ΝΟΘΕΙΑ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ

 

Του Γιάννη Σχίζα

Δρόμος της Αριστεράς 

Ο Κώδικας του Βασιλιά  των Βαβυλωνίων Χαμουραμπί (1792-1750 πΧ) τιμωρούσε την ενυδάτωση (κοινώς το νέρωμα !  ) της μπύρας με το θάνατο διά πνιγμού, αλλά αυτό δεν μπόρεσε να αναχαιτίσει  τα κρούσματα νοθείας : Το διατροφικό  σκάνδαλο με τα ακατάλληλα βραζιλιάνικα κρέατα  συνεχίζεται ακόμη και σήμερα , διαρκώντας από το σωτήριο έτος  2017. Πρόσφατα οι ελληνικές  κτηνιατρικές υπηρεσίες προχώρησαν στην κατάσχεση και καταστροφή ενός ολόκληρου φορτίου με κονσερβοποιημένο τόνο από την Τουρκία, βάρους 19.448 κιλών… Μεταξύ άλλων υπάρχει σε εκκρεμότητα   το «αίτημα» της παρασκευής γιαουρτιού από σκόνη γάλα, κάτι που στις σημερινές συνθήκες είναι ποινικό αδίκημα….

Πριν   μερικά χρόνια  ένα σοκολατοειδές παρασκεύασμα από αυτά που φέρνουν τον παράδεισο στα σαγόνια ευσταλών νέων , αποσύρθηκε από την αγορά 55 χωρών, λόγω εντοπισμού μικρού κομματιού πλαστικού μέσα στη φαγώσιμη μάζα από κάποιον Γερμανό καταναλωτή. Η ζημιά  ήταν τεράστια για την παραγωγό εταιρεία, που είχε έδρα την Ολλανδία και πολλές φιλοδοξίες στη διεθνή αγορά, όμως ταυτόχρονα η αυτοδιαφήμισή της δεν ήταν αμελητέα: Η «κοινωνικά ευαίσθητη και εύθικτη επιχείρηση», που θυσίαζε τεράστιες ποσότητες προϊόντων λόγω μιας και μοναδικής καταγγελίας και προχωρούσε σε επανέλεγχο των παραγωγικών της διαδικασιών, επιδείκνυε υψηλότατα επίπεδα εταιρικής ευθύνης... Με τον τρόπο αυτό η εταιρεία αντιμετώπιζε ένα μέρος του κόστους της απόσυρσης!

 

     Η περίπτωση μιας τέτοιας συμπεριφοράς, που μάλιστα δεν αποδεικνύεται θανατηφόρα στη μακροπρόθεσμη περίοδο, δεν είναι μοναδική. Πριν από αρκετά χρόνια η εταιρεία Περιέ είχε αποσύρει τεράστιες ποσότητες μεταλλικού νερού, γιατί μέσα σε ορισμένες παρτίδες είχε ανιχνευθεί βενζόλιο. Αφήνουμε βεβαίως στην άκρη την περίπτωση των τρελών αγελάδων - που οδήγησε σε μια κανονική Ηρωδιάδα εκατομμύρια ζώα. Όπως επίσης την περίπτωση των βελγικών κοτόπουλων, που αποσύρθηκαν από την αγορά αφού προηγουμένως βρέθηκαν να περιέχουν διοξίνες - διότι οι εκτροφείς είχαν τη φαεινή ιδέα να «ενισχύσουν» τα διατροφικά κράματα με χρησιμοποιημένα ορυκτέλαια !

ΤΟ ΦΑΙΝΕΣΘΑΙ ΚΑΙ ΤΟ ΕΙΝΑΙ

Το «φαίνεσθαι» των προϊόντων με την ευρύτερη έννοια, συμπεριλαμβανομένης της διαφήμισής τους, αποτελεί βασικό παράγοντα για την πρόσληψή τους από την αγορά. Όμως υπάρχει μια δεύτερη, συγκεκαλυμμένη διάσταση:  Η ποιότητα του προϊόντος, η διαδικασία συντήρησής του, η επαφή του με επικίνδυνες ουσίες και αρκετά άλλα, πολύ λιγότερο αποσαφηνίζονται, σε αντίθεση με τη σαφέστατη τιμή του. Η αγορά αυτοσυστήνεται ως διαφανής και ελευθεριακή σε σχέση με τις κρατικές δομές, όμως αυτός ο ισχυρισμός είτε δεν ισχύει είτε  βασίζεται πάνω στις κρατικές υπηρεσίες  (αγορανομία, δημόσιοι έλεγχοι κ.λπ.) που διασφαλίζουν ένα κάποιο επίπεδο ποιότητας προϊόντων.

Στη σημερινή εποχή η υπεροχή των βιολογικών προϊόντων έναντι των συμβατικών είναι σαφής. Σε ένα πίνακα που παραθέτει η ΔΗΩ  το 2009 διαβάζουμε :

 Στα βιολογικά δημητριακά μπορεί να παρατηρηθούν μεγαλύτερες ποσότητες βιταμινών σε σχέση με τα συμβατικά. Τα βιολογικά φρούτα και λαχανικά περιέχουν 40% περισσότερο αντιοξειδωτικά. Τα αντιοξειδωτικά στο γάλα ήταν 90% περισσότερα από το συμβατικό γάλα…..

Κατά τα άλλα, υπάρχουν πολλές αμφισβητήσεις σχετικά με προϊόντα ευρείας κατανάλωσης. Που αφορούν  την  βιομηχανία θαλασσινών,  μια πολύ λιγότερο ορεκτική πραγματικότητα, την  Μαργαρίνη,  ένα άγνωστο χημικό κοκτέιλ, την  Βιομηχανική κέτσαπ, που αποτελεί  συμπύκνωμα ζάχαρης και προσθέτων, τα χοτ ντογκ, που παρασκευάζονται από ένα μείγμα ανασυσταμένου κρέατος που περιέχει τένοντες, χόνδρους, και μερικές φορές ακόμη και όργανα, κι ακόμη τα μπιφτέκια γρήγορου φαγητού, που συνιστά  βόμβα θερμίδων με αμφισβητήσιμα συστατικά

 

 

 

Το κυνηγητό του κέρδους συχνά οδηγεί στην υποβάθμιση των ποιοτήτων κάποιων προϊόντων, που μάλιστα γίνεται με έναν εξοργιστικά θρασύ τρόπο. Αξιομνημόνευτη είναι η περίπτωση του ελαιολάδου, του οποίου ζητήθηκε προ καιρού  από διεθνείς παράγοντες αυτό που μέχρι τώρα θεωρείται νοθεία -δηλαδή η ανάμιξή του με βορειοευρωπαϊκά σπορέλαια!

Το ΤΤΙΡ, οι «Διατλαντικές Συμφωνίες» σε απλά ελληνικά, είναι επικεφαλής ενός αντικινήματος «ελευθεριών» στην παραγωγή, που είναι στην πραγματικότητα «ελεύθερη δολοφονία» ποιοτήτων και έκθεση των καταναλωτών σε κινδύνους.

ΚΑΛΗ ΤΡΟΦΗ –ΚΑΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

151 οργανισμοί, μεταξύ των οποίων και οι «Φίλοι της Γης» Ελλάδας, συγκρότησαν  μια «Ημέρα για την υγιεινή διατροφή», στις 16 Οκτωβρίου. Το μέλλον της  Κοινής Αγροτικής Πολιτικής της Ε.Ε.  μπαίνει σε επανεξέταση, ενώ  ακτιβιστές από όλη την Ευρώπη δηλώνουν την αντίθεσή τους σε μια κατεύθυνση που αυτοσυστήνεται ως φουτουριστική - αλλά στην πραγματικότητα θέτει σε κίνδυνο το σημερινό αγρο-διατροφικό status. Η καμπάνια, υπό τον σχοινοτενή τίτλο "Goodfoodgoodfarming" (Καλή τροφή - καλή γεωργία) εκθέτει τα επιχειρήματά της ενάντια στη συμβατική βιομηχανοποίηση της γεωργίας και στις παράπλευρες απώλειες που συνεπάγεται: εις βάρος της βιοποικιλότητας, του τοπίου, της ποιοτικής διατροφής, της ποιοτικής απασχόλησης, της υπαρκτής διασποράς των παραγωγικών πληθυσμών στον χώρο...

Οι κινηματικές βολές εναντίον του παρουσιαζόμενου ως παραγωγικού μονόδρομου της γεωργίας -που θα μπορούσαμε "επί το μαρξιστικότερον" να ονοματίσουμε ως βολές εναντίον συγκεκριμένων παραγωγικών δυνάμεων- θα ήταν αδιανόητες υπό τις συνθήκες του πάλαι ποτέ κυρίαρχου, αριστεροδεξιού οικονομισμού. Σήμερα όμως μεγάλο τμήμα  δημοκρατών και οικολογούντων, θέτει το ζήτημα των διαφορετικών παραγωγικών διαδρομών, που δεν υπηρετούν νοσταλγίες, αλλά μια εύρωστη, περιβαλλοντικά φιλική και ποιοτική παραγωγή προϊόντων.

Ερωτούν οι εκπρόσωποι της καμπάνιας "goodfoodgoodfarming":

"Θα συνεχίσουν οι φόροι μας να ρέουν στις τσέπες των μεγάλων αγρο-επιχειρήσεων και στις μονοκαλλιέργειες; Οι ευρωβουλευτές μας πρέπει να εξασφαλίσουν ώστε οι επιδοτήσεις να δίνονται μόνο στους αγρότες που εναλλάσσουν τις καλλιέργειές τους, διατηρούν τους λειμώνες και τα βοσκοτόπια και που διαθέτουν τουλάχιστον 7% της γης τους για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Τα οικογενειακά αγροκτήματα πρέπει να υποστηρίζονται και οι παραγωγοί να εξασφαλίζουν τιμές που θα καλύπτουν τα κόστη τους... Έχουμε ανάγκη την ποικιλομορφία και όχι τις μονοκαλλιέργειες: Αγροκτήματα και όχι εργοστάσια".

ΒΑΝΤΆΝΑ ΣΙΒΑ

Και ενώ αυτά διαδραματίζονται στην Ευρώπη, η διαπρεπής ακτιβίστρια Vandana Shiva -γέννημα και θρέμμα μιας χώρας όπως οι Ινδίες, όπου χιλιάδες απελπισμένοι αγρότες οδηγήθηκαν στην αυτοκτονία- έκανε  με δυο βιβλία της ("Η αρπαγή της σοδειάς" και "Για το νερό") μια επισκόπηση του διεθνούς αγροτικού τοπίου: Μέσα στο οποίο εκτυλίσσεται μια πρωτοφανής επιχείρηση ελέγχου σπόρων, προϊόντων, εδαφών και υδάτων.

       Σήμερα, κάποιοι Ευρωπαίοι που συστήνονται ως πιο Ευρωπαίοι από τους άλλους, επιδίδονται σε συστηματική αγροτική «εκμετάλλευση» των αφρικανικών γαιών σε 20 τουλάχιστον χώρες της μαύρης ηπείρου. Οι χώρες αυτές διαθέτουν εθνικό ύμνο, σημαία, στρατιωτικά αγήματα και μπάντες, όμως η «ανεξαρτησία» τους γίνεται όλο και πιο εικονική: Τα αγορασμένα από Ευρωπαίους επιχειρηματίες αγροκτήματα αποδυναμώνουν τις εγχώριες πολιτικές στήριξης της κοινωνίας, καθώς αποβλέπουν πρωτίστως σε εξαγωγικές δραστηριότητες και στην παραγωγή (εξαγώγιμων...) κερδών, αφήνοντας κατά μέρος τις επισιτιστικές ανάγκες των ντόπιων..Βέβαια οι αποικιοκρατίες επί αφρικανικού εδάφους ελάχιστα συναντούν την προσοχή διαφόρων «εκσυγχρονιστών» , οι οποίοι εμμένουν στη σωτηριολογική αποστολή των  πολιτικών της προηγμένης Δύσης..

