καραμανώφ. Η υβριδική εκδήλωση διοργανώθηκε από την ΕΛΛΕΤ και το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας.

 

Στόχος ήταν να επισημανθεί ότι η προστασία του αγροτικού πολιτιστικού τοπίου των νησιών είναι νομική και ηθική υποχρέωση, ενόψει της ολοκλήρωσης των νέων Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ). Οι ομιλητές ζήτησαν να περιληφθούν στα ΤΠΣ ρητοί όροι που θα απαγορεύουν κάθε κατασκευή που καταστρέφει ξερολιθιές και αναβαθμίδες.

 

Η εκδήλωση ξεκίνησε με το καλωσόρισμα της Ιδρύτριας και Προέδρου της ΕΛΛΕΤ, Λυδίας Καρρά, η οποία τόνισε ότι για την ΕΛΛΕΤ οι ξερολιθιές -πέραν των άλλων ευεργετικών ιδιοτήτων για το τοπίο, το κλίμα και την πολιτιστική κληρονομιά- αποτελούν την ταυτότητα του Αιγαίου.

 

Η Ελένη Μαΐστρου, αρχιτέκτων, ομότιμη καθηγήτρια ΕΜΠ και πρόεδρος του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς της ΕΛΛΕΤ, υπενθύμισε ότι τα ΤΠΣ ορίζουν περιοχές προστασίας και κανόνες δόμησης και χρήσεων γης. Τόνισε ότι η καταστροφή των ξερολιθιών επιτείνεται από την εκτός σχεδίου δόμηση και ότι οι αναβαθμίδες είναι απαραίτητες για την αντιπλημμυρική προστασία, τη συγκράτηση του νερού και την αγροτική παραγωγή.

 

Η Μαρία Καραμανώφ, επιμελήτρια της έκδοσης, πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας και αντιπρόεδρος επί τιμή του ΣτΕ, υποστήριξε ότι η προστασία ισχύει παντού, με βάση το Σύνταγμα, τον ν. 1650/1986 και τις διεθνείς συμβάσεις που έχει κυρώσει η χώρα. Η παράλειψή της στα ΤΠΣ θα αποτελούσε κατά την ίδια μη νόμιμη παράλειψη.

 

Ο Θεόδωρος Χίου, δρ Νομικής, δικηγόρος παρ' Αρείω Πάγω, καθηγητής του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής και πρόεδρος της Εταιρείας Τηνιακών Μελετών, ανέλυσε το νομικό πλαίσιο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, στην οποία ανήκει η τέχνη της ξερολιθιάς. Υποστήριξε ότι η προστασία της καλύπτει και τις ίδιες τις κατασκευές. Ο Γεώργιος Καρρής, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Περιβάλλοντος του Ιονίου Πανεπιστημίου και διευθυντής του Ερευνητικού Ινστιτούτου Βιοεπιστημών, Βιοτεχνολογίας, Επιστήμης Τροφίμων και Περιβάλλοντος, αναφέρθηκε στον οικολογικό ρόλο των αναβαθμίδων για το έδαφος και τη βιοποικιλότητα. Πρότεινε να αντιμετωπίζονται ως «μονοπάτια βιοποικιλότητας» και θεωρήθηκε από όλους ιδιαίτερα σημαντικό να τεθεί το θέμα στα Υπουργεία Ενέργειας και Αγροτικής Ανάπτυξης. Ο Ιάκωβος Μαθιουδάκης, αναπληρωτής καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ και δικηγόρος, τόνισε ότι η προστασία παραμένει σε ισχύ και σε συνάρτηση με τη βιώσιμη ανάπτυξη.

 

Η Κωνσταντίνα Παπαγεωργίου, αρχαιολόγος και ιδρυτικό μέλος του πολιτιστικού και περιβαλλοντικού συλλόγου ΑΜΠΑΣΑΔΑ με έδρα την Τήνο, παρουσίασε την καταγραφή του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου, που διανεμήθηκε στους παρευρισκομένους. Σύμφωνα με αυτήν, ο ν. 1650/1986 (άρθρο 19, όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 3937/2011) κατονομάζει ως προστατευόμενα στοιχεία του τοπίου τις αναβαθμίδες, τους πέτρινους φράχτες, τα μονοπάτια και τις κρήνες. Στο ίδιο πλαίσιο, η αγροτική νομοθεσία (ΦΕΚ Β΄ 5740/2024, εφαρμογή της Αιρεσιμότητας στην ΚΑΠ) απαγορεύει την καταστροφή ξερολιθιών και αναχωμάτων στα όρια των αγροτεμαχίων. Οι ξερολιθικές κατασκευές των Κυκλάδων είναι κατά κανόνα παλαιότερες του 1830, οπότε εμπίπτουν και στον ορισμό των αρχαίων μνημείων του ν. 4858/2021. Ρητές απαγορεύσεις υπάρχουν ήδη στα διατάγματα για τη Μύκονο (ΦΕΚ Δ΄ 243/2005) και την Τήνο (ΦΕΚ Δ΄ 160/2003) και στο Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο Πάρου (ΦΕΚ ΑΑΠ 148/2012). Σε διεθνές επίπεδο, η προστασία στηρίζεται στις Συμβάσεις της UNESCO του 1972 (ν. 1126/1981) και του 2003 για την άυλη κληρονομιά (ν. 3521/2006), στη Σύμβαση της Γρανάδας (ν. 2039/1992) και στη Σύμβαση της Φλωρεντίας για το Τοπίο (ν. 3827/2010). Η κ. Παπαγεωργίου επισήμανε επίσης την πίεση που δέχεται το τοπίο από τη μετατροπή ξερολιθικών κτισμάτων σε κατοικίες και από τη διάνοιξη δρόμων, με αφορμή την περίπτωση της Πάνω Στράτας Καρδιανής Τήνου. Ο Περικλής Δουβίτσας, εκδότης των Πρακτικών της ημερίδας, ανέδειξε τη σημασία της εκπαίδευσης και της τοπικής γαστρονομίας ως μοχλού βιώσιμης ανάπτυξης.

 

Η ΕΛΛΕΤ καλεί την πολιτεία, τους μελετητές και τις τοπικές αρχές να ενσωματώσουν την προστασία των ξερολιθικών κατασκευών στα ΤΠΣ όσο υπάρχει ακόμη χρόνος.

 

 

Για περισσότερες πληροφορίες, επικοινωνήστε με τα γραφεία της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Περιβάλλοντος & Πολιτισμού:

κα Κ. Στεμπίλη - Τηλ: 210 - 32 25 245 & 210 - 32 26 693. / E-mail: k.stebili@ellet.gr / www.ellet.gr    

 

Κατερίνα Στεμπίλη MA, MPhil

Υπεύθυνη Επικοινωνίας

 

 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

Περιβάλλοντος και Πολιτισμού

Τριπόδων 28, 105 58 Αθήνα

T. 210 3225245 εσωτ. 2

k.stebili@ellet.gr  

www.ellet.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου