Η απώλεια του Καθηγητή Anwar Shaikh

 

του Λευτέρη Τσουλφίδη

 Καθηγητή στο  Πανεπιστήμιο  Μακεδονίας

Με βαθιά θλίψη πληροφορηθήκαμε την απώλεια του Anwar Shaikh —δασκάλου, συναδέλφου και φίλου μου, καθώς και μίας εκ των κορυφαίων μορφών της σύγχρονης Πολιτικής Οικονομίας.

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1970, το έργο του συνέβαλε στην ανανέωση της Κλασικής Πολιτικής Οικονομίας, συνδυάζοντας τη θεωρητική ανάλυση με την εμπειρική διερεύνηση της λειτουργίας και της δυναμικής των καπιταλιστικών οικονομιών.

Η έρευνά του εστίασε, μεταξύ άλλων, στο εξηγητικό περιεχόμενο της εργασιακής θεωρίας της αξίας, στη θεμελιώδη κριτική του στη νεοκλασική θεωρία του κεφαλαίου, στη θεωρητική του προσέγγιση για τον πραγματικό ανταγωνισμό ως μορφή σύγκρουσης μεταξύ κεφαλαίων —με κινητήριο δύναμη την επιδίωξη του κέρδους ως αυτοσκοπού—, στους προσδιοριστικούς παράγοντες της αυξανόμενης ανισότητας και, φυσικά, στη μακροχρόνια τάση πτώσης του ποσοστού κέρδους ως βασικής μεταβλητής για την ερμηνεία των μακρών κύκλων επέκτασης και κρίσης του καπιταλισμού.

Κεντρικό μέλημα του έργου του ήταν η ανάδειξη των κανονικοτήτων που διέπουν τη λειτουργία της καπιταλιστικής οικονομίας.

Το ζήτημα αυτό αναπτύσσεται πληρέστερα στο πρωτοποριακό του βιβλίο *Capitalism: Competition, Conflict, Crises* (Καπιταλισμός: Ανταγωνισμός, Σύγκρουση, Κρίσεις),

το οποίο αποτελεί μια ολοκληρωμένη αποτύπωση της προσέγγισής του και παραμένει σημαντικό σημείο αναφοράς στη σύγχρονη Πολιτική Οικονομία.

Ο Anwar Shaikh επηρέασε γενιές οικονομολόγων ως προς τον τρόπο προσέγγισης της Πολιτικής Οικονομίας και την κατανόηση της σχέσης μεταξύ θεωρίας και οικονομικής πραγματικότητας. Οι συζητήσεις μαζί του αποτελούσαν πάντα ευκαιρία για να μάθει κανείς κάτι καινούργιο και να ασχοληθεί με νέα ερωτήματα.

Διέθετε τη σπάνια ικανότητα να προσεγγίζει σύνθετα θεωρητικά ζητήματα με σαφήνεια και αυστηρότητα, παραμένοντας ταυτόχρονα ανοιχτός στην επανεξέταση των απόψεών του υπό το φως νέων δεδομένων. Προσιτός και ανοιχτός στον διάλογο, έδειχνε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το έργο νεότερων οικονομολόγων και συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη της επόμενης γενιάς επιστημόνων της Πολιτικής Οικονομίας.

Ο πνευματικός δεσμός του με την ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα αποτυπώθηκε και το 2016, όταν αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας από το Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Η διάκριση αυτή αναγνώριζε το επιστημονικό του έργο και τη συμβολή του στην Πολιτική Οικονομία, αποτελώντας ένα γεγονός ιδιαίτερης σημασίας τόσο για το Τμήμα όσο και για την ευρύτερη ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα.

Η απώλειά του συνιστά ένα βαρύ πλήγμα, τόσο σε επιστημονικό όσο και σε προσωπικό επίπεδο. Η κληρονομιά του, ωστόσο, παραμένει ζωντανή όχι μόνο μέσα από τα βιβλία και τα γραπτά του, αλλά και μέσα από τους μαθητές, τους συναδέλφους και όλους εκείνους που επηρεάστηκαν από τις ιδέες και το παράδειγμά του.

Θα τον θυμόμαστε με σεβασμό, ευγνωμοσύνη, αγάπη και τη δέσμευση να συνεχίσουμε και να εμβαθύνουμε τις ιδέες του