      «Η ψείρα όταν χορτάσει βγαίνει στο γιακά», υποστηρίζει ένα τραγούδι του Γιάννη Μηλιώκα. Το επεισόδιο προκαλεί την αντίδραση της ARC20  (Agricultural and Rural Convention 2020)  , που πρόσφατα οργάνωσε εκδηλώσεις με αφορμή την υπόθεση της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής στην Ε.Ε. Εδώ θέμα είναι η «αρπαγή γης στη Ρουμανία» (!) μέσα από τις αγορές τεραστίων εκτάσεων από ξένους και ντόπιους επενδυτές, που καταστρέφουν την παραδοσιακή γεωργία, τους παραδοσιακούς γεωργούς και την ύπαιθρο. Ο ARC2020 (www.arc2020.eu) επιδίδεται  σε ευρωπαϊκή περιοδεία με εκδηλώσεις και διαβουλεύσεις, με στόχο να φωτίσει τις επιπτώσεις αυτών των αγορών και των νέων σχέσεων ιδιοκτησίας στην οικονομία, στους φυσικούς πόρους, στο περιβάλλον, στην ποιότητα της απασχόλησης και σε πολλά άλλα ζητήματα...

Οι νέοι αντιαποικιακοί / δημοκρατικοί αγώνες προσβάλλουν τα στερεότυπα του οικονομιστικού λόγου, που είναι παλαιόθεν αραγμένος στα ιδεολογήματα περί αναπόφευκτων παραγωγικών μονόδρομων εντός της «συνήθους» καπιταλιστικής ανάπτυξης

Η Βαντάνα Σίβα δεν ήταν  από τις συνηθισμένες σελέμπριτις που ήλθαν  στην Ελλάδα για να μας πουν  «τι υπέροχο κοινό που είμαστε» και άλλα πομφολυγώδη…. Η Ινδή διανοούμενη και ακτιβίστρια αγωνίσθηκε  για την περιφρούρηση του παραδοσιακού γενετικού υλικού από τα αυθαίρετα ιδιοκτησιακά δικαιώματα, για την αντιμετώπιση του κερδοσκοπικού τυχοδιωκτισμού των μεγάλων εταιρειών με τις γενετικές τροποποιήσεις, τις μονοκαλλιέργειες, τις αγελάδες που γίνονται «παρά φύση» σαρκοβόρες.

Στην «Αρπαγή της σοδειάς» (εκδόσεις «Εξάρχεια») η Βαντάνα Σίβα λέει: «Το 1998 η Monsanto προσέλαβε ιδιωτικούς ντετέκτιβ για να παρενοχλήσει περισσότερους από 1.500 αγρότες και εμπόρους σπόρων στις ΗΠΑ...». Εξάλλου στο βιβλίο της «Πόλεμοι για το νερό» διαβεβαιώνει: «Παρακάμπτοντας τις κοινωνίες, η Παγκόσμια Τράπεζα και οι χρεωμένες κυβερνήσεις κάνουν μανιώδεις συμφωνίες με εταιρείες για να κατέχουν, να ελέγχουν, να διανέμουν και να πουλούν τους λιγοστούς μας υδατικούς πόρους»...

Οι μεγάλες εταιρείες υπαγορεύουν την κατεύθυνση των παραγωγικών δυνάμεων και της κατανάλωσης εκφέροντας μια σωτηριολογία παραπλήσια των Μνημονίων... Και φυσικά διαψεύδοντας τη δογματική εμμονή κάποιων «εκσυγχρονιστών» στον νόμο της αξίας και αποδεικνύοντας ότι η νεοαποικιακή ληστεία είναι άσχετη με τις νομοτέλειες του «νορμάλ» καπιταλισμού...

Η Βαντάνα Σίβα καταγγέλλει τη βιομηχανική γεωργία ως καταστροφέα του 75% της βιοποικιλότητας του πλανήτη και ως υπεύθυνη της πείνας. Και η καταγγελία της αυτή αρθρώνεται με τις κινήσεις διαμαρτυρίας σε μικρότερη κλίμακα,  για τις πολιτικές υποβάθμισης και εξάρτησης των περιφερειακών χωρών από τα μεγάλα οικονομικά κέντρα . Αυτό που γίνεται είναι  «Σόδομα και Γόμορρα» - κατά πως ήθελε η αξέχαστη «ατάκα» της Σαπφούς  Νοταρά...

 

Η Ευρώπη  έπρεπε να πρωτοστατεί στους αγώνες για διαφάνεια και αναβάθμιση των ατομικά καταναλισκόμενων προϊόντων και υπηρεσιών : Όμως αυτό γίνεται προβληματικό ενόσω κυριαρχεί ένας δουλικός «ευρωπαϊσμός» , που θεωρεί την τρέχουσα όδευση ως ιστορικό μονόδρομο . Υπάρχουν πολλοί  που υποστηρίζουν  την ομοιοπαθητική θεραπεία της σημερινής Ευρώπης με περισσότερη Ευρώπη, αλλά αυτό μπορεί να σημαίνει : Ενώ η Ευρώπη μένει μετεξεταστέα στην τρίτη Δημοτικού, αυτοί προτείνουν την εισαγωγή της σε μεταπτυχιακό κύκλο σπουδών...

Η Αμερική είναι ο μεγαλύτερος παράγων απορρύθμισης της ποιότητας των γεωργικών προϊόντων, όμως αυτό δεν εμπόδιζε  τον Ομπάμα να συντηρεί βιολογικό μπαχτσέ στον Λευκό Οίκο! Το διαβεβαίωνε  ο προσωπικός του σεφ, Μητσοτάκης ονόματι, ανιψιός του γενάρχη του Οίκου…

 

 

ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ

 Η διαχρονική εποπτεία των εξελίξεων δείχνει μια ισχυρή τάση τουριστικής μονοκαλλιέργειας, με σταδιακή έξωση των γεωργικών, κτηνοτροφικών και μελισσοκομικών δραστηριοτήτων. Αυτό συχνά εκθειάζεται υπογείως ως «εξειδίκευση» της οικονομίας και προσαρμογή στον διεθνή καταμερισμό έργων, όμως από την άλλη πλευρά συνοδεύεται από ριζική αλλοίωση του τουριστικού προϊόντος, ακάθεκτη διείσδυση διεθνών τουριστικών ομίλων, οικονομική και πολιτισμική αποξένωση των εγχώριων κοινωνιών.

Η θεωρία του «συγκριτικού πλεονεκτήματος» απαιτεί την εξάλειψη του πρωτογενούς τομέα και τη διαμόρφωση αμιγών ζωνών αναψυχής, ενώ αντίθετα η στήριξη του τυροκόμου της Μυκόνου ή του πατατοκαλλιεργητή της Νάξου δυσφημίζεται ως κατάλοιπο εποχών κρατικισμού και προκαλεί τον ειρωνικό ξερόβηχα της συμβατικής οικονομολογίας. Όμως ελάχιστα συνεκτιμάται η συμβολή πολλών δραστηριοτήτων του πρωτογενούς τομέα στη διαμόρφωση του τοπίου με τις παραδοσιακές πεζούλες,  στην παραγωγή ειδικών ποιοτικών προϊόντων ανθεκτικών στην ξηρασία, στην ενεργειακή οικονομία, στη διατήρηση και ακτινοβολία της παράδοσης, στην ευζωία του νησιωτικού πληθυσμού - που με τη σειρά της μεταφράζεται σε μια φιλικότερη σχέση υποδοχής του ξένου στοιχείου... Εδώ, η ιδεολογία της «εξω-τραφούς» ανάπτυξης σπάζει τα μούτρα της: Γιατί η κερδοσκοπική ονείρωξη τουριστικών δομών τύπου Ντουμπάι -π.χ. με πίστες για χειμερινά σπορ ή με γήπεδα γκολφ σε άξενα, ξηροθερμικά περιβάλλοντα- οδηγεί, μέσω του ανταγωνισμού, σε εκθετική αύξηση των εξόδων παραγωγής τουριστικών υπηρεσιών...

Η αγορά ξεκινάει από τον ανταγωνισμό αλλά τείνει στη μονολειτουργικότητα, ακυρώνοντας κάποιες παραγωγικές εφεδρείες που κάθε χώρα και περιοχή πρέπει να διαθέτει για περίπτωση ανάγκης, έστω κι αν αυτό σημαίνει ορισμένα ακριβότερα προϊόντα.

    Αυτό το σκεπτικό δεν αποτελεί συνηγορία με κάποιες ροβινσωνιάδες περί ολοκληρωμένης ανάπτυξης, που σκάνε μύτη εν μέσω κρίσης :  Η χώρα και οι περιοχές της δεν μπορούν παρά να αγοράζουν και να πουλάνε! Όμως η υποταγή στην ανεξέλεγκτη δράση της αγοράς εγκυμονεί κινδύνους -εισοδηματικών και ποιοτικών ανατροπών- για τα λαϊκά εισοδήματα και την ποιότητα ζωής